Donderdag 22/04/2021

Miljonairs tegen biljonairs

'Tijdens de baseballstaking verkochten we 50 procent minder merchandising. Nu al worden basketbal-bestellingen geannuleerd'

Na maandenlang onderhandelen staan de eigenaars van de NBA-teams en de spelers nog even ver: er is geen nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst afgesloten, er wordt nog steeds niet gebasket. Een van 's werelds commercieel meest gemondialiseerde sportcompetities ligt stil, en dat voelen ze in alle geledingen van de maatschappij.

Patrick Cusse

We hebben de vakbond ervan op de hoogte gebracht dat er geen nieuwe voorstellen komen." Met die woorden maakte David Stern, voorzitter van de National Basketball Association, een paar dagen geleden duidelijk dat er van een NBA-seizoen 1998-1999 zo goed als zeker niks meer in huis komt. Billy Hunter, voorzitter van de spelersvakbond, had een paar minuten eerder het laatste voorstel van Stern verworpen. Op 7 januari zullen Stern en vice-voorzitter Russ Granik de 29 teameingenaars voorstellen het seizoen, dat in november al had moeten beginnen, definitief te schrappen. Tenzij een allerlaatste voorstel dat de spelersvakbond, die nu ook wel heeft begrepen dat het de eigenaars menens is, begin volgende week wil klaarhebben, plots veel minder eisen zou bevatten.

Even terug in de tijd: op 1 juli 1998, na een paar vruchteloze pogingen tot onderhandelen met de spelersvakbond, besloten de teameigenaars van de NBA over te gaan tot een lockout. In de bestaande cao hadden de eigenaars een clausule laten opnemen die hen het recht gaf de cao eenzijdig op te zeggen, als de totale loonlast voor spelers een te groot deel van de totale NBA-inkomsten zou opslokken. In februari, halfweg het seizoen '97-'98, werd de alarmbel voor het eerst geluid. De eigenaars hadden de grens in de oude cao op 52% bepaald, maar hadden die limiet wel zelf laten stijgen. Toen de kaap van 57% werd bereikt, vonden ze het welletjes. De spelersvakbond vond die 57 % echter best kunnen en wou van geen wijken weten. Goed, dan leggen we de productie even stil, besloot de NBA. Arena's en kleedkamers bleven dicht, geen trainingskampen, geen transfers, geen contractbesprekingen meer. Omdat de spelers niet wilden inleveren. Terwijl er van inleveren eigenlijk geen sprake is. De NBA-inkomsten blijven maar toenemen (voor het seizoen '98-'99 was het basketball related income op 2 miljard dollar geschat), alleen wilden de teams het loonpercentage voor de spelers iets doen zakken, omdat naar verluidt teveel teams het financieel moeilijk kregen.

Opvallend is dat de spelersvakbond de heilige principes aanvalt die de NBA al die tijd net in staat heeft gesteld te groeien. Toen de joodse advocaat David Stern in 1984 de leiding van de NBA overnam, was er nauwelijks basketbal op televisie, genoten de meeste spelers de reputatie cokesnuivers te zijn, was er van merchandising nauwelijks sprake. Stern maakte schoon schip, kreeg de NBA op tv, de omzet van merchandising buiten de Verenigde Staten overschreed twee seizoenen geleden de kaap van een half miljard dollar, en Stern perfectioneerde het systeem van de salary cap, waarbij teams maar een bepaald maximumbedrag aan spelerslonen mochten spenderen. Bovendien zouden alle teams een gelijk deel aan tv-rechten of merchandisinginkomsten krijgen, ongeacht de klassering van de ploegen. Sterns visie was een schot in de roos. Dat de wereld mensen als Magic Johnson en Michael Jordan leerde kennen, had meer met Stern dan met het onvoorstelbare talent van de basketters zelf te maken.

Stern redde de NBA dus van de ondergang, maar lijkt nu de controle volledig kwijt. Teveel zware contracten door de Larry Bird rule (spelers die einde contract zijn, kunnen in hun eigen club opnieuw aan het werk voor een onbeperkt loon, zonder invloed op de salary cap), teveel spelers die steeds meer willen verdienen, dikwijls gewoon omdat een ander meer verdient. Vakbondswoordvoerder Patrick Ewing, zelf een van de vetst betaalde spelers de laatste jaren, klinkt dan ook vaak bijzonder ongeloofwaardig. Ewing liet al herhaaldelijk verstaan dat NBA-spelers misschien wel veel geld verdienen, maar dat ze na hun carrière niet noodzakelijk nog veel geld bezitten, omdat ze ook wel veel uitgaven hebben. Dergelijke uitspraken zorgen in de VS voor hoongelach in de media, zeker als je weet dat Ewing dit seizoen bijna 244.000 dollar (8,5 miljoen frank) per wedstrijd zou gaan verdienen, en ze spelen 82 matchen op een seizoen. Ook een goeie was deze: de opbrengsten van een demonstratiepartij enkele weken geleden in Atlantic City, een wedstrijd tussen NBA-spelers, zou deels gaan naar 'behoeftige NBA-spelers'. Organisator van de wedstrijd was David Falk, agent van ondermeer Ewing, Michael Jordan, Alonzo Mourning en Dikembe Mutombo. Uiteindelijk werd, na veel kritiek, besloten het hele bedrag (1 miljoen dollar, ruim 34 miljoen frank) over te maken aan liefdadigheidsinstellingen.

Ter informatie: het laatste (afgewezen) voorstel van de NBA garandeerde een minimumsalaris van 275.000 dollar (bijna 9,5 miljoen frank) aan eerstejaarsprofs, 300.000 dollar (ruim 10 miljoen frank) voor tweedejaarsprofs, en vervolgens telkens 50.000 dollar meer per jaar anciëniteit, tot 650.000 dollar (ruim 22 miljoen frank) voor een speler die aan zijn negende jaar begint. Vanaf tien jaar NBA bedroeg het minimum voor het seizoen '98-'99 liefst 1 miljoen dollar.

