Zaterdag 08/08/2020

Militair Hospitaal: Antwerpenaren wonen straks in ziekenzalen

Het stadsbestuur heeft gedeeltelijk bezwaar aangetekend tegen de plannen van minister Paul van Grembergen (Spirit) om het Militair Hospitaal te beschermen. Het college is het niet eens met de bescherming van de oostelijke vleugel, omdat het volgens haar het project onaantrekkelijk maakt voor investeerders. Niet waar, zegt de werkgroep Militair Hospitaal (MHA+). Zij komt na overleg met projectontwikkelaars tot de conclusie dat de stad zich baseert op verkeerde berekeningen.

Antwerpen

Van onze medewerker

Thomas Vreriks

'De stad gaat enkel uit van het aantal beschikbare vierkante meters", zegt Kristof Boving van MHA+, "terwijl wij kijken naar de totale toegevoegde waarde van het terrein." Boving is stedenbouwkundige, maar zetelt dus ook in de werkgroep en is bovendien buurtbewoner. "Bij een bevraging onder buurtbewoners bleek dat 90 procent van hen voor bescherming is van het Militair Hospitaal als geheel. Schepen voor Patrimonium Marc Van Peel (CD&V) heeft alleen de grote investeerders gehoord, wij gingen bij de kleine jongens horen en die zien mogelijkheden om het gebied te rendabiliseren. De stad gaat uit van 120 vierkante meter woonruimte, terwijl het ook 100 mag zijn."

MHA+ ging te rade bij de stadsbouwmeester, die met hen een afweging maakte tussen ruimtelijke invulling, monumentale zorg en woonvoorziening van het terrein. De werkgroep wil een duurzame ontwikkeling van het gebied en heeft aangeklopt bij projectontwikkelaars en architecten. "Zonder cijfers maar puur conceptueel denken maakt realisaties mogelijk die je anders over het hoofd ziet", beweert Boving. "Als wij als stuurgroep mogen meekijken over de schouders van de uiteindelijke uitvoerders, zou het een unieke kans zijn. Wij zien het groen, met behoud van het historisch karakter en ecologisch en duurzaam ontwikkeld." Het gebied rond het Militair Hospitaal is een bijzondere plek in de stad, zoveel is duidelijk voor zowel de werkgroep als het stadscollege. Het kan in het buitenland wedijveren met achttiende- en negentiende-eeuwse hospitalen zoals in Londen, Parijs en Bilbao. Maar het zal nog niet voor morgen zijn dat er gezinnen wonen in de oude ziekenzalen. In de huidige vorm van het Militair Hospitaal is het oorspronkelijke Fort van Berchem (Fort IV) nog duidelijk herkenbaar. Het Fort was een onderdeel van een gordel van zeven forten rond Antwerpen, die tussen 1852 en 1853 werd aangelegd. De forten waren de voorlopers van de latere Brialmontforten. Bij de aanleg van die laatste vanaf 1859 werden enkele van de forten gesloopt. Fort IV werd niet meer gebruikt. In 1898 besliste de regering de resten te slopen. Daarop werd het Arsenaal en het Krijgsgasthuis (het latere Militair Hospitaal) gebouwd. In 1993 verdwenen de laatste patiënten uit het ziekenhuis. Tegenwoordig verblijft het Hoger Instituut voor Schone Kunsten in het Arsenaal maar dat vertrekt naar Gent.

Het stadscollege heeft een eigen visie op het terrein. Die houdt de bescherming van het waardevol historisch patrimonium in en het respecteren van de gebouwen. Daarnaast probeert de stad een nieuwe woonwijk te maken met veel groen en open ruimte. De mogelijkheden voor ondergronds parkeren worden onderzocht.

Vespa, het autonoom vastgoedbedrijf van de stad, becijferde dat door bescherming van de oostelijke vleugel (de kazerne), de stad alsnog 2 à 3 miljoen euro moet betalen. Terwijl de stad hoopte dat het geen geld zou kosten. Bovendien blijft er een tweedeling bestaan tussen het hospitaal en het Arsenaal als de kazerne wordt beschermd, waardoor het gebied als geheel niet winstgevend kan worden geëxploiteerd, zo beweert de stad. Indien er rekening wordt gehouden met het bezwaar van het Antwerps schepencollege en de volledige bescherming komt er niet, dan kan de stad het domein kopen. Maar als Van Grembergen alle gebouwen als vatbaar monument beschermt, is het economisch onhaalbaar voor de stad. Dan rest enkel nog de mogelijkheid tot verkoop aan een andere overheid of aan derden. Het is dan waarschijnlijk dat het domein in brokken en stukken wordt verkocht.

De stad geeft twee redenen tegen bescherming van de kazerne, het lange gebouw dat Arsenaal van hospitaal scheidt. "Het terrein is vandaag een barrière, een gesloten groot blok", zegt Jan Verhaert van het kabinet van Ludo Van Campenhout. "Het gebied zou door ontwikkeling een groot park kunnen worden: wenselijk voor Oud Berchem. Maar het behoud van de kazerne verdeelt het gebied en maakt doorsteken, shortcuts en parkruimte onmogelijk." Over de financiële haalbaarheid zegt Verhaert het volgende: "Antwerpen is arm. Het terrein mag door de overheid enkel worden aangekocht als het een nuloperatie is. De minister heeft ons zelfs opgelegd om de ontwikkelingskosten in het budget op te nemen, ook al doen we het zelf. Er is een behoorlijk volume aan nieuwbouw nodig om de ontwikkeling en restauratie te financieren. Paradoxaal, want hoe dichter we bebouwen, hoe verder we afkomen van een grote parkzone. Daarom zou het stadsbestuur het liefst iets minder beschermd zien."

De werkgroep MHA+ denkt dat de combinatie renovatie en nieuwbouw financieel haalbaar is en zelfs aantrekkelijk blijft voor projectontwikkelaars. Eind vorig jaar tekende architectenbureau OdU het terrein uit. In dat voorontwerp werd al rekening gehouden met de bescherming van enkele gebouwen. Zelfs de kazerne kan blijven staan, op voorwaarde van enkele 'piercings' waardoor de barrière tussen Arsenaal en hospitaal verdwijnt. Wonen blijft de hoofdfunctie, met een ideale sociale mix waarin zowel residentiële woningen als bejaardenflats een plaats krijgen. Aan de zijde van de Lange Leemstraat voorzien de architecten een kantoor van tien verdiepingen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234