Vrijdag 22/11/2019

Interview

"Mijn passie is een hoer, ze past zich aan"

Beeld Dimitri Van Zeebroeck

De keuken als alibi voor de zoektocht naar mensen: dat is 'Goed volk', een nieuw tv-programma van Jeroen Meus. Waarin de kok reporter wordt, met de juiste vragen, aan Valisieva in Siberië of cowboy Tom in Texas. Met gepaste stiltes ook. "Respect voor het individu, zou dat geen mooie religie zijn?"

Hij had het nieuwe adres ge-sms't. Nu draait in een Vlaams-Brabants boerenstebuitendorpje een houten poort open en dankjewel, ochtendzon: voor dit gevoel moet je anders duizend kilometer rijden. In 1835 stak de meiboom hier op de ruwbouw, voor de keukenkast was in 1914 iemand blij met de nieuwe aankoop en de living is waar een moderne mens ooit een binnenzwembad nodig vond. De geur is die van de open haard van gisteren. Je kijkt en kijkt en als je een foto wilt maken, floept wifi-netwerk 'Home Meus' op je scherm.

"Ik ben ouder aan het worden", zegt de kok op fleurige kousenvoeten. "Maar als dit de evolutie is: bring it on. Dit was de missing link. Dit is ons adres. Huize Meus."

Over de ijsnatte broek op een bergje in de berging gaan we niet praten. Al dat geëmmer. Eind 2011 had hij verteld: "Ik ga ooit op mijn bakkes krijgen. België houdt niet van helden. Ik ga nog uitgespuwd worden." Maar de drukproeven die de uitgeverij net aanlevert voor Dagelijkse kost 6 - anders, iets speciaals - wijzen daar niet op. Straks lange rijen op de Boekenbeurs.

Toch zei iemand op de redactie: "Alweer Jeroen Meus?" Maar als op 1 september Goed volk, een nieuwe reeks van zes afleveringen op Eén, begint, is kijken toch een aanrader. Jeroen Meus zal je dan meenemen naar Japan, de Lofoten, naar Oymyakon in Siberië, een township in Zuid-Afrika, échte cowboys in Texas en een rusthuis in Berchem. Naar Ieri, Zola en Maria.

Louis Theroux

De kok als Louis Theroux, al voegt hij daar een nuance bij: "Louis Theroux-ig. Een beetje zoals hij ga ik via de keuken bij mensen binnen, maar ik kook niet in dit programma. De keuken was een alibi om iets te mogen maken over mensen. Ivo Niehe moet daarvoor langs de voordeur, ik kan langs achteren binnen. Maar hoe het dan moet, moest ik leren. Kat (Steppe, zijn regisseur, waarmee hij ook 'Dagelijkse kost' maakt en die zelf de wondermooie documentaire 'Ik vergeet u nooit' draaide, RVP) heeft me klaargestoomd. Ze gaf me documentaires en een boekje van Miranda July. Een cineaste die ooit met een writer's block en uiteindelijk via zoekertjes in de krant geïntrigeerd raakte in mensen. Wie verkoopt nu een leren jas voor 5 dollar? Ze zocht die op en stelde de juiste vragen. 'Wat is je favoriete moment van de dag', bijvoorbeeld. Dat is wat me interesseert."

Hij springt even op een vergelijking. "Als Stephan Vanfleteren naar de Ronde van Vlaanderen gaat, fotografeert hij liever de sandalen van Mariette dan Tom Boonen. Omdat de kern vaak saaier is dan de rand. Of hij. (wijst naar fotograaf Dimitri Van Zeebroeck) Net hetzelfde. Hij gaf me ooit een boekje over wabi sabi. De perfectie zit in de imperfectie."

