Woensdag 21/10/2020

'Mijn geloof in auteurscinema neemt militante vormen aan'

Naast zijn levensgezellin, regisseuse Fien Troch, houdt monteur Nico Leunen er een tijdrovende minnares op na: cinema. Voor haar werkte hij jarenlang zes of zelfs zeven op zeven. Dit jaar werd die passie bekroond met de Vlaamse Cultuurprijs voor Film.

Met een opgezette vos die over de rand van zijn bureau trippelt als enige gezelschap brengt monteur Nico Leunen zijn dagen door in een montagecel. In deze kleine ruimte komt ruw beeldmateriaal binnen en gaat een bijna-afgewerkte langspeelfilm naar buiten. Al vijftien jaar kiest Leunen consequent voor auteursfilms. Die nauwgezette selectie leverde hem in 2013 de Vlaamse Cultuurprijs voor Film op. In zijn dankspeech schreeuwde de monteur zijn liefde voor de zevende kunst van de daken. "Soms vraag ik me af of we te moeilijke films maken, te elitair of zelfs arrogant zijn", zal hij tijdens het gesprek zeggen. Maar die twijfel is van korte duur.

Leunen: "Toen ik jong was, dacht ik dat de gemiddelde toeschouwer dom was, maar hoe langer ik in het vak zat, hoe meer ik op die stelling moest terugkomen. Mensen kunnen meer aan dan ze zelf denken. Dat is een van de mooiste ontdekkingen die ik tijdens mijn jaren als monteur deed. Daarom werk ik mee aan films die een tegengif willen zijn tegen de vervlakking van het culturele aanbod, aan cinema die meer wil doen dan entertainen. Cinema die er met andere woorden vanuit gaat dat de kijker verstandig is. Dat kan ook bij heel toegankelijke films, zoals The Broken Circle Breakdown, die toch anders in elkaar zit dan je zou verwachten bij zo'n verhaal."

Wanneer besefte u voor het eerst dat je deel wou uitmaken van de filmwereld?

"De eerste film die me deed inzien dat ik zelf ook iets iets in die richting wou doen, was Eraserhead van David Lynch. Onze leraar Nederlands organiseerde in het middelbaar een filmforum en programmeerde een aantal keer per jaar auteursfilms. Ik ben twee keer blijven zitten dus ik heb geen twee maar vier jaar filmforum meegekregen. Die projecties kleurden mijn kijk naar cinema. Vanaf dat moment besefte ik dat film ook een kunstvorm was."

Uw vader is schoenmaker. Was er thuis ook interesse voor film?

"Helemaal niet, maar mijn ouders hebben me wel meteen gesteund toen ik film ging volgen. Na het middelbaar wou ik mijn vader opvolgen. Schoenmaker is een familieberoep. De vader van mijn vader was schoenmaker en twee van zijn broers ook. Maar mijn pa keek naar me en vroeg 'wat heb je aan je voeten?' Ik droeg een paar baskets van Nike. 'Er is geen toekomst voor mijn beroep', zei hij. 'Wil je echt elke dag van je leven hetzelfde doen? Ga gewoon iets studeren wat je interesseert en dan zien we wel weer.' Ik volgde zijn raad op. Vandaag zijn mijn ouders nog steeds mijn grootste supporters."

U studeerde eerst experimentele film. Wilt u ooit zelf regisseren?

"Ik wil voor mijn veertigste aan een langspeelfilm beginnen. Het is niet mijn ambitie om daarna enkel te regisseren, maar na vijftien jaar als monteur wil ik mijn ervaring in de filmwereld uittesten in een andere functie."

2013 was niet enkel het jaar waarin u in de bloemetjes werd gezet door de Vlaamse Gemeenschap, u bent ook voor de tweede keer vader geworden. Wat betekent dat voor uw werkritme?

"Ik probeer al een tijdje om gewone dagen te kloppen, niet meer zeven dagen op zeven te werken. Ik heb eens een jaar en een half zes of zelfs zeven dagen per week gewerkt, met dag- en avonddienst na het eten. Dat heb ik nu afgezworen. Het is nefast voor de gezondheid."

Mocht u naar die tijd kunnen terugkeren, welke raad zou u dan geven aan uw jonge zelf?

