Maandag 21/10/2019

Mijnheer de minister, wij zijn geen slechte investering

Over de betekenis van cultuur, en zeven komma vijf procent

Er moet bespaard worden. Dat is het mantra dat uw regering ten treure toe herhaalt. Dat Nobelprijswinnaars economie in crisistijd net pleiten voor investeringen, overstemt dat mantra blijkbaar niet.

Er wordt bespaard op cultuur. Een zin die we al te vaak hebben gehoord. Nu gebeurt het drastischer dan ooit. Bij organisaties uit het Kunstendecreet verdwijnt 7,5 procent van het budget. Er wordt graag bespaard op cultuur. Omdat de kunstenaar de perceptie tegen heeft.

Cultuur vraagt maar een klein deel van het totale subsidiebudget van de overheid. Het probleem is dat kunstenorganisaties consequent voor die subsidiëring (moeten) uitkomen. Dat is in andere sectoren niet het geval, terwijl het hier om veel hogere bedragen gaat. Daar zitten uiteraard noodzakelijke subsidies bij, maar er wordt ook geld in noodlijdende bedrijven gepompt waarvan geweten is dat ze niet meer te redden zijn. Subsidies als de palliatieve zorg van de economie. Maar zoek niet naar de sticker "met steun van de Vlaamse Overheid" op uw Ford. Kunstenaars zijn verplicht de steun die ze krijgen te vermelden. Maar doordat dit in economische sectoren niet verplicht is, krijg je het vertekend beeld van de kunstenaar die leeft op de kap van de belastingbetaler. Het is perceptie.

'Culturele topregio'

Daarenboven wordt dit overheidsgeld buitengewoon efficiënt gebruikt. Meer zelfs: subsidies in cultuur brengen op. Dat zeg ik niet, dat zegt de Vlerick Management School. Dat zegt ook Jan Briers, onlangs door de N-VA aangesteld als gouverneur. Met het kleine budget wordt werkgelegenheid gecreëerd en krijgen Vlaanderen en Brussel een internationaal imago waar we trots op mogen zijn. Vlaanderen is, dixit het regeerakkoord, "een culturele topregio".

Wat betekent dat nu, die 7,5 procent? Voor een klein gezelschap betekent dit stoppen, of hun enige personeelslid wandelen sturen. Zonder zakelijk leider worden ze plots een stuurloos schip. Met grote huizen pleegt u contractbreuk door het toegekende budget meteen aan te passen: hun samenwerkingen en contracten liggen al vast, dus gaan zij 2016 in met rode cijfers. Voor jonge makers komen er nog minder kansen. De loonkost van de organisaties ligt hoger dan de subsidies, dus zullen ze mensen doen vertrekken.

"Er komt geen Grote Sanering. (...) Ik ga geen mensen op straat zetten. Ik ga de werkbaarheid en levensvatbaarheid van ons verenigingsleven niet op het spel zetten." Dat zei u in uw eerste officiële toespraak. Dat er mensen op straat zullen belanden, is nu wel duidelijk. U stelt ons gerust dat u verwacht dat de sector "ondanks deze maatregelen" levensvatbaar zal blijven. Maar als uw sector "levensvatbaar" houden een doel is, is er iets mis met uw ambitie. Alsof een dokter het al genoeg vindt wanneer zijn patiënten niet doodgaan.

Cultuur in Vlaanderen is springlevend. Theaterzalen zitten vol, musea zijn populair en festivals verkopen uit nog voor de ticketverkoop goed en wel gestart is. Cultuursubsidies bestaan niet omdat er te weinig mensen in geïnteresseerd zouden zijn. Maar net als alle andere sectoren in België kreunt de sector onder een gigantische loonkost. En deze sector heeft, in tegenstelling tot Ford Genk, niet de mogelijkheid om integraal naar Azië te verhuizen.

Winners en losers

"Backing the winners", stelt het regeerakkoord tot doel. Maar deze bloeiende culturele sector, waar vanuit het buitenland met jaloezie naar gekeken wordt, hoort blijkbaar niet bij die 'winners', omdat er louter vanuit economische parameters wordt gedacht. En wie spreekt over 'winners', zegt ook dat er 'losers' zijn. Laten we daar even naar kijken.

Want belangrijker en ingrijpender dan de economische impact, is de impact die cultuur heeft op de samenleving. Aan de Rijksuniversiteit van Groningen werd alle onderzoek naar de waarde van cultuur bestudeerd door een ploeg van sociologen, economen en psychologen. Hieruit bleek dat mensen die aan cultuurprojecten meedoen, fysiek en mentaal gezonder worden. Door hierin te investeren kun je ineens op de gezondheidszorg besparen, zou je kunnen zeggen.

Wij zijn geen slechte investering. Wij zijn winners. Maar wij geven wel degelijk om de losers. Wij bieden de mensen meer dan geld. Wij gaan voor die "solidaire, warme samenleving" die u in uw regeerakkoord belooft, maar in uw maatregelen bestrijdt.

Omdat u uiteindelijk minister van Cultuur bent, sluit ik af met een verhaaltje, getiteld "De parabel van Het Nieuwe Vlaanderen". Een opblaasbootje en een olietanker zijn op weg naar Het Nieuwe Vlaanderen. Wij zitten in dat bootje. Om de zoveel tijd wordt er wat zuurstof uit het bootje gelaten. Onze voeten zijn nat. We zijn dat gewoon, ondertussen. We redden ons niet meer enkel met roeispanen, we haalden er vrijwillig emmertjes bij. Nu wordt er plots een hele teug zuurstof uit geduwd. Niemand heeft nog een roeispaan, iedereen grijpt een emmertje. Het is duidelijk: er moeten mensen overboord. Hoeveel uitstraling heb je nog onder water? Ondertussen passeert een olietanker. Achteraan staan er ventilatoren op gemonteerd. Wat extra zuurstof. Niet dat het nodig is, maar ze verdienen het. Maakt het iets uit of iedereen aankomt in dat Nieuwe Vlaanderen? Wie uit de boot valt moet maar zelf zwemmen. En ja, iedereen kan zwemmen. Maar met een brevet van 100 meter schoolslag geraak je niet ver. Trouwens, gisteren stond het nieuwe leerplan zwemmen in de krant: vanaf nu komt het neer op "gewoon niet verdrinken". Tja, zelfredzaamheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234