Woensdag 01/12/2021

Onderzoekscommissie

Militaire inlichtingendienst "had geen essentiële info die aanslagen had kunnen verhinderen"

Eddy Testelmans getuigde vandaag in de onderzoekscommissie naar de aanslagen. Beeld Photo News
Eddy Testelmans getuigde vandaag in de onderzoekscommissie naar de aanslagen.Beeld Photo News

De militaire inlichtingendienst ADIV - die onder meer een twintigtal IS-strijders opvolgt in Syrië en Irak - had voor 22 maart geen "essentiële informatie" in handen die de aanslagen in Brussel en Zaventem had kunnen verhinderen of voorzien. Dat heeft topman Eddy Testelmans gezegd in de parlementaire onderzoekscommissie.

"Ik meen te weten, op basis van de informatie die ik heb, dat we voor 22 maart niet in het bezit waren van essentiële informatie die de feiten van 22 maart hadden kunnen verhinderen of voorzien", zei Testelmans. De luitenant-generaal benadrukte evenwel dat het Comité I - dat de inlichtingendiensten controleert - momenteel een toezichtsonderzoek voert naar de informatie die bij de verschillende diensten voorhanden was in aanloop naar de aanslagen. Meer details wilde hij dus niet kwijt.

Het is simpelweg "enorm moeilijk" om terreurgroep IS op te volgen. "Daesh (IS, nvdr) blijft uitermate complex en adaptief", verduidelijkte Testelmans. Bovendien laten jihadisten zich nog veel moeilijker als bron rekruteren dan bijvoorbeeld het geval is in criminele milieus. "De controles van Daesh zijn draconisch en vaak missen ze de klassieke motieven - financieel of ideologisch - om met ons samen te werken."

Bronnen zijn "niet optimaal"

De ADIV-topman is dus niet helemaal tevreden over de bronnen waarover de dienst beschikt. "Nog niet optimaal om afdoende te beantwoorden aan de verwachtingen die we stellen", zo formuleerde hij het. Het rekruteren van bronnen is sowieso geen sinecure en het kan zes maanden tot drie jaar duren voor een contact echt gebruikt kan worden als bron.

Niettemin heeft ADIV volgens Testelmans gedaan wat het kon rond terrorisme en extremisme. "Perfectie is niet van deze wereld, maar ik blijf erbij dat de dienst zich tijdig heeft aangepast en gedaan heeft wat hij moest doen met de middelen waarover hij beschikte", zo vatte de luitenant-generaal samen.

Volgens Testelmans verloopt ook de samenwerking met de Staatsveiligheid, OCAD en de federale politie intussen erg goed. "Er is geen onenigheid of divergentie van ideeën tussen mij en (topman van de Staatsveiligheid) Jaak Raes. We zien en horen elkaar zowat wekelijks", klonk het.

Waar de uitwisseling van informatie vroeger soms stroef ging, loopt dat intussen goed, vervolgde Testelmans. Volgens hem is de cultuuromslag intussen gemaakt. "De 'need to share' hebben we, de 'duty to share' is er en de 'willingness to share' is er ook." En er wordt volop gewerkt aan meer toegang tot elkaars databanken.

Kanttekeningen

Kamerlid Stefaan Van Hecke plaatste echter kanttekeningen bij een en ander, zwaaiend met het rapport van het Comité I waarin onder meer sprake is van problemen met het informatiebeheer. Analisten zouden soms informatie opslaan in eigen boomstructuren op hun eigen computers waartoe enkel zij toegang hebben. "Hoe kan u dan garanderen dat ADIV het juiste antwoord geeft als er vragen komen van andere diensten", aldus Van Hecke.

"We zijn ons bewust van het probleem en van de ernst van het probleem", reageerde Testelmans. Hij nuanceerde echter ook. "Het is niet omdat informatie wordt opgeslagen bij een analist dat het niet te vinden is in de database, die directe lijn mag je niet trekken." Bovendien plant ADIV de aanwerving van documentalisten, om te zorgen dat alle informatie snel en correct in de databanken terechtkomt.

Aanbevelingen

Testelmans had tot slot ook zelf een reeks aanbevelingen bij. Zo wil hij dat België op Europees vlak aan de kar trekt voor een verbod tot de Europese markt voor "providers die communicatieapplicaties aanbieden waartoe de inlichtingendiensten geen toegang hebben". Apps als Whatsapp, Telegram en Viber - die vaak gebruikt worden door terroristen - zijn in zijn ogen "per definitie subversief".

De luitenant-generaal vroeg ook aandacht voor de communicatiepolitiek bij aanslagen, huiszoekingen of arrestaties in terreurzaken. "Want onze communicatie was soms voorbarig, tegenstrijdig en zelfs gevaarlijk", klonk het. "Tegelijkertijd vraag ik ook om doortastend in te grijpen tegen perslekken."

Nog op zijn verlanglijstje? Zo snel mogelijk starten met de uitbouw van zijn dienst zoals voorzien in de visienota van Defensie, inclusief zestig procent meer menselijke capaciteiten en investeringen in de capaciteiten rond cyberveiligheid.

En er zou best iemand de formele rol te krijgen om te beslissen of een dossier gerechtelijk dan wel door de inlichtingendiensten wordt behandeld. "Door zaken te vaak te judiciariseren, worden de inlichtingendiensten vleugellam gemaakt. Maar de strijd tegen Daesh gaan we niet enkel winnen door een maximaal aantal strijders achter de tralies te krijgen", besloot Testelmans.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234