Woensdag 08/02/2023

Raad der wijzenLezersvraag

‘Mijn moeder zorgt al jaren voor mijn demente vader. Nu heeft ze iemand anders leren kennen. Is het oké dat ik blij voor haar ben?’

null Beeld Flore Deman
Beeld Flore Deman

Dirk De Wachter, Jean Paul Van Bendegem, Katrien Schaubroeck en Johan Braeckman buigen zich beurtelings over een ethische kwestie.

Sophie Pycke

De vraag

“Papa’s blik is leeg. Hij kijkt rond, maar vindt geen focus. Zijn blik glijdt over de televisie, over de maquette die hij ooit maakte, over zijn gezin. Sinds hij vijf jaar geleden de diagnose jongdementie kreeg – hij was net geen zestig – verdwijnt hij elke dag een beetje. Mama heeft een paar keer met hem proberen te praten over euthanasie. Over wat hij moest doen als hij dood wou, voor de alzheimer zijn hoofd helemaal overnam. Dat hij alleen verlossende hulp zou krijgen als hij nog min of meer helder van geest was. Hij heeft er nooit op gereageerd. Hij zweeg en draaide zich om in bed. Hij is nooit erg spraakzaam geweest, maar niet lang na zijn diagnose stopte hij zowat volledig met praten.

“Jarenlang heeft mama hem thuis verzorgd. Tot hij niet meer wist hoe hij de trap moest opgaan of uit bad moest raken. Haar geduld is nooit opgeraakt, maar de zorg werd fysiek te zwaar. Toen er echt geen andere oplossing meer was, hebben we papa laten opnemen in een woon-zorgcentrum. Haar zorg zet ze nu buitenshuis verder. Elke dag zit mama uren bij papa op de kamer of in de eetruimte, waar bewoners in groepjes rond bebloemde tafelkleden voor zich uit staren. ’s Avonds helpt ze hem met boterhammen eten.

“Een tijdje geleden leerde ze er een man kennen wiens echtgenote ook op de dementie­afdeling verblijft. Op een dag spraken ze af na hun shift. Ze vonden elkaar in een gedeeld leed: hun geliefde met wie ze hun leven opbouwden, vervaagt dag na dag. Ze gaan naar musea, maken fietstochtjes of tafelen in fijne restaurants. Binnenkort maken ze hun eerste reis samen. Ik zie haar eindelijk weer opleven. Ze vindt troost bij de nieuwe man. Hun momenten samen breken de jarenlange, slopende zorg. Mama heeft weer iets om naar uit te kijken, ze kan nog iets maken van haar leven. Is het vreemd dat ik mama die nieuwe liefde heel hard toewens, zelfs nu papa nog leeft en nog altijd een belangrijk deel van ons gezin is?”

Het antwoord van filosoof Jean Paul Van Bendegem

“Als mantelzorger levert je mama al jarenlang enorme inspanningen. Via Wim Distelmans, professor palliatieve zorg, vat ik een beetje welke inzet en betrokkenheid die zorgrol eist. Dat vreet aan een mens. Het consumeert energie, zowel lichamelijk als psychisch. Om die zorg vol te houden, moet er méér zijn dan de zorg alleen. Ik kan me voorstellen dat die nieuwe relatie net een versterkend effect heeft en je mama op die manier net beter voor je papa kan zorgen. Dat laatste is natuurlijk een belangrijke vereiste: de zorg moet gegarandeerd blijven. Een hele tijd geleden was er ophef in de kranten over een vrouw van wie de man dementie had. Zij keerde zich volledig af van haar echtgenoot en liet hem grotendeels aan zijn lot over. ‘Ik heb hier nooit voor getekend’, was haar verdediging. Dat is natuurlijk een allesbehalve evidente houding die heel wat vragen oproept.

“Maar ik kan me voorstellen dat er ook kritiek komt op de keuze van je mama, zelfs al laat ze je papa niet vallen. Mensen spuien dan makkelijke beweringen als: wat zou je man ervan vinden mocht hij het wel nog beseffen? Stel je voor dat ze geen relatie was begonnen, maar zich had aangesloten bij een zelfhulpgroep. Wellicht kan je daar ook intieme, menselijke contacten leggen, maar die keuze zouden mensen veel minder snel afkeuren. Zo’n zelfhulpgroep is tijdelijk. Op een een-op-eenrelatie zit geen expliciete tijdslimiet. Het kan bovendien de indruk wekken dat je de ander laat vallen, wat helemaal niet zo hoeft te zijn.

Lees het dossier

Dirk De Wachter, Jean Paul Van Bendegem, Katrien Schaubroeck en Johan Braeckman buigen zich beurtelings over een ethische kwestie.

“Uit de nieuwe relatie van je moeder lijkt ook een bepaald besef voort te vloeien. De band met de echtgenoot, zoals ze die jarenlang heeft beleefd, is een afgelopen verhaal. Ze rekent niet op een mirakel. Ze heeft aanvaard dat de man met wie ze kinderen grootbracht er lichamelijk nog is, maar dat zijn geest al lang vervlogen is. Dat besef is goed. Het is een vorm van zelfbehoud. Ik heb het zelf meegemaakt met mijn schoonmoeder die aan dementie is gestorven. Ik betrapte mezelf erop dat ik zo lang mogelijk probeerde vast te houden aan het beeld dat ik had van haar voor ze ziek werd: die persoon zit nog in het biologische omhulsel, maar kan niet meer naar buiten komen. Dat is een volkomen normale reactie die ertoe dient ons lijden draaglijker te maken. Maar op een bepaald moment laat je dat besef toch beter toe en aanvaard je dat de persoon die je graag ziet er niet meer is, zelfs al zit hij of zij vlak voor je.

“Met afscheid komt rouw en dat is een al even complex gegeven. Sommige mensen maken meteen een radicale breuk en brengen de kleren van hun overleden geliefde snel naar spullenhulp. Anderen houden er jarenlang aan vast. We gaan allemaal anders om met rouw, maar afscheid nemen we het liefst op dezelfde manier: gekozen en bewust. Het ziekteverloop van dementie maakt dat natuurlijk onmogelijk. Elke dag staat die mens een beetje verder van je af. Vergelijk het met deze situatie: je voert iemand naar het station, je neemt uitgebreid afscheid, maar dan duurt het toch nog een paar minuten vooraleer de trein arriveert. Die paar minuten voelen onwennig, je staat daar dan met twee een beetje te dralen, waarna je toch nog een vlug miniafscheid moet nemen. Bij iemand met dementie valt het uitgebreide afscheid weg en blijft alleen dat kleine afscheid, elke dag weer. Dat is slopend. Het is dan ook helemaal niet vreemd dat een kind haar moeder een nieuwe liefde en een nieuw perspectief gunt.”

LEZERSOPROEP

Worstelt u zelf met een vraag die u onze Raad der Wijzen wilt voorleggen, mail dan naar raadderwijzen@demorgen.be

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234