In dat boekje van die Miranda July moet ergens staan hoe belangrijk stiltes zijn in een gesprek en Meus las dat goed. Als hij op het einde van de aflevering in Texas met chief Tom praat, voel je dat. "Zwijgen is goud, dat heb ik geleerd. Ooit ging ik voor DMEUS (het speciale DM Magazine rond hem, RVP) samen met Frank Vander linden op bezoek bij Richard Hawley. 'Gij stelt zo weinig vragen', zei ik achteraf. 'En gij zoveel', zei Frank. Het is een techniek. De eerste die iets zegt, is verloren. Maar daar komen soms hele schone dingen uit en dat heb ik met dit programma geleerd."

Alles begon met een werktitel 'De lijst'. Met acht plekken in de wereld en hoe daar gegeten wordt. Daar stonden de keukens van het Vaticaan op ("en daar waren we binnen, tot die butler uit de biecht klapte en ze alle deuren weer dichtgooiden"), een vliegdekschip in actie en het Vreemdelingenlegioen. "Hoe straf is dat: je identiteit geef je daar af, wat rest is dat iedereen moet koken. Worst met rode kool? Ah, ge zijt van België."

Drie jaar later en drie maanden filmen later, werd dat Goed volk. "Mijn vrouw heeft me onlangs gezegd: ge zijt veranderd. En ze heeft gelijk. Vlees aan de ribben. Dat heeft me veranderd. En het onrechtvaardigheidsgevoel dat een paar keer werd aangesproken. Zuid-Afrika... (hij zucht) Die volgende generatie ontploft daar. Je kunt ze niet allemaal redden, neen. Maar ik heb wel geleerd hoe wij in trends leven en zo ons geweten sussen. Bij ons is het allemaal 'local' en 'organisch' en 'herkomst' en dat is belangrijk, maar we don't know shit. Het is nobel, maar we gebruiken het lokale als luxe. Ons vlees kopen we toch op een isomoplateau terwijl ik daar, in elke aflevering, een beest heb zien slachten. Omdat er geen andere keuze is, die mensen kunnen zich geen vlees uit Schotland permitteren. Alleen bij ons wordt dat voor ons gedaan."

"Kijk", zegt hij dan. "Als dat meisje in de township in Kaapstad 's nachts naar het toilet moet, moet ze dat binnen in haar barak van 2 vierkante meter doen, waar ook haar zus slaapt. Want als ze buitenkomt, riskeert ze verkracht te worden. Terwijl mijn hond hier rondloopt met twee nieuwe heupen. Je kunt slecht geboren worden, dat bedoel ik.

"Door Dagelijkse kost ben ik als mens gegroeid. Ook financieel, zeker, dat is leuk. Als ik met mijn Visakaart betaal, moet ik niet bang zijn dat ze geweigerd wordt. Dit huis is groter, de tuin is groter en de hotelkamer waar ik kan slapen, is duurder. Ik moet oppassen om contact te blijven houden. Het risico bestaat dat de gewone jongen, omdat hij het financieel beter heeft, niet meer de gewone jongen blijft. Maar net omdát ik me die vragen stel, ben ik gerust, door tien jaar ouder te worden rustiger.En door te groeien, keer je toch terug. Ik heb de beste herinneringen aan kamperen vroeger en dat ga ik weer doen. Met een rode Ferrari door Saint-Tropez rijden en een fles champagne van 35.000 euro kraken, dat ga ik niet doen. (lacht) Ik zou eerder op de neus slaan van wie dat wel doet."

Beeld Dimitri Van Zeebroeck
Beeld Dimitri Van Zeebroeck

De nv Metallica

Het is constant nadenken, zegt hij. Soms te veel. "Steph (zijn vrouw, RVP) wordt er zot van. Maar ik kan het niet stoppen." Het is geen imago, want - ook dat ziet hij - wie het zo goed heeft, kan zich 'echtheid' kopen. "Je moet van goeden huize zijn om oprechtheid te onderscheiden van gefakete authenticiteit, maar daar heb ik een goed instinct voor. Als ik naar Metallica ga, zie ik de nv Metallica bijvoorbeeld. En ik leer ook. Vroeger dronk ik in de tussenfilmpjes van Dagelijkse kost wel eens een glas rode wijn. Maar ik doé dat niet. Dus nu ook niet meer in zo'n filmpje.

