Maandag 05/12/2022

'Mijn haar zat afgrijselijk'

Tegen de Harry Potter-hype kan zelfs zij niet op, maar ex-first lady Hillary Clinton heeft met haar autobiografie wel een onvervalste non-fictiebestseller afgeleverd. Dat dat vooral komt door de handvol bladzijden over de relatie tussen man Bill en Monica Lewinsky is jammer, want Mijn verhaal heeft meer te bieden dan dat versleten seksschandaal.

Hillary Rodham Clinton

Mijn verhaal

Oorspronkelijke titel: Living History

Vertaald door Meile Snijders,

Han Meijer, Fred Hendriks,

Ed van Eeden en Frans van Delft

Balans / Van Halewyck, 561 p., 25 euro

Je kunt het levensverhaal van Hillary Rodham Clinton openslaan uit nieuwsgierigheid naar alle schandalen die het presidentschap van Bill Clinton zo pikant maakten. Of je kunt Mijn verhaal lezen uit curiositeit naar de drijfveren van een vrouw die werd belogen en bedrogen maar doorvocht en een veelbelovende politieke loopbaan uitbouwde. Wie de autobiografie van Hillary in een vlaag van scandalitis van de schappen heeft gegraaid komt enigszins bedrogen uit. Niet alleen omdat je de voorbije weken totaal in andere sferen moet hebben vertoefd om niet te weten hoe ontzet en woedend Hillary Clinton was toen man Bill in de zomer van 1998 toegaf dat hij enkele maanden tevoren tegen haar had gelogen en er wel degelijk 'iets' was gebeurd tussen hem en Witte Huis-stagiaire Monica Lewinsky.

Om met eigen ogen kennis te nemen van haar uitbarsting moet de liefhebber maar meteen naar pagina 477 gaan. Daar begint het Lewinski-relaas, waar de media met zoveel enthousiasme op zijn gesprongen. Verwacht er niet te veel van, want je krijgt als lezer niets sensationelers aangeboden dan de woede van een vrouw die zich belazerd en belachelijk gemaakt voelt maar uiteindelijk, mede dankzij de steun van Stevie Wonder, huwelijksadviseurs en haar gebedsgroep, besluit verder te gaan met de man "die me beter begrijpt dan wie dan ook, die me kan doen lachen, de man met wie ik in het voorjaar van 1971 in gesprek raakte en met wie ik 30 jaar later nog altijd spreek".

Verwacht ook niet dat Hillary's relaas over Lewinski de waarheid, de hele waarheid en niets dan de waarheid bevat. Want wanneer zij schrijft dat ze compleet uit de lucht viel toen Clinton zijn misstap bekende, getuigt dat na eerdere escapades van Bill van een on-Hillary-achtige naïviteit. Erger nog, het wordt tegengesproken door de advocaat van de president, David Kendall, die haar twee dagen voor het fatale gesprek duidelijke hints had gegeven. En in zijn recente boek The Clinton wars schetst huisvriend Sidney Blumenthal Hillary absoluut niet als het razende en aangeslagen slachtoffer dat in Mijn verhaal wordt neergezet, maar als een vrouw die koel en nuchter de fall out van het schandaal probeerde in te schatten en lang niet zo afstandelijk tegen haar overspelige echtgenoot stond als ze zelf schrijft.

Het Lewinski-schandaal kon Hillary, nadat haar man min of meer bekende, moeilijk bagatelliseren. De andere gevallen waarbij Clinton in opspraak kwam, wuift ze evenwel vrij nonchalant weg. Toen ene Gennifer Flowers zei dat Clinton voordat hij president werd jarenlang iets met haar had, knipperde Hillary zelfs niet met haar ogen. "Ik sta achter Bill. Niet als een vrouwtje dat achter haar man staat, zoals Tammy Wynette, maar omdat ik van hem houd en omdat ik respect voor hem heb", zei ze voor de camera's. Toen een krant onthulde dat Clinton als gouverneur van Arkansas de troopers die hem bewaakten ook gebruikte om hem van willige vrouwen te voorzien, deed ze dat af als een "verzonnen schandaal".

