Zondag 13/06/2021

Mijn papa is VN-secretaris-generaal, 17.000 dollar voor mijn overuren aub...

De positie van Kofi Annan als secretaris-generaal van de Verenigde Naties staat sinds deze week zwaar onder druk. In enkele Amerikaanse kranten lekten documenten uit waaruit blijkt dat zijn zoon Kojo minstens 50.000 dollar betaald werd door een Zwitserse douaneonderneming waarnaar een onderzoek loopt wegens fraude met het olie-voor-voedselprogramma voor noodlijdende Irakezen.

Maarten Rabaey

Het olie-voor-voedselprogramma werd in 1996 opgericht om de menselijke tol van de internationale sancties tegen Irak te verlichten maar werd van bij het begin misbruikt. Onder deze VN-regeling kon Irak een beperkte hoeveelheid olie exporteren in ruil voor voedsel en medicijnen. Maar Saddam Hoessein manipuleerde het programma zodanig dat hij volgens de rekenkamer van het VS-Congres minstens 4,4 miljard dollar scheef sloeg.

Nu al wordt de affaire, die na Saddams val in een stroomversnelling terechtkwam, het grootste financiële schandaal uit de geschiedenis van de volkerenorganisatie genoemd. VN-ambtenaren werden door Bagdad omgekocht onder de neus van hun oversten. Uit de onderzoeken van het VS-Congres en een onafhankelijk panel, onder leiding van Paul Volcker, de ex-voorzitter van de Amerikaanse Centrale Bank, blijkt nu dat zelfs secretaris-generaal Kofi Annan mogelijk een oogje dichtkneep voor het consultancy-werk van zijn zoon Kojo. Diens activiteiten baden immers in een sfeer van belangenvermenging. Woensdag lekten in de populaire krant The New York Post documenten uit waaruit bleek dat Kojo in 1998 voor 54.700 dollar betaald kreeg van de onderneming Cotecna Inspection Services SA. Eind dat jaar kreeg de Zwitserse douanemultinational, waarvoor wereldwijd vierduizend mensen werken, een lucratief contract van de VN voor het olie-voor-voedselprogramma.

De documenten over Kojo's rol zijn afkomstig van Cotecna zelf, dat door een rechterlijk bevel gedwongen werd ze over te maken aan de onderzoekscommissie van het VS-Congres. Volgens de krant tonen ze aan dat Annans zoon, die van 1995 tot 1998 voor de firma werkte, de globale connecties van zijn vader gebruikte om op VN-bijeenkomsten te lobbyen bij invloedrijke diplomaten en politici.

Eerder deze week toonde Kofi Annan zich "ontgoocheld en verrast" toen hij de onthullingen over zijn 29-jarige zoon vernam. Uit de nieuwe documenten blijkt nu dat de secretaris-generaal minstens op de hoogte moet zijn geweest van diens reilen en zeilen. In een onkostennota vraagt Kojo aan Cotecna compensaties voor acht dagen werk in juli 1998 - waaronder zes dagen "tijdens het bezoek van mijn vader aan Nigeria".

Zelfs tijdens de algemene vergadering van september 1998 in New York had Kojo ontmoetingen met staatshoofden en ministers, vooral uit Afrika, om te lobbyen voor Cotecna. In die periode diende hij officiële onkostennota's in van 500 dollar per dag voor "verschillende ontmoetingen in verband met speciale projecten", maar de onderzoekers achterhaalden dat hij van juli tot oktober ook voor 17.000 dollar aan "overuren" aanrekende. "Dat is niet slecht betaald voor een junior consultant met een normale werkweek van vijf dagen", sneerde een onderzoeker in de Post.

Drie maanden na Kojo Annans bezoek aan New York, eind december, won Cotecna het Irak-contract ter waarde van 4,8 miljoen dollar. Kojo rekende enkele weken daarvoor ook nog een reis aan naar Durban, Zuid-Afrika, waar een VN-bijeenkomst plaatsvond. Daar, schreef hij in een memo aan de Cotecna-directie, werden "vele contacten gelegd op presidentieel en ministerieel niveau, en met bepaalde invloedrijke mensen uit de private sector".