"En ik wil niemand zijn illusie afnemen. Als iemand wil zingen in de gij-vorm en zéker niet wil rijmen en ze vindt dat zelf prachtig, wie ben ik dan om te zeggen dat ik haar niet geloof? Al geloof ik haar niet. Voor mij is dat arty-farty.

"Mijn vader was leraar en die heeft me daar altijd voor gewaarschuwd. 'Jeroen, je zit in een rare sector',zei hij. Hij zag me als jonge gast ook met schoenen van Dirk Bikkembergs en een hemd van Hugo Boss lopen. Een showmanneke met een gelkop: zo moest je in de hotelschool rondlopen. Hij zei later: zie dat je naast die luxe ook intellectueel groeit en dat is een van de beste adviezen die hij me ooit gaf. Niet dat ik een slimme geletterde mens ben, maar als ik rond mij kijk, is het toch iets te vaak oppervlakkig. 'Wat weet je van het leven? Koken. Stop.' Dat wil ik niet. Mijn honger naar kennis is zo groot dat het zelfs thuis al eens spanningen geeft. Elke dag onthoud ik minstens één woord en dat zoek ik, voor ik ga slapen, op Wikipedia op. En zo klik ik door. Van halal kom ik bij Monet uit. Dat vind ik fantastisch en dat is het cadeau dat ik krijg door te mogen omgaan met mensen die veel slimmer zijn dan ik."

Beeld Dimitri Van Zeebroeck

Discipline en wilskracht

We komen terug bij Goed volk en, opnieuw, eerst bij de cowboys in Texas. Meus volgde er Tom Moorehouse en zijn mannen. Wat opvalt, is hoe het ijs aanvankelijk dik is. Meus moet inbreken. "Bij cowboys vertrek je bij nul. Dat is anders dan bij ons. Hier ontmoet je iemand en je begint met een volle puntenkaart. Stilaan worden je punten afgetrokken. De cowboy geeft je een puntje bij. Can I help you sir? No. Zo begint het. Heel gesloten. Maar op het einde vallen er tranen. Die punten heb je dan verdiend.

"Als Georges (zijn zoontje, RVP) ooit één keer denkt dat hij zware puberstreken moet uithalen, zet ik hem op het vliegtuig naar Texas. Daar gaat het om respect. 'It's an honour to work for you.' Daarom werk ik ook graag in een keuken. (met een lachje) Niks mis met een schone dictatuur hoor."

Dat is een grapje. "Maar in Japan zag ik, bij die sumoworstelaars, toch ook iets. Niet altijd makkelijk. Je bent zes, wat dikker, dus moet je gaan sumo-worstelen. Ook wil je dat misschien niet, tot je 35ste zit je erin. Weggaan is dan een schande voor de familie. Maar het schone zit 'm tegelijk in het feit dat dat systeem jou ook niet laat vallen. Alles is daar ranking, zoals op het bord in Zaventem met de vertrekuren. Je kunt stijgen of dalen, maar je kunt niet van het bord vallen. Maar het vergt discipline. En wilskracht. Dat wordt trouwens hip. Wilskracht. En ik vind het mooi. Leef maar eens, zoals die mensen in Siberië."

Onlangs, op vakantie, las hij deze zin van de Franse schrijver Sylvain Tesson in Zes maanden in de Siberische wouden: 'Je moet in het leven laveren - daar gaat het om. De scheidslijn tussen tegenovergestelde werelden overschrijden.' "Dat is het, maar dat maakt het soms ook moeilijker. Je wordt altijd teruggekatapulteerd, maar tegelijk zit je er nog 100 procent in."

Zo: "Ik denk nog héél vaak aan de mensen die ik op die reizen gezien heb. Die zijn daar nu wel, hé, as we speak. Midden in een bos was ik bij een familie, ma en pa en twee zonen. Het contact begon moeilijk. Dat had met de tolk te maken, maar ook met hun constant bevroren wangen. Daarop zie je geen emotie. (lacht) Alleen toen die twee zonen de vrouwelijke leden van onze ploeg zagen, waren ze snel ontdooid. Maar ik bedoel: die zijn geboren in het bos en zullen er sterven. En ondertussen eten ze rendier in de winter als het min 70 is en gaan ze op beren jagen in de zomer. Ik kan dat niet loslaten.

