Vrijdag 14/05/2021

GetuigenisMentale gezondheid

‘Mijn elfjarige dochter vroeg: wanneer mag mijn leven ophouden?’

Een beleidsnota leert dat er in Vlaanderen 150 jongeren met ‘geblokkeerde ontwikkelingstrajecten’ bestaan. En dat is wellicht een onderschatting.  Beeld Koen Broos
Een beleidsnota leert dat er in Vlaanderen 150 jongeren met ‘geblokkeerde ontwikkelingstrajecten’ bestaan. En dat is wellicht een onderschatting.Beeld Koen Broos

Naar schatting honderden kinderen met een zware rugzak aan emotionele en gedragsproblemen krijgen nog steeds niet de hulp die ze nodig hebben. Het Kinderrechtencommissariaat vraagt dat het beleid dringend actie neemt. ‘Nu moeten er hartverscheurende keuzes worden gemaakt.’

Kato (*) was drie jaar toen ze bij haar pleegouders terechtkwam. Haar biologische moeder en vader waren niet in staat om voor haar te zorgen. “Voordat ze bij ons een eigen kamer kreeg, was ze al acht keer verhuisd”, zegt pleegmoeder Danielle (*). Ze hadden verwacht dat die onstabiele eerste levensjaren Kato zouden tekenen. Maar op welke manier werd maar druppelsgewijs duidelijk.

Het meisje is twaalf nu en lijdt aan een zware reactieve hechtingsproblematiek