Wat de spelers echter maar niet lijken te snappen, is dat ze in een gevecht met de teameigenaars vrijwel steeds aan het kortste eind zullen trekken, omdat heel veel teameigenaars niet eens last ondervinden van de lockout, eigenlijk enkel vaststellen dat het bezitten van een team niet meer zo winstgevend is als een paar jaar geleden, en dat ze daar nu wel eventjes iets willen aan doen. Zeven teameigenaars staan vrijwel elk jaar in de Forbes Top 400, de lijst met de 400 rijkste Amerikanen. De zeven zijn Richard DeVos (Orlando Magic/Amway Corporation: health- en fitnessproducten en hotels), Glen Taylor (Minnesota Timberwolves/Taylor Corporation: marketing en elektronica; Taylor Bancshares: banken), Paul Allen (Portland TrailBlazers/bestuurslid Microsoft en eigenaar andere multimediabedrijven), Micky Arison (Miami Heat/Carnival: cruiseschepen), Ted Turner (Atlanta Hawks/Turner Broadcasting System: ondermeer CNN en TNT), Melvin Simon (Indiana Pacers/Simon DeBartolo Group: immobiliën) en Charles Dolan (New York Knicks/Cablevision). En eigenlijk mogen we daar ook de eigenaar van de Dallas Mavericks aan toevoegen: Ross Perot Jr., die zelf niet de top-400 haalt, maar zijn vader wel. Teameigenaars zijn succesvolle bedrijfsleiders, voor wie een sportclub een speeltje is. Geen NBA? Geen probleem. Dat beweert spelersagent Norman Blass, die ondermeer Mookie Blaylock vertegenwoordigt. "De spelers zijn al maanden niet betaald. Voor hen komt dit harder aan dan voor die eigenaars. Ik denk dat veel spelers het voorstel van de NBA wel willen aanvaarden en niet achter de mening van vakbondsleider Billy Hunter staan", zegt hij. "De NBA moet niet onderhandelen met de Ewings en de Mournings, ze moet onderhandelen met spelers die het minimumsalaris krijgen." Blass verwijt de vakbond koppigheid. "Het levert niks op. Gus Williams heeft in Seattle ooit eens een jaar niet gespeeld omdat hij niet tevreden was over zijn contract. Waar zit Williams nu?"

Niet alleen spelers zitten zonder inkomsten, ook heel wat bedrijven beginnen te klagen. Al proberen sommigen te redden wat er te redden valt, vaak via grappige (of grappig bedoelde) tv-commercials. Grant Hill (Detroit Pistons) en Tim Duncan (San Antonio Spurs) stellen in een Sprite-spotje hun lengte ter beschikking aan mensen die hun bomen willen snoeien of een lamp willen vervangen. Sprite heeft ook een wedstrijd lopen die 'Salary Cap' heet. En Nike laat regisseur Spike Lee en acteurs Jackie Chan en Samuel L. Jackson opdraven als enthousiaste leden van een 40-plussers basketbalteam. Niet dat het veel helpt, want Nike verkoopt pakken minder schoenen tegenwoordig, en wijt dat niet aan de Aziatische crisis, wel aan het feit dat de Knicks niet meer tegen de Bulls spelen. Ook de collega's van Reebok, Adidas en Fila voelen het.

En dan zijn er de pure merchandisingbedrijven, zoals Starter in Connecticut, een van de marktleiders. Woordvoerder Robin Wexler, in gesprek met De Morgen: "Toen enkele jaren geleden de baseballcompetitie een paar maanden stil lag, daalde de verkoop van baseballspullen met ruim 50 procent. Op dit moment merken we wat basketbal betreft al dat heel wat klanten hun bestellingen naar een latere datum verschuiven of zelfs gewoon afzeggen."

Ook televisiezenders zeuren. Want ook al is er geen NBA, ze blijven de NBA wel gewoon doorbetalen. Wanneer hun contracten uiteindelijk aflopen, hebben ze ofwel geld, ofwel wedstrijden te goed, maar ondertussen hebben ze wel de prijzen moeten verlagen voor commercials tijdens de vervangprogramma's. Bij het Belgische Canal Plus, waar ze net een nieuw contract voor drie jaar tekenden met de NBA, blijft het voorlopig bij verbaal protest van kijkers. Commentator Eric Goens: "Soms lijkt het alsof ze denken dat het allemaal mijn schuld is. Sommigen dreigen er in elk geval mee hun abonnement op te zeggen als er niet snel NBA te zien is."

Maar het zwaarst getroffen is de plaatselijke economie in en rond de arena's. Jim Daleney, woordvoerder van het Fleet Center in Boston, schat het verlies per afgelaste wedstrijd van de Celtics op 1 miljoen dollar. "In de 'nieuwe Boston Garden' spelen ook collegeteams, de Boston Bruins (NHL-ijshockey, red) en zijn er veel concerten, maar de verliezen zijn toch enorm. We hebben het dan over tickets, parking, hotdogs, noem maar op", zegt hij in een telefonische reactie. Voor alle duidelijkheid: een NBA-team speelt, playoffs niet meegerekend, 41 thuiswedstrijden per seizoen.

En de NBA zelf? Het is een jong bedrijf waar veel personeel komt en gaat. Het personeel dat de laatste maanden is gegaan, is niet vervangen. Op dit moment heeft de NBA zo'n honderd mensen minder op de loonlijst dan een jaar geleden. Na 7 januari misschien nog een pak minder.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234