"Tom, de cowboy, gaat sterven en ik ga het niet weten. Dat laat me niet los. Met Plat préféré heb ik dat nooit gehad. Toch ook dertig afleveringen van gemaakt, hoor. Ook niet toen ik in Peru was voor een verhaal over de aardappel. Nu blijf ik bij die mensen stilstaan. Het zal wel mijn evolutie zijn. Ik ben tien jaar ouder. En ik ben er wel gelukkig mee dat dit mijn evolutie is. Ik heb heel veel respect voor het individu gekregen. In Tokio zag ik al die mensen en ik zag ze elk apart: die heeft een eigen huis, een eigen geweten, een eigen familie.

"Ik sta daar vaak bij stil en, nog eens, soms is dat moeilijk. Stéphanie zei gisteren nog: als jij niet op tv was gekomen, dan hadden we het platteland niet nodig gehad. We kunnen nergens meer komen zonder dat ik aangesproken word. Het is niet abnormaal dat je je dan op het platteland terugtrekt."

Hij is 36, aan de binnenkant van zijn linkerarm staat de naam van zijn zoon getatoeëerd. Wie ouder wordt en kinderen krijgt, wordt banger. Of voorzichtiger. Gereserveerder. Minder roekeloos. "Ik was lang onverschillig voor wat er in de wereld gebeurde", zegt hij. "Maar nu. Echt, ik heb echt oprecht schrik van die mannen van IS. Ik beeld me in dat ze omgekeerde kruistochten gaan voeren en dat boezemt me toch angst in. Vroeger zou ik me daar minder vragen over gesteld hebben. Nu ga ik erover lezen.

"Niks is ver. Ik mocht voor jullie krant eens naar Beiroet gaan, daar ben je vandaag nog als je wilt. Syrië? Idem. Je vliegt naar Istanbul, je wacht daar een uurtje, dan vlieg je door. Irak, Oekraïne... dat is niet zo ver, hoor. Alles is dichtbij. En ik kan er echt verdriet van hebben. De dood, dat is toch het slechtste concept aller tijden? Soms moet ik het ook niet weten. Dat de media dat filmpje met James Foley niet tonen, vind ik positief. Angst verkoopt, daar doen ze het voor. Aan de andere kant zie ik ook dat Amerika wel in Irak actie voert tegen IS, maar niet in Syrië. Waarom? Olie is het antwoord. Wat is een mensenleven waard? Ergens in Amerika zit er een zot die dat dus berekent. Syrië? Wat hebben ze daar? (denkt na) Rotsen. Zand. Oh, daar gaan we niet naartoe.

"Daarom ben ik ook niet gelovig. Georges kon makkelijk op de dorpsschool ingeschreven worden, maar toen ik hoorde dat ze over het huisje van Jezus gingen praten, was ik weg. Hij gaat naar de freinetschool in Diest, een systeem dat mij zelf zou gelegen hebben. Voor het animisme kan ik respect hebben, maar wat hebben andere religies opgeleverd? Ik besef wel dat het mooie verhalen zijn en dat het belangrijk is om onze cultuurgeschiedenis te leren kennen en begrijpen. Maar ik zie het niet zitten om Georgeske met zijn huiswerk over Mozes te helpen. En ik heb geen boek nodig dat me zegt dat ik vergevingsgezind moet zijn. Respect voor het individu, zou dat geen mooie religie zijn?"

Ossobuco en lamsbout

De vraag valt: komt er een dag dat hij geen kok meer is? Of is die dag al gekomen?

Hij valt even stil. "Ik ga niet liegen tegen jou: het is inderdaad de vraag waar ik nu elke dag mee worstel."

