Zaterdag 18/01/2020
Belgische ‘burn-pits’ in Afghanistan.

Burn-pits

Militairen getuigen na missie in Afghanistan: ‘Ik hoest me al acht jaar kapot’

Belgische ‘burn-pits’ in Afghanistan. Beeld RV

Bijna 2.000 militairen zijn tussen 2008 en 2012 in het Afghaanse Kandahar blootgesteld aan rook uit een burn-pit, een grote afvalverbrandingskuil in openlucht. Volgens de legerleiding is er geen probleem. Maar steeds meer militairen, meer dan 90, denken ziek te zijn geworden door de burn-pit of maken zich daar zorgen over. De Morgen laat twee van hen hun verhaal vertellen. Ze willen anoniem blijven, om geen problemen te krijgen met hun legeroversten.

Militair A (2011 in Kandahar): “Vuiligheid: dat is de enige juiste omschrijving”

“De luchtvervuiling op de basis van Kandahar was vreselijk. De eerste keer dat ik de zwarte rookpluim uit de burn-pit zag, dacht ik dat er iets in brand stond. Pas later hoorde ik wat een burn-pit was. 

Wat zijn burn-pits?

Burn-pits waren plekken in buitenlandse militair kampen waar in de openlucht afval werd verbrand. Bij gebrek aan alternatieven werd in grote kuilen massaal huishoudafval ‘verwerkt’, maar ook plastic, olieresten, autobanden, batterijen, hout en soms uitwerpselen. In de kampen in Afghanistan en Irak brandden vaak de burn-pits de klok rond. Alleen al op Kandahar Airfield, de luchtmachtbasis in het zuiden van Afghanistan, werd per dag 100 ton afval opgestookt.

Militairen ademden de rook uit de burn-pits regelmatig in. Duizenden Amerikaanse en honderden Nederlandse militairen denken intussen, met het verlopen van de tijd, dat de rook hun lichaam heeft aangetast. De Amerikaanse overheid erkent momenteel ruim 2.300 gevallen. In Nederland is recent een onafhankelijk onderzoek bevolen. 

“Boven de basis hing permanent een soort mist. Sommige dagen werd het erger: dan was het alsof je een hele dag met je gezicht achter de uitlaat van een vrachtwagen hing. Echte vuiligheid: dat is de enige juiste omschrijving. Vragen werden er niet gesteld. Als militair deden wij onze job. We waren daar in oorlogsgebied.

“Nu stel ik me wel vragen. Lichamelijk ben ik nog helemaal in orde, maar ik maak me zorgen over wat er in de toekomst kan gebeuren. Binnen tien, twintig of dertig jaar. Wat dan? Bij de vakbond vertellen ze dat er mogelijk gezondheidsrisico’s verbonden zijn aan het inademen van de rook uit de burn-pit. Maar binnen het leger blijven ze alles wegwuiven. De dokters zeggen dat er helemaal niets aan de hand is. Een ‘document 150’ – dat toekomstige medische kosten van militairen dekt – willen ze niet uitschrijven voor Kandahar. Volgens hen is er geen enkel verband aangetoond.

“Kijk, net zoals heel veel van mijn collega’s ben ik graag naar Kandahar geweest. Het was een avontuur en we deden er onze plicht als militair. Als er daar een raket van de taliban op mijn hoofd was gevallen, dan was het zo. Je weet als militair: dat is je job. Maar ik verwacht dan wel van het leger dan ze verantwoordelijkheid opnemen voor zijn troepen. Dat ze onze vragen en klachten serieus nemen. Dat gezondheidsrisico’s worden onderzocht op een correcte manier. 

“Ik ken de dossiers uit het verleden. In de jaren 80 stond op de legerbasis in het Duitse Brakel een radartoestel dat wellicht kanker veroorzaakte onder de militairen daar. Volgens ons leger was er niets aan de hand. In de kazerne van Gavere was er een antenne die veel straling afgaf. Het leger verzekerde opnieuw: ‘geen enkel probleem’. Tja.”

Militair B (2010 in Kandahar): “Ik hoest me al acht jaar kapot”

“De luchtmachtbasis in Kandahar was gigantisch groot en ik liep er continu buiten. Na een poosje begon ik te hoesten. Hele dagen, van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Eerst trok ik me dat niet aan. Uiteindelijk trok ik toch maar eens naar een dokter in het kamp. Hij leek me niet echt geïnteresseerd – om het nog zacht uit te drukken. Volgens hem hoestte ik door te veel in de airco te zitten. Meer dan dat was het niet, ik moest me geen zorgen maken.

“Toen ik na een paar maanden terug thuis kwam, ging ik op controle bij een andere militaire dokter. ‘Alles in orde?’, vroeg die alleen. Mijn hoestbuien waren toen wat beter, dus ik antwoordde ja. Maar al snel bleek dat niet het geval. Sinds ik terug ben van mijn missie in Kandahar heb ik elke jaar, gedurende heel de herfst en winter, last van een aanslepende bronchitis. Ik hoest me al acht jaar kapot. Ik ben sportief, maar trainen lukt me in de wintermaanden nog amper.”

“Onlangs hebben ze me nog eens helemaal onderzocht. Ik blijk een zware vorm van astma te hebben. Nu puf ik en het gaat beter. Zelf ben ik bijna zeker dat ik die ziekte opgelopen heb in Kandahar, door de luchtvervuiling. 

“Ik lees in de krant dat honderden Nederlandse militairen ervan overtuigd zijn dat de rook uit burn-pits, onder meer die in Kandahar, hun lichaam heeft aangetast. De Nederlanders sliepen 30 meter naast ons... Tot nu toe hebben de dokters van het Belgisch leger in mijn dossier nooit een verband ontwaard met de luchtvervuiling in Kandahar. Daar is nooit sprake van geweest bij hun onderzoeken. Een oorzaak voor die astma geeft men mij gewoon niet.

“Ik ben vooral bezorgd over wat er nog kan gebeuren. Verzekeraars dekken militairen niet als ze iets oplopen tijdens een missie in het buitenland. Het is dan aan het leger om tussen te komen. Ik heb een gezin, daar denk je aan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234