Zondag 13/06/2021

wetenschap

Miljoenen jaren geleden stierven er massaal grote zeedieren uit

. Beeld Thinkstock
.Beeld Thinkstock

Miljoenen jaren geleden vond een niet eerder ontdekte massa-uitsterving plaats van grote zeedieren. Vermoedelijk zijn ook hedendaagse soorten gevoeliger voor veranderingen dan gedacht - vooral warmbloedige.

Onze vroege voorouders werden ongeveer 2,5 miljoen jaar geleden tot een ontwikkelingsspurt gedwongen. De eerste mensen van het genus 'Homo' verschenen en het gebruik van stenen werktuigen raakte in zwang. Volgens veel wetenschappers werden vroege mensen tot deze aanpassingen gedwongen door een sterk schommelend, over het algemeen afkoelend klimaat.

Warmbloedige dieren

De gevolgen van die veranderingen reikten verder, blijkt nu: grote zeedieren, mariene megafauna, stierven in dezelfde periode massaal uit. Dat schrijft een internationaal team van wetenschappers in Nature Ecology & Evolution.

Ze berekenden het aantal uitstervingen van zeebewonende diergeslachten per miljoen jaar door een database met fossielen uit te spitten. Wat bleek? De periode tussen 3,8 en 2,4 miljoen jaar geleden was het toneel van de grootste verdwijning van grote zeedieren sinds het einde van het dinotijdperk.

Daarbij ging onder meer een compleet geslacht waterbewonende luiaarden verloren, evenals het haaiengenus waartoe ook de reusachtige megalodon behoort. Opvallend is dat warmbloedige dieren vaker uitstierven dan koudbloedige dieren. Dat impliceert volgens de onderzoekers dat de afkoeling niet de oorzaak van het uitsterven kan zijn. Dan zouden dieren die zichzelf warm houden het immers beter moeten doen. Volgens de onderzoekers is het verdwijnen van leefgebied de grootste boosdoener. Doordat de temperaturen daalden, groeiden de poolkappen en daalde de zeespiegel - het omgekeerde van wat er vandaag de dag gebeurt.

Gevoeliger dan gedacht

Waarschijnlijk vingen de warmbloedige dieren de hardste klappen omdat het veel energie kost om jezelf warm te houden. Relevant, want het zijn juist dit soort warmbloedige grote zeedieren die door menselijke activiteiten worden bedreigd, mailt Catalina Pimiento, eerste auteur van de publicatie. De uitstervingsgolf in het Plioceen laat volgens haar zien dat deze soorten gevoeliger zijn dan altijd gedacht. Bovendien, meent Pimiento, dachten we tot nu toe dat moderne mariene ecosystemen onaangetast waren. Het massale verdwijnen van diersoorten in het Plioceen zorgt er echter voor dat ook het hedendaagse ecosysteem, miljoenen jaren later, nog steeds gevoeliger is.

Dat laatste argument vindt Lars van den Hoek Ostende, paleontoloog bij Naturalis, niet overtuigend. Het leven op aarde maakt voortdurend grote en kleine crises door, dus is "onaangetast" een heel relatief begrip, meent hij.

"Leeuwen, olifanten en paarden waren er nog niet tijdens het Plioceen. Maar zien we de dieren van de Serengeti als aangetaste megafauna?", vraagt hij retorisch. "Herstel na een uitstervingsgolf kost tijd, maar na twee miljoen jaar zijn de scherpe kantjes er wel vanaf."

Desondanks is Van den Hoek Ostende positief over het onderzoek, omdat het aantoont hoe kwetsbaar mariene diersoorten zijn voor andere factoren dan tot nu toe bekend was. "Als iemand mij eerder had gevraagd wat een uitstervingsgolf als deze veroorzaakt zou hebben, zou ik de afname in temperatuur noemen. Dit artikel nuanceert dat op zijn zachtst gezegd."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234