Vrijdag 02/12/2022

Miljoenen Afghanen gegijzeld door militaire dreiging

Na meer dan twintig jaar van bloedige oorlogen en opstanden staat de Afghaanse bevolking voor de 'beproeving der beproevingen': een Amerikaanse vergeldingsaanval voor de aanslagen in New York en Washington. Nog voor er een schot is gelost, kwam er de afgelopen dagen een vluchtelingenstroom op gang in richting van de Pakistaanse en Iraanse grens en delen van Afghanistan die niet in handen zijn van de Taliban. De oproepen van de Taliban om 'te blijven en te vechten', lijken niet aan te slaan. Voor miljoenen achterblijvers dreigt de hongerdood.

Brussel / Kaboel

Eigen berichtgeving / Reuters

Bart Willems

De laatste westerlingen in Afghanistan konden zaterdag nog het vliegtuig pakken, nadat het Taliban-regime hen te verstaan had gegeven dat hun veiligheid niet langer kon worden gegarandeerd. Westerse hulpverleners luidden bij hun vertrek de noodklok over de Afghaanse bevolking, van wie ook zonder oorlog een vierde, tussen de vijf en een half en zes miljoen mensen, binnen enkele weken totaal afhankelijk wordt van voedselhulp. Hulp die enkel al door de dreiging met een aanval door de Verenigde Staten snel zal opdrogen. Over het lot van de acht westerse hulpverleners, onder wie twee Amerikaanse vrouwen, die door de Taliban gevangengezet zijn op beschuldiging van het trachten te bekeren van Afghanen tot het christendom, is niets bekend.

Voor de gewone Afghaan geen vliegtuig, vaak ook niet eens transport om veiliger oorden op te zoeken. Eind vorige week trokken duizenden al weg uit de hoofdstad Kaboel, afgelopen weekeinde meldden de vluchtelingen zich massaal aan de grenzen met Pakistan en Iran. Dat laatste land sloot zaterdag alle overgangen langs de 900 kilometer lange grens met Afghanistan, en wil enkel meewerken aan het opzetten van vluchtelingenkampen aan de Afghaanse zijde van de grens.

Wie probeert naar Pakistan te vluchten wordt aan de grensposten geconfronteerd met wachttijden van tien dagen voor paspoorten en visa's. Duizenden Afghanen die er de afgelopen dagen toestroomden, zoeken in arren moede hun toevlucht in landelijke gebieden. Zij die er wel doorkwamen, doen de al overvolle vluchtelingenkampen in Pakistan helemaal uit hun voegen barsten. In de kampen net over de Afghaanse grens verblijven al zo'n twee miljoen vluchtelingen.

Wat er nog rest als toevluchtsoord zijn de weinige gebieden die nog niet onder controle zijn van de Taliban, zoals een enclave aan de Iraanse grens en een corridor in de noordelijke Pansjir-vallei, aan de grens met Tadjikistan, waar de gisteren begraven krijgsheer Ahmad Shah Massoed zijn thuisbasis had.

Vluchten lijkt voor veel Afghanen, zeker in Kaboel, een aantrekkelijker optie dan vechten tegen de Amerikanen. Wie achterblijft, tracht zoveel mogelijk voedsel in te slaan. "De mensen zijn enorm gespannen", zei een winkeluitbater tegen het persagentschap Reuters. "Ieder rustig moment wordt gezien als kalmte voor de grote storm."

De bevolking lijkt zich weinig gelegen te laten liggen aan de oproepen van de Taliban om te blijven, en mee te vechten in de jihad (heilige oorlog) tegen de Verenigde Staten. Een diplomaat die afgelopen donderdag vanuit Kaboel naar de Indiase hoofdstad New Delhi vertrok, zegt dat weinigen zich iets aantrekken van de oproep van Taliban-leider Mullah Mohammed Omar. "De schrik voor eventuele VS-acties is momenteel veel groter dan die voor represailles van de Taliban. "Die hebben wel wat anders aan hun hoofd", zo zeggen mijn bronnen mij. " De communicatie met Afghanistan is overigens nog moeilijker dan normaal. De Afghanen zelf hebben geen of nauwelijks televisie, en sinds eind vorige week zijn alle internationale lijnen om veiligheidsredenen afgesloten.

"Voor de gewone Afghaan is de beschuldiging van de VS dat Bin Laden met zijn internationale netwerk achter de aanslagen zit, gewoon ongelooflijk. Ze zijn arm, hebben nauwelijks onderwijs genoten, en zijn al helemaal niet vertrouwd met westerse denkpatronen", zegt de diplomaat, die anoniem wilde blijven. "Ze voelen zich, na de Russische bezetting en alle westerse bemoeienissen met de binnenlandse oorlogen die daarna uitbraken, opnieuw het slachtoffer."

Ook groeperingen die normaal fel anti-Taliban zijn, zien de mogelijke aanval uit het Westen als onrechtvaardig. "We hopen oprecht dat het grote Amerikaanse volk het onderscheid kan maken tussen het volk van Afghanistan en een handvol fundamentalistische terroristen", klonk het gisteren in een verklaring van de Revolutionary Association of the Women of Aghanistan (RAWA).

En terwijl duizenden proberen hun land te ontvluchten, zwoeren Afghanen in de Pakistaanse vluchtelingenkampen - van wie velen ook geen vrienden van de Taliban - dat ze zullen terugkeren om te vechten als de VS aanvallen. "We zullen vechten zoals we tegen de Russen deden", zei Mohammed Ibrahim, verwijzend naar de uiteindelijk fataal afgelopen sovjetinvasie in 1989. "We hebben dan wel voortdurend tegen elkaar gevochten, maar als Afghanistan wordt aangevallen, komen we weer samen... we zullen ons verenigen tegen de vijand."

Vechten of niet, zonder dat er gisteren nog maar enige sprake was van een aanval, zal enkel de dreiging ermee al duizenden slachtoffers eisen. Volgens Dominic Nutt van Christian Aid wordt door de dreiging met militaire acties een kwart van de Afghaanse bevolking, 5,5 miljoen mensen, gegijzeld gehouden. "Zij zullen tegen november totaal afhankelijk zijn van voedselhulp. En er komt geen voedsel meer binnen, of veel te weinig.

Nutt riep president Bush op het aantal slachtoffers niet nog hoger te laten oplopen. "In New York en Washington zijn al duizenden onschuldige mensen gestorven. In Afghanistan zouden er dat wel eens honderdduizenden kunnen worden. Niet door bommen, maar van de honger. Ik bid dat ik niet degene zal zijn die in de lente wordt teruggestuurd, als de wintersneeuw is gesmolten, en de afgelegen dorpen in de bergen bezaaid liggen met lijken."

Hulpverlener Christian Aid: 'Ik hoop niet dat ik degene zal zijn die in de lente de stapels lijken van verhongerde Afghanen moet aanschouwen'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234