Dat was ook haar eerste reactie toen Paula Jones een klacht wegens seksuele intimidatie indiende tegen Clinton. Een foute inschatting, want Jones' klacht raakte verweven in het onderzoek dat de Nemesis van de Clintons, speciaal aanklager Kenneth Starr, instelde naar de Clintons' betrokkenheid bij het Whitewater-schandaal. Dat draaide rond troebele vastgoed- en bankaffaires in het Arkansas waar Bill Clinton toen gouverneur was. Die zaak bezorgde de Clintons wel veel hoofdbrekens, maar geen veroordeling. Paula Jones werd afgekocht met 850.000 dollar en het impeachment-proces in de zaak-Lewinski, dat tot de afzetting van de president had kunnen leiden, liep met een sisser af. Eind goed, al goed dus voor Hillary Clinton. Zij ziet dat trouwens allemaal als onderdelen van een complot van rechtse Republikeinen "om de president in diskrediet te brengen en de regering te doen vallen". Dat er tijdens de acht jaar van het Clinton-tijdperk door tegenstanders hardnekkig met scherp werd geschoten is een feit. Maar dat het presidentiële paar de aanhangers van de stelling 'waar rook is, is vuur' wel heel veel brandbaar materiaal bezorgde, wordt in Mijn verhaal met de mantel der discretie bedekt.

Ook de politieke gebeurtenissen in de acht jaar dat de auteur als first lady op het Witte Huis woonde, worden niet echt breed uitgemeten. Grote thema's als het Midden-Oosten, Noord-Ierland, ex-Joegoslavië of het internationale terrorisme worden wel even aangeroerd, maar veel leer je er niet over bij. Net zomin als over de vele landen en de talrijke prominenten waarmee Hillary als first lady kennismaakte. Beschrijvingen als "Johannesburg is een uitdijende moderne stad in de droge centrale hooglanden van Zuid-Afrika", daar wordt een mens niet echt wijzer van. Hetzelfde geldt voor de vaststelling dat koning Hoessein een boeiende verschijning met aangeboren verhevenheid was of dat Bernadette Chirac een elegante, gecultiveerde vrouw is. Nee, als Hillary Clinton al reisde om te leren, dan geeft ze dat zeker niet door aan haar lezers.

Interessant aan haar reisverslagen is dat ze zo vaak zonder Bill op pad ging. Want dat de president haar zo dikwijls uitzond als zijn persoonlijke afgevaardigde onderstreept wat hij de kiezers al in 1991, tijdens zijn eerste presidentscampagne, beloofde: dat die, door voor hem te stemmen, een first lady zouden krijgen die zich zou doen gelden. "Eén betalen, twee halen", noemde hij dat. Dat werd vooral hard gemaakt toen Hillary de leiding kreeg over de ambitieuze plannen om de gezondheidszorg drastisch te hervormen. In een land waar ongeveer 37 miljoen mensen geen ziekteverzekering hebben geen overbodige luxe, zo'n hervorming, maar Hillary faalde. In een zeldzaam moment van zelfkritiek geeft ze het toe: dit fiasco is "deels aan mij te wijten was".

Wie Mijn verhaal leest om uit te zoeken wat Hillary Clinton heeft gevormd en wat haar drijft, komt pas aan zijn trekken als het boek persoonlijk en soms zelfs bijna engagerend wordt. Als ze schrijft over haar jeugdjaren, bijvoorbeeld, waarin, ondanks redelijke welstand, soberheid troef was. Verspilling was zo onaanvaardbaar dat Hillary "nu nog altijd overgebleven olijven weer doet in de pot, de kleinste stukjes kaas weer inpakt en zich schuldig voelt als ze iets weggooit". Niet uit geldgebrek, maar omdat de bewonderde vader (van wie ze "zijn lach, de rollende, bulderende lach die mensen in restaurants doet opkijken en katten de kamer uitjaagt" zegt te hebben geërfd) zijn kinderen zo opvoedde. Een typische jarenvijftigjeugd was het, waarop zij met oprecht aandoende warmte terugblikt. Net als op haar schooljaren aan het Wellesley-college voor vrouwen en haar studententijd aan de prestigieuze Yale-universiteit.