Ginny Wolfe, een woordvoerster van Cotecna, bevestigde na het lekken van de documenten dat Kojo naar New York en Zuid-Afrika werd gestuurd "om te lobbyen voor projecten in West-Afrika". Maar ze ontkent dat hij betrokken was bij discussies over het olie-voor-voedselcontract. De onderneming zegt er "vertrouwen" in te hebben dat de onderzoeken "zullen aantonen dat Cotecna's acties altijd ethisch, wettelijk en professioneel waren."

Blijft de vraag waarom Kojo tot februari van dit jaar, de periode waarin het olie-voor-voedselschandaal losbarstte, maandelijks 2.500 dollar binnenrijfde na de onderneming te hebben verlaten eind 1998? En waarom een commissie van het VS-Huis van Afgevaardigden onlangs achterhaalde dat zelfs zijn gezondheidskosten terugbetaald werden tot eind juni 2004?

Voor de antwoorden wordt niet alleen reikhalzend uitgekeken naar de verslagen van de verschillende onderzoekscommissies maar vooral naar secretaris-generaal Kofi Annan zelf. Zijn positie, niet Kojo's geld, is de inzet van de gerichte lekken die er komen op een cruciaal ogenblik in de geschiedenis van de VN.

Eerder deze week lanceerde een interne commissie van 'wijze diplomaten' voorstellen hoe de na de Tweede Wereldoorlog opgerichte instelling kan worden hervormd. Ze stellen onder meer voor om de Veiligheidsraad uit te breiden van de vijf permanente en tien niet-permanente leden tot 24 leden. De huidige vijf permanente leden - VS, Rusland, Frankrijk, Groot-Brittannië en China - zouden in dat geval hoe dan ook aan macht inboeten ten voordele van landen zoals Brazilië, Duitsland, India, Japan, Egypte en Zuid-Afrika of Nigeria. Kofi Annan moet tegen maart een antwoord formuleren op de voorstellen, dat dan ter stemming zal worden voorgelegd aan de algemene vergadering. Tenzij hij door de affaire-Kojo ten val wordt gebracht.

En daar hebben nogal wat landen belang bij. De huidige VS-regering wil duidelijk niet af van haar invloed en wil méér greep op de VN, of een VN met minder bevoegdheden. China ziet liever Japan niet zitten, Italië wil Duitsland buiten houden, Argentinië heeft moeite met de Braziliaanse claim enzovoort. Republikeinse haviken zoals senator Norm Coleman waren er deze week dan ook als de kippen bij om Annans ontslag te eisen. VS-president George W. Bush trad hem nog niet bij maar weigerde veelzeggend om Annan te steunen.

Een deel van de VN-ambtenaren spreekt nu openlijk over een Amerikaanse campagne tegen Kofi Annan. Een 'Kofi moet blijven'-petitie deed deze week de ronde op het hoofdkwartier in New York. Ze werd al ondertekend door 3.000 mensen. Daartegenover staat de UN Staff Association, een ambtenarenvakbond met 5.000 leden, die eerder een interne revolte tegen Annan ontketende. Zij vinden dat hij niet alleen in de affaire van diens zoon blunderde maar beschuldigen hem al langer van laks optreden tegen beschuldigingen van nepotisme en seksuele intimidatie die gericht waren tegen enkele van zijn naaste medewerkers.

Het grote probleem is dat de VN, net als andere internationale organisaties, niet onder de jurisdictie van een land vallen en bij interne conflictsituaties dus zelf recht moeten spreken. Geschillen worden onderzocht door het zogeheten 'Office for Internal Oversight Services', OIOS, een soort interne onderzoeksdienst. Op basis van dat onderzoek velt de secretaris-generaal een oordeel. Volgens het personeel en ook onafhankelijke juristen trekken ondergeschikten daarbij meestal aan het kortste eind. "Klokkenluiders riskeren hun baan en de grote bazen gaan altijd vrijuit", getuigde een misnoegd staflid eerder dit jaar anoniem, nadat zowel Hoog Commissaris voor de Vluchtelingen Ruud Lubbers en onder-secretaris-generaal Dileep Nair waren vrijgesproken voor 'ongepast gedrag' terwijl het OIOS de beschuldigingen wel degelijk gegrond vond. Lubbers zou een vrouwelijk personeelslid seksueel hebben geïntimideerd. Nair, een ex-bankier uit Singapore, wordt door zijn ondergeschikten beschuldigd van 'intimidatie en favoritisme' in zijn personeelsbeleid. De klagers kregen geen inzage in het dossier dat bij Annan belandde, de beschuldigden wel. Tegen een uitspraak van Annan is wel beroep mogelijk bij het Administratieve Tribunaal maar dat scheidsgerecht bestaat uit juristen die door de VN zelf worden benoemd en betaald. Als Annans eigen zoon nu ook van interne klachten deel gaat uitmaken stevent Kofi Annan af op een belangenconflict waarin hij onmogelijk onpartijdig kan optreden.

