Dinsdag 19/10/2021

Milieubeweging zendt haar zonen uit

'Een groot deel van de milieubeweging zat met positieve vooroordelen ten opzichte van paars-groen. Die vooroordelen zijn jammer genoeg niet bewaarheid geworden.' Bart Martens (31), beleidscoördinator van de Bond Beter Leefmilieu (BBL), is bijwijlen hard voor zijn paars-groene 'bondgenoten'. Of hij dan niet beter in navolging van zijn voorgangers zelf het roer in handen neemt? 'De vraag blijft altijd hoe je die wereld het best kunt veranderen: als onafhankelijke drukkingsgroep of als participant in het politieke bestel. Voorlopig is het antwoord voor mij het eerste. Maar ik sluit niets uit.'

Brussel

Eigen berichtgeving

Peter Goris

'De eerste contacten met de BBL dateren van in 1994. Ik ben er via een omweg terechtgekomen. Het jaar voordien deed ik mijn burgerdienst bij Arbeid en Milieu, een samenwerkingsverband tussen vak- en milieubeweging. Omstreeks dezelfde periode werd ik ook actief binnen de Antwerpse milieufederatie, de koepel van milieu- en natuurorganisaties binnen de provincie Antwerpen. Via die federatie had ik ook zitting in de raad van bestuur van de BBL. Ik ben dus eerst bestuurder geweest, vooraleer ik er ook ging werken (lacht)."

"De roep richting milieubeweging begon in mijn studententijd. Ik heb in Leuven industrieel ingenieur biochemie gestudeerd, met achteraf in Gent als postgraduaat een licentie milieusanering. Daar is eigenlijk mijn brede interesse voor milieuproblematiek ontstaan. Toen kwam ook mijn engagement in de Antwerpse milieufederatie. Het ging vooral via vrienden. Een paar kameraden van mij waren in de Voor-Kempen actief als rabiate strijders tegen nieuwe veestallen en zo. De 'Grenzen aan de Mest'-beweging heette het. Een van die vrienden is toen nog zwaar gemolesteerd geweest, in echte Ku Klux Klan-stijl door een groep van een negentigtal boeren."

"Bij de BBL ben ik aanvankelijk begonnen als beleidsmedewerker. Toen in 1999 de toenmalige beleidscoördinator Rik De Baere adjunct-kabinetschef bij Vera Dua werd, ben ik tot coördinator 'gepromoveerd'. In de beleidswerking volg ik met anderen het milieubeleid op de verschillende beslissingsniveaus op."

"Concreet komt dat vooral neer op een boel beleidsadviesraden waar we in zitten als vertegenwoordigers van de milieubeweging. En dat is niet alleen de MiNa-raad, waar elk nieuw wetgevend initiatief dat iets met milieu te maken heeft, voor advies wordt voorgelegd. De laatste jaren zijn er ongelooflijk veel adviesraden bijgekomen: de Federale Raad Duurzame Ontwikkeling, bij de commissie Milieu-etikettering en Milieureclame, het raadgevend comité bij het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen, de algemene raad bij de Creg, het Ecolabel-comité, het Belgisch Instituut voor Normalisatie, de Vlacoro op Vlaams vlak..."

"Dat is een beetje ons probleem aan het worden. Enerzijds worden we veel sterker en vroeger bij het beleid betrokken. En niet alleen in de beleidsformulerende fase, maar ook in de beleidsvoorbereidende en evaluatiefase, wat positief is. Maar anderzijds worden onze eigenlijke taken een beetje ondergraven. We hebben steeds minder tijd om ons met onze leden bezig te houden, om terug te koppelen naar onze leden, om die leden te bevragen en om naar de buitenwereld toe de 'luis-in-de-pels-functie' te vervullen. We worden met andere woorden meer en meer geïnstitutionaliseerd."

"Het is een bizarre situatie. Het beleid is meer in ons geïnteresseerd en we worden als milieubeweging eindelijk au sérieux genomen - en met paars-groen is dat alleen maar toegenomen -, maar toch hebben we reden tot klagen. Maar we moeten nu eenmaal in die beleidsformulerende fase aanwezig zijn om bepaalde, heel complexe technische dossiers wat maatschappelijk te coderen. Zo kunnen we ook voldoende expertise en knowhow opbouwen omtrent beleidsontwikkeling, om naar buiten te kunnen duidelijk maken wat het belang is van bepaalde ontwikkelingen en decreten, en waar de achterliggende tegenstellingen liggen."

"Nochtans hebben we ook in deze paars-groene tijden genoeg reden om ons af en toe te laten horen. Dicht bij het beleid staan, levert ook frustraties op, als je ziet hoe traag alles verloopt. En zeker in het milieubeleid, waarin, in de tijd van vergunningen en ge- en verboden, het vet toch van de soep is. De reglementering staat zowat op punt, maar toch blijkt die niet in staat om de noodzakelijke reductie aan milieubelasting tot stand te brengen. Klassieke ge- en verboden kunnen blijkbaar onmogelijk de snelheid van technologische ontwikkelingen bijhouden. Het wordt eerder noodzakelijk om meer richting financieel-economische instrumenten te gaan, zoals heffingen en dergelijke meer. Ook sociale instrumenten zoals de milieubeleidsovereenkomsten zijn een theoretisch denkspoor, maar dat instrument werkt nu eenmaal niet zonder de stok achter de deur van strengere normen of bepaalde heffingen. En dan komt men vast te zitten. Blijkbaar ruiken strengere normen teveel naar betuttelende command and control en zijn milieuheffingen politiek taboe. Alles moet gratis zijn en de belasting verlaagd worden."