Daar ontmoet ze de man die haar leven zou veranderen: een 'bebaarde Viking' die Bill Clinton heet, uit het zuidelijke Arkansas komt en voortdurend vertelt dat daar de grootste meloenen ter wereld worden gekweekt. Hillary valt voor Bills mooie handen, ze delen een groeiende belangstelling voor politiek (waarbij de auteur haar vaders Republikeinse overtuiging geleidelijk inruilt voor de liberalere Democratische ideologie die haar vriend aanhangt). En terwijl zij als advocate aan de slag gaat en zich buigt over thema's als kinderbescherming droomt Bill ervan die politieke ideeën om te zetten in een politieke carrière. Na eerst proef te hebben gedraaid als gouverneur van Arkansas verrast hij vriend en vijand door George Bush sr. te verslaan en in 1992 president te worden van Amerika.

In één moeite door kregen de Amerikanen toen een first lady die van meet aan het hardnekkige vooroordeel bestreed dat een vrouw "ofwel een hardwerkende carrièrevrouw moest zijn, ofwel een zorgzame gastvrouw". Ze weigerde haar eigen familienaam op te geven en liet zich, als compromis, Hillary Rodham Clinton noemen. Ze bleef, vanaf het ogenblik dat ze als jong meisje te horen kreeg dat de astronautenopleiding van de Nasa niet openstond voor vrouwen, hypergevoelig voor alle vormen van discriminatie en zette zich in voor vrouwenthema's: van de strijd tegen borstkanker tot ouderschapsverlof en maatregelen om gescheiden mannen te dwingen hun alimentatie te betalen. Ze hekelde het feit dat "vrouwen die goochelen met carrière en gezinsleven worden gestraft voor de keuzes die ze maken". En ze schrijft smalend over het "sprekende hondensyndroom" - waarmee ze de verbazing van mannen beschrijft als een vrouw iets blijkt te kunnen.

Die feministische Hillary Rodham Clinton kenden we al. Verrassender is dat ze in haar boek ook een andere kant van zichzelf laat zien. Mijn verhaal staat bol van de verwijzingen naar de "levenslange worsteling met mijn haar" en van kritische kanttekeningen als: "ik zag eruit als een artisjok" of "mijn haar zat afgrijselijk". Ook ontdekte ze als first lady dat "mode een universele graadmeter is", beschrijft ze enthousiast wat Jackie Kennedy droeg tijdens hun eerste ontmoeting en maakt ze zich zorgen over de omvang van haar achterwerk.

Toch komt Hillary in Mijn verhaal vooral als radicale feministe naar voren. Aangezien dit boek niet los kan worden gezien van haar ambitie om terug te keren naar het Witte Huis zal dat wel geen toeval zijn. Want Hillary's grootste probleem is dat ze polariseert: ze wordt ofwel bewonderd, ofwel gehaat. Volgens peilingen is het aantal aanhangers sinds het verschijnen van dit boek sterk gestegen en scoort ze vooral goed bij vrouwen. Wat, samen met de 8 miljoen dollar voorschot die ze kreeg voor dit helaas erg stroef geschreven boek, een belangrijke ruggensteun kan zijn voor de politieke toekomstplannen van de vrouw die ervan droomt ooit de eed af te leggen als president Hillary Rodham.

Hans Muys

Hillary's grootste probleem is dat ze polariseert: ze wordt ofwel bewonderd, ofwel gehaat

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234