Claudia Rosett, een senior fellow van de Amerikaanse rechtse denktank Foundation for the Defense of Democracies en The Wall Street Journal-columniste, meent dat er nu al sprake is van een belangenconflict. "Het patroon in dit schandaal is dat Annan, tot hij hiermee geconfronteerd werd door de pers, er niet in slaagde om Cotecna's betalingen voor zijn zoon op te merken of bekend te maken", schrijft ze. "De eerste gelegenheid had hij al begin 1999, twee jaar nadat hij tot secretaris-generaal was benoemd. Cotecna had nog maar net het Oil-for-Food-contract binnengehaald toen de Sunday Telegraph op 24 januari berichtte dat Kojo voor deze firma werkte. De VN schreef er een intern rapport over, dat nooit werd gepubliceerd en waar nooit gevolg aan werd gegeven. Ze merkten niet op dat Kojo nog altijd betalingen ontving. Pas in maart dit jaar werden de VN-woordvoerders door de pers opnieuw ondervraagd over Kojo's banden met Cotecna. Het bureau van de secretaris-generaal antwoordde toen dat de jongere Annan werkte voor Cotecna van december 1995 tot februari 1998, enkele weken later consultant werd voor de firma en ontslag nam uit die functie toen ze in december van dat jaar het contract kreeg.

"Nu blijkt dat hij meer dan vijf jaar langer werd betaald dan de VN eerst aangaven, vier jaar langer dan VN afgelopen september aan de pers meldden, én gedurende de hele duur van Cotecna's olie-voor-voedselcontracten" - die pas ophielden toen de VS Irak bezetten. Rosett stipt ook aan dat Kofi Annan nog altijd weigert om het Amerikaanse Congres en de overheid, wier belastingbetaler een kwart van het VN-budget financiert, inzage te geven in de 55 interne audits van het olie-voor-voedselprogramma.

Maar volgens journalist James Traub, die aan een boek werkt over Kofi Annan, schieten critici als Rosett op de verkeerde. "Het olie-voor-voedselprogramma werd niet ontwikkeld door civiele ambtenaren van de VN maar, zoals alle sanctieregimes, door de VN-Veiligheidsraad", schrijft hij in een opiniestuk in The Los Angeles Times. "De diplomaten die het programma stuurden, werkten voor de leden van de raad, waaronder de VS en vier andere permanente leden. En ze leidden het naargelang de belangen van die staten, waarbij de VS en Groot-Brittannië verhinderden dat Irak goederen invoerde die gebruikt konden worden voor militaire doeleinden en de Fransen, Russen en Chinezen de Iraki's het voordeel van elke twijfel gaven. Diefstal verhinderen stond bij iedereen onderaan het prioriteitenlijstje. De VS-regering had tientallen mensen die de contracten controleerden maar stopte destijds geen enkele overeenkomst op gronden van corruptie, prijsonregelmatigheden of smeergeld. Annans secretariaat verdient een deel van de schuld, omdat het niet tijdig alarm sloeg over het Iraakse bedrog en voor zijn trage en morrende reactie toen begin dit jaar de eerste aantijgingen kwamen. Maar het idee dat dit een halszaak is voor de secretaris-generaal is niet ernstig, zeker niet als duidelijk is dat zijn aanklagers niet achter de man aan zitten maar de instelling zelf."

n Niet zozeer het geld van zijn zoon Kojo maar Kofi Annans eigen positie is de inzet van de gerichte lekken die er komen op een cruciaal ogenblik in de geschiedenis van de VN. (Foto The New York Times)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234