Dan: "Er is een evolutie merkbaar, maar ik mis mijn koksmuts heel erg. Vorig jaar was ik heel weinig in Luzine, nu ben ik er weer. Het is ook de bron van mijn succes. Ik weet dat er op Luzine een vervaldatum staat, die lag zelfs op een bepaald moment vast. Ik dacht aan stoppen. Maar we hebben de drive teruggevonden, meer dan ooit. Met nieuwe ideeën, zoals: vanaf september ga ik de prijs verlagen. Iedereen heeft recht op gastronomie en daar wil ik voor werken. Dat is niet makkelijk, je moet goed rekenen. En er was een tijd dat ik dat niet deed. Een stuk lekker vlees uit Spanje? Zoveel geld? Ach, dan verhogen we de prijs. Neen, dat doe ik niet meer. Ik wil ook geen hippe dj's of een ongelooflijk interieur. Mensen moeten komen omdat ze het lekker vinden en ik ga werken met dingen die lekker zijn. Ook al presenteert het minder op het bord. Ossobuco en lamsbout kun je niet mooi schilderen. Wel, dan niet: ik geef het toch. Aan 5 euro goedkoper per menu. Eenvoud is moeilijker dan choqueren."

Gezonde portie jaloezie

Maar die vraag. "Ik worstel er inderdaad elke dag mee. Het leven is zo rijk, dan wil je toch niet enkel in je keuken staan. Tegelijk kwamen al die kansen door de keuken. Ik ben nog altijd gepassioneerd door eten. Maar door normaal eten. Als je niet eet, ga je dood. Eten in de puurste vorm dus en niet meer dat stukje ganzenlever. Dus kom je op een tweespalt. Er komt een dag dat ik zal moeten beslissen: ga ik met tv door of ga ik alleen nog koken? Als ik mijmerend ongelukkig word, stel ik me die vraag: wat ben je in godsnaam aan het doen? Want drie maanden van huis voor een tv-reeks is ook drie maanden Georges minder zien. Alles is actie en reactie."

Misschien zit er troost voor die twijfel in de woorden van Antoine de Saint-Exupe¿ry die de Franse topchef Michel Bras onlangs in deze krant citeerde. 'Wie zich verliest in zijn passie, zal altijd minder verliezen dan wie zijn passie verliest.'

"Voor iemand als Michel Bras heb ik een hele gezonde portie jaloezie. Hij heeft volledig gekozen om zijn keuken uit te puren. Ik heb ook gekozen voor eten, maar gelinkt aan heel veel dingen. Tegelijk wil ik leren kitesurfen en wil ik Italiaans leren en wil ik gitaar leren spelen. Er zit zo'n onrust in me. Ik wil alles. Misschien ben ik wel een betere gitarist dan ik een kok ben en als ik het nooit probeer, zal ik het nooit weten. Ik heb te veel honger. En mijn passie is een hoer. Ze past zich aan. Maar het blijven passies.

"Allee", besluit hij. "Heel mijn jonge leven sleurde mijn vader me mee naar musea. Het zei me niks. Een paar jaar terug was ik met Stéphanie in het MoMA in New York. Nog altijd niks. Na nog geen uur stonden we buiten. Maar nu? Sluit me er alstublieft in op. Hopper, Borremans, Lucian Freud, Rinus Van de Velde, Kat Steppe... Ik zie de hand van de chef zo graag en van mensen die iets kunnen. En het houdt niet op. Stilaan begin ik elektronische muziek te begrijpen en ervan te houden. Vroeger moest een zanger maar 'Hey Folks' zeggen en ik was mee. Nu vind ik Oscar and the Wolf fantastisch. Maar ook Chet Baker en Billie Holiday. En zelfs klassieke muziek. Maar ze mogen niet kwaad worden. Als ze met hun contrabas of met hun trompetten boos worden, dan haak ik af."

Beeld Dimitri Van Zeebroeck

Goed Volk is vanaf maandag 1 september te zien op Eén.

Beeld Dimitri Van Zeebroeck
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234