Dinsdag 07/07/2020

'Mijn geweld zie je ook in tekenfilms'

Een opera 'kinderen niet toegelaten'? Menen ze het, daar bij de Vlaamse Opera, of is het gewoon een reclamestunt? Te veel seks, te veel geweld, en allebei te expliciet, zo luidt het, want Calixto Bieito is een 'schandaalregisseur'. Zo staat hij ook op het internet vaak beschreven. Behalve op zijn eigen website, waar je een artiest leert kennen die gewoon begaan is met de kunst.

Is Calixto Bieito een shock artist? De kunstenaar die tegenover ons zit, lijkt eerder een zachtmoedige, bijna melancholische man. "Choqueren? Ik?", riposteert Bieito ongelovig de openingsvraag. "Ik heb net in Berlijn Dialogue des Carmélites van Poulenc geregisseerd. Die voorstelling was vol tederheid voor de karmelietessen die ik als kind heb gekend in mijn kleine stad in het noorden van Spanje. Het was een oefening van herinnering aan mijzelf als kind in de kerk. De voorstelling was puur spiritueel."

"Ik maak héél verschillende voorstellingen maar sommige mensen zien maar één aspect ervan", vervolgt de regisseur. "Dat het hier anders uitdraait, is niet mijn beslissing. Dat ligt aan het stuk. Bertold Brecht en Kurt Weill wilden choqueren, niet ik. Het is maar een anekdote, maar Brecht wilde Lotte Lenya heel het stuk door naakt op het toneel. Weill (die met Lenya getrouwd was, SM) was uiteraard heel boos en heeft er een stokje voor gestoken."

Je kunt het stuk natuurlijk ook anders bekijken, als een leerstuk over het kapitalisme bijvoorbeeld. Maar dat interesseert Bieito niet. "Over de economische crisis kun je al elke dag in de krant lezen", vindt hij. "Dat is banaal: alle steden zijn vandaag de dag een beetje Mahagonny. Als je geld hebt, ben je iemand; als je geen geld hebt, ben je niets. Heel dat kapitalismegedoe vind ik om te lachen. Voor mij is Mahagonny iets zoals Springfield, de stad van de Simpsons. Anderzijds is er aan het stuk ook een ethische kant: de mensheid kan slechtere dingen doen dan gelijk welke lagere soort."

En waarom is de mens zo slecht?

Calixto Bieito: "Ik ben de laatste tijd geobsedeerd door slechtheid. Uiteraard is het iets dat in elke mens zit en dat hij kan gebruiken of niet. Maar afgezien daarvan wordt er ook zoveel gewoon bepaald door de omstandigheden. In dit stuk is er echter geen enkele goedheid. Het is een absoluut amoreel stuk, vol sarcasme. Er is geen hoop. Ik kan daar geen transcendente opera van maken. Zoals gezegd: ik denk heel de tijd aan Homer Simpson of Monty Python.

"Ook het geweld, waar men zoveel gedoe rond maakt, is zoals in tekenfilms - en daar kijk je 's ochtends toch ook met je kinderen naar? Vechtpartijen, hoofden die uit elkaar spatten: misschien zou dat niet de dagelijkse kost van onze kinderen mogen zijn maar het is wel de realiteit. Dus volgens mij gaat het stuk uiteindelijk over Bertolt Brechts anarchistische, nihilistische visie op de mens. Anderzijds geeft de muziek van Weill er een grote mate van vrijheid aan: de klanken van Amerika. En Amerika is het land van het kapitalisme maar ook the land of the free."

Trekt die Brechtiaanse visie u als persoon ook aan?

"Soms wel, ja, als ik in een pessimistische bui ben. Dan kan ik niemand vertrouwen. Mensen kunnen heel hard zijn tegen elkaar. Dan zijn wij als beesten. Kijk maar naar de crisis nu. Voor mij is de crisis niet enkel economisch, het is ook een crisis van waarden, van cultuureducatie, van respect. We kunnen alleen hopen dat de mensheid weer een uitweg zal vinden. Maar versta me niet verkeerd: ik wil met dit stuk geen statement maken als 'het kapitalisme is slecht' of 'kijk hoeveel armoede het kapitalisme genereert'. Dat is triviaal, dat weten we allemaal.

"Waar het mij wel om gaat, is: wij zijn vrij om de slechte beslissing te nemen. En dat zet ik in een onnozele omgeving - een camping met Springfieldallures - waarin soms echte emoties kunnen ontstaan."

Welke plaats heeft seks in dit stuk?

"Seks is in dit stuk heel banaal en mechanisch. Maar ook dat maak ik grotesk, een beetje zoals Marco Ferreri in La grande bouffe deed. Het stuk gaat niet over seks, seks is er gewoon een consumptiegoed. Prostitutie is een realiteit, dat weet ik ook wel, maar het is voor mij altijd een mysterie geweest dat je kunt betalen om seks te voor mij niets erotisch aan en voor mij is erotiek waar het om draait. Seks is veel beter met iemand waar je van houdt."

Als we abstractie maken van het feit dat Mahagonny eerder een antiopera is: kan opera de wereld veranderen?

"De wereld, neen. De gedachten van mensen: ja. Dat heb ik zelf ervaren. Mensen komen na een voorstelling naar me toe en zeggen dat ze een beetje anders denken over de andere, dat ze een beetje een andere mens zijn geworden. Zelfs in Italië, waar men erg traditioneel denkt over opera, heb ik dat meegemaakt.

"De Carmen die jullie hier hebben kunnen zien en die al twaalf jaar oud is, speelt nu in Italië - opnieuw met hetzelfde effect: een schandaaltje bij de première, enthousiast publiek bij de andere voorstellingen. In Barcelona speelt men er ondertussen twintig voorstellingen van met de grote sterren plus een projectie op groot scherm op het strand."

Maakt dat u niet bang, die banalisering van uw werk?

"Nee, ik ga er gewoon niet naartoe. Ik ben een heel gewone mens en regisseur. Hou ik van het succes? Ik wil graag gezien worden: door het publiek, door de acteurs, door de theaters. Geld interesseert me minder. Als ik genoeg heb voor mijn hypotheek en mijn kinderen, is het al goed. Ik weet ook wel dat ik niet door iedereen graag gezien kan worden, maar ik ben een heel sensibel iemand.

"Een van mijn favoriete auteurs is Robert Walser. Bij hem hou ik van die gedachte dat je kunt verdwijnen (Walser 'verdween in de sneeuw': toen hij ging wandelen vanuit de psychiatrische instelling waar hij verbleef, werd hij dood teruggevonden in de sneeuw, SM). Er bestaan zoveel vooroordelen over mij: ik zou arrogant zijn, ambitieus, gefixeerd op geweld en seks, ontrouw aan de stukken die ik regisseer.

"Als ik sommige traditionele Verdi-interpretaties zie, vind ik die veel minder getrouw dan de mijne. Als Verdi zou terugkomen, zou hij erg boos zijn, want er gebeurt niets in, terwijl hij een echt theaterman was die van de grote effecten en de grote passies hield. Maar ik ga niet meer vechten om gelijk te krijgen. Ik heb er de energie niet toe want ik steek al mijn energie in de repetities. Daar voel ik mij gelukkig. En ik denk dat de acteurs ook gelukkig zijn met mij. In elk geval komen ze met extremere en zottere ideeën aandragen dan ik hen ooit zou vragen. Dan denk ik: dit is het stuk om ze te doen. En als het niet lukt, ga ik stilletjes buiten en verdwijn."


Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny gaat morgen in première in de Vlaamse Opera in Gent. De opera loopt in oktober ook in Antwerpen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234