"Ik zou mezelf aanraden om meer aanvragen af te slaan. Al sterken negatieve ervaringen je natuurlijk ook. Maar ik was jong en gretig en nam soms te veel projecten aan. Al heb ik van in het begin consequent geprobeerd om opdrachten uit bepaalde hoeken te weren. Daar mocht ik achteraf bekeken nog strenger in zijn. Toch was het niet vanzelfsprekend om projecten af te slaan. Die eerste jaren kwam ik moeilijk rond, maar voor cinema had ik dat ervoor over. Je kunt ook enkel een relatie met dit medium opbouwen als je gedreven bent.

"Een mens heeft maar één leven en ik wil iets bijdragen aan deze kunstvorm. Ik wil meewerken aan films die de tand des tijds zullen doorstaan."

U bent ook mentor voor jonge monteurs.

"Alles wat ik kan doen om deze kunstvorm op de rails te houden, doe ik. Daarom pluk ik er graag jonge monteurs uit tot wie de filmkunst spreekt. Jonge mensen die van cinema houden, maar bang zijn voor de onzekerheden die met het vak gepaard gaan. Ik wil hen ervan overtuigen dat ze niet werkloos door het leven zullen gaan. Ik wil hen ook begeesteren zoals ik zelf ooit begeesterd was door film."

Miste u zulke figuren toen u begon als monteur?

"Ik was vroeger misschien wel graag meer mensen tegengekomen die net zo in cinema geloven als ik. Dat geloof neemt bij mij zelfs militante vormen aan. Ik gun andere vormen van cinema wel het daglicht, maar wanneer het soort film waar ik mee bezig ben in vraag wordt gesteld, durf ik al eens reactionair uit de hoek te komen. Wanneer je terugkijkt naar de geschiedenis, merk je dat het cultureel draagvlak in de jaren 70 veel breder was. Het wordt de laatste twintig jaar steeds moeilijker om auteursfilms naar het publiek te brengen. Het is een fenomeen dat je ook opmerkt in België. Er verschijnen zo veel spin-offs van tv-series, films die drijven op de sterrenstatus van bekende koppen, of remakes van Nederlandse of Amerikaanse successen.

"Ik ben ervan overtuigd dat dit niet aan het publiek ligt. Mensen willen wel auteursfilms zien. Dat merk je aan de opluchting van kijkers die na zulke prenten uit de cinema komen. Het doet hen deugt om uitgedaagd te worden door een film, om mee te voelen met het verhaal. Soms toets ik eigen projecten af aan het bredere culturele aanbod en vraag ik me af: zijn we niet te elitair of arrogant? Maken we te moeilijke films? Maar wanneer ik de proef op de som neem, weet ik dat het niet zo is."

Wat doet het u dan wanneer de F.C. De Kampioenen-film alle Belgische records breekt tijdens het openingsweekend?

"Ik begrijp dat en ik gun die makers dat ook. Ik kijk niet op zulke films neer, maar het valt gewoon niet te vergelijken met de cinema waarmee ik bezig ben. Film heeft al van oudsher twee gezichten. Cinema begon als een kermisattractie, maar op hetzelfde moment experimenteerden kunstenaars met camera's. Ik behoor tot de groep die wil vrijwaren dat dit facet van het witte doek blijft bestaan."

Hoe maakt u uw selectie wanneer u projecten krijgt aangeboden?

"De regisseur is het belangrijkst. Ik heb al films aangenomen waarvan ik het scenario niet had gelezen, gewoon op basis van het oeuvre van de filmmaker. Al speelt de persoonlijkheid van de cineast natuurlijk ook een rol."

En als een getalenteerde klootzak u vraagt voor een film, zegt u dan ja?

"Ja. In de kunstwereld zijn de grootste genieën nu eenmaal niet de meest makkelijke mensen. Regisseurs zijn vaak personen met een hoek af. Bijna alle cineasten met wie ik samenwerk hebben hun eigen onhebbelijkheden, net als ik trouwens. Ik ben diplomatisch of verzoenend genoeg om drie maanden in een montagecel te kruipen met de grootste klootzak. Liefst in ruil voor een geniale film natuurlijk."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234