Zondag 20/10/2019

Reportage

Mijnplannen doen grond onder drielandenpunt daveren

Het Waalse ingenieursbureau WalZinc wil in Plombières proefboringen doen om een nieuwe zinkmijn te openen. Beeld Wouter Van Vooren

Opschudding in het land der drie grenzen. Plannen om in de grond te gaan zoeken naar delfstoffen worden in de grensregio op weerstand onthaald. "Het tijdperk van de mijnen is voorbij, we moeten op toerisme blijven inzetten."

Vanop de toren op de Vaalserberg aan het drielandenpunt zijn de glooiende lijnen in het zuidelijk gelegen Waalse landschap een ware lust voor het oog. In de verte wemelt het tussen de vele dorpskernen van de gerenoveerde hoeves en andere toeristische stulpjes. Een brok natuur waar toeristen een overvloed aan rust terugvinden, maar de nakende terugkeer van de vooroorlogse mijnbouw brengt de regio aan het daveren.

Even terug naar 4 oktober. In een klein zaaltje in Plombières, op een steenworp van het drielandenpunt, zitten zo’n 300 mensen dicht opeengepakt voor een infomoment. De gele plakkaten die eerder in de omgeving waren neergeplant, sneden de zuurstof even helemaal af. Een vergunning aangevraagd voor onderzoek naar de aanwezigheid van delfstoffen? Was de aftakelende mijnbouw dan niet allang dood?

"Die grote opkomst hadden ze wellicht niet verwacht", grijnst Albert Stassen, voorzitter van VVV, de vereniging die de belangen van de regio behartigt. In zijn krappe bureautje in Hombourg liggen de landkaarten opengespreid over de tafel, hij tuurt er met een bezorgde blik overheen. "Alle investeringen die sinds de Tweede Wereldoorlog in toerisme gekropen zijn... Als de mijnen terugkomen, is deze regio dood."

Definitieve plannen zijn er zeker niet, maar de 7 miljoen euro aan investeringen die het Waalse ingenieursbureau WalZinc ophaalde, voorspelt weinig goeds. 7 miljoen om in een gebied van 140 vierkante kilometer te gaan zoeken naar delfstoffen: vooral zink en lood, en als het even kan ook goud, zilver, indium en germanium. Die zoektocht zou vier à vijf jaar in beslag nemen, met daarna de eventuele uitbouw van nieuwe mijnactiviteiten.

"Duidelijke inlichtingen hebben we niet gekregen", hekelt Stassen het infomoment. Nochtans zijn de vraagtekens groot. "Als ze gaan boren, wat gaat er dan gebeuren met de kwaliteit van het grondwater? Wat met het zware vervoer van die ertsen? En de huizen liggen hier versplinterd over de hele regio, gaan er mensen moeten wijken?" De petitie die Stassen opstartte kreeg veel weerklank en zo’n honderd mensen schreven het Waalse Gewest een brief met een persoonlijke motivatie. De weerstand is groot. "Het tijdperk van de mijnen is voorbij, we moeten op toerisme blijven inzetten."

Geen draagvlak

"Het is niet goed gecommuniceerd, dus denken de mensen meteen het ergste", denkt Roy Eussen, die onderaan de helling bij Hombourg de toeristische hoeve Moulin de Medael uitbaat. "Hier zullen we van de eventuele mijnactiviteiten weinig last hebben, maar het sleept het hele imago van de streek natuurlijk met zich mee. Ga maar eens aan de andere kant van de berg luisteren, daar ligt het een stuk gevoeliger."

Dat blijkt inderdaad zo. "Natuurlijk zijn we ertegen", zegt de conciërge van camping Vieux Moulin resoluut. "We krijgen hier in de zomer pakken toeristen uit België, Nederland en Duitsland. Die komen hier voor de prachtige natuur, niet voor de mijnbouw. Maar goed, het is niet alsof we daar iets in te zeggen hebben. Er zit veel geld achter."

Bij de burgemeester van Plombières, Thierry Wimmer (MR), klinkt voorzichtigheid. "Momenteel is er geen draagvlak, omdat enkele vraagtekens omtrent overlast nog niet zijn uitgeklaard. Daarom hebben we ook een negatief advies gegeven. Maar de mijnbouw is ook niet blijven steken in de vorige eeuw: van die ondergrondse activiteiten zullen toeristen niets merken. Dat inzicht kan het draagvlak misschien vergroten."

Lege Waalse kas

WalZinc probeert alvast de 'ongenuanceerde' kritiek te sussen. "Eventuele uitbating zal geen nadelig effect hebben op de maatschappij, het milieu en de economie van de streek", laat directeur Geert Trappeniers, zelf niet bereikbaar gisteren, optekenen in NRC Handelsblad. Delfstoffen zouden ondergronds kunnen worden afgevoerd naar het ongebruikte en verloederde station van Montzen. En door met Belgische investeerders te werken, blijven de opbrengsten uit eigen bodem ook voor eigen rekening.

Dat sussen werkt echter niet overal, al zeker niet over de grens in Nederlands-Limburg. zegt Anya Niewierra, algemeen directeur van de VVV Zuid-Limburg. Daar speelt niet enkel de evidente natuurkwestie, ook een prestigieus Europees project komt erdoor op de helling: de Einstein-telescoop. Geschatte kostprijs: 1 miljard euro, een pak werkgelegenheid voor hoogopgeleiden. De Vaalserberg is de ideale locatie, toch als er in de nabijheid geen mijnactiviteiten zijn.

"En toch worden we niet bij de communicatie betrokken voor plannen pal aan onze grens. Alsof ze daar op een eiland leven", briest Niewierra. "Maar ja, dat gebied herbergt geen groot electoraat. Dan komt iemand met een zak geld leuren bij politici en dat past perfect in de lege Waalse kas. Of moeten we echt geloven dat die investeringen tot niets zullen leiden?"

Voor de meest genuanceerde mening blijkt het café in Montzen nog de meest geschikte plek. "We moeten niet te vlug oordelen als we de details nog niet kennen. Ach, er zijn altijd voordelen en nadelen. Het kan werkgelegenheid opleveren, maar de toeristen..." De uitbaatster beeldt met de handen een dalende lijn uit, de omstanders knikken. "Wat denkt u ervan?" Ik nip van de verse schuimkraag en zwijg. Er zijn hier al genoeg ondergrondse spanningen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234