"Of Agalev en Ecolo hun stempel te weinig kunnen doordrukken? Het drama van milieubeleid is dat het enkel kan werken als het doorwerkt in andere beleidsdomeinen. En daarbij missen Agalev en Ecolo voortdurend kansen. Kijk naar de belastinghervorming: de liberalen mochten cadeaus zoals de verlaging van de persoonsbelasting uitdelen, terwijl nieuwe noodzakelijke milieubelastingen op termijn verkocht moeten worden door de groenen. Dat is een gigantische strategische blunder. Ik denk ook wel dat het ergens normaal is dat het beleid rekening moet houden met politiek pragmatisme, maar dat mag niet in de weg staan van leiderschap, visie en durf. Wat ik de regering verwijt, is dat ze te veel consensus zoekt. En als Dua denkt dat ze een doortastend milieubeleid kan voeren in consensus met de Boerenbond, dan vergist ze zich. Ze zou meer voorloper binnen de landbouw moeten durven te zijn. Maar de verschillende regeringen hebben een te grote vrees voor kritiek."

"Een groot deel van de milieubeweging zat met positieve vooroordelen ten opzichte van paars-groen. Men dacht dat er veel ging veranderen en dat eindelijk die beslissingen genomen gingen worden die jarenlang geblokkeerd waren geweest. Die vooroordelen zijn jammer genoeg niet bewaarheid geworden. De milieubeweging is ook zeker niet de grote bondgenoot van de groene kabinetten, zoals wel eens beweerd wordt. We proberen in alle onafhankelijkheid het werk van iedereen te beoordelen, en als groene ministers slechte punten scoren of onvoldoende vooruitgang boeken, dan zullen we niet nalaten dat te zeggen."

"Het is wel juist dat politieke kabinetten steeds meer uit de vijver van de milieubeweging vissen. Rik De Baere als adjunct-kabinetschef van Dua, onze voormalige algemeen secretaris Dirk Van Melkebeke, die via De Batselier en Baldewijns nu kabinetschef van Steve Stevaert is, oud-voorzitter Guido Steenkiste als adjunct-kabinetschef bij Vogels, Lambert Schoenmaekers van de vzw Natuurreservaten op het kabinet van wijlen Johan Sauwens, Jos Rutten van Naturreservaten bij Steve Stevaert, Hugo Abts van Natuurreservaten op het toenmalige kabinet-Kelchtermans... De milieubeweging zendt dus haar zonen uit."

"Een braindrain? De beweging moet maar sterk genoeg zijn om nieuwe brains aan te trekken en op te leiden. Wat ik erger vind, is dat soms de indruk ontstaat dat wij door het feit dat die mensen naar kabinetten gaan ons als milieubeweging mee inschrijven in die meer neo-corporatistische vormen van besluitvorming. Maar mensen die van de BBL naar de kabinetten gaan, zijn niet onze gemandateerde vertegenwoordigers om op kabinetsniveau met vertegenwoordigers van andere belangengroepen consensussen te gaan afsluiten. Het zijn misschien wel bevoorrechte aanspreekpunten en informatiekanalen voor ons."

"Of ik zelf ook de overstap zou wagen? Het zou natuurlijk een logische stap zijn, in de lijn van mijn voorgangers... Het verschil tussen milieubeweging en politiek is het verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen. Als je binnen de milieubeweging werkt en ziet hoe traag alles verloopt, dan krijg je soms wel zin om zelf eens het stuur te gaan vasthouden. Maar tot nu toe heb ik netjes alle aanbiedingen naast me neergelegd, omdat ik ook wel geloof dat een sterke milieubeweging noodzakelijk is. De beste stuurlui staan aan wal, zeker? Uiteindelijk is binnen de milieubeweging de onafhankelijkheid en het vrije denken een zeer kostbaar goed."

"Mensen binnen de milieuvereniging worden ook gedreven door de drang om enerzijds de wereld beter te leren begrijpen en anderzijds om de wereld te veranderen. De vraag blijft dan altijd hoe je die wereld het best kunt veranderen: als onafhankelijke drukkingsgroep of als participant in het politieke bestel. Voorlopig is het antwoord voor mij het eerste. Maar ik sluit natuurlijk niets uit. Ik weet ook niet in hoeverre ik in staat zou zijn om dat overdreven politieke pragmatisme en die koudwatervrees te doorbreken."

Donderdag: Luc Vanneste: van het ABVV naar de leiding van de SP-studiedienst

Het verschil tussen milieubeweging en de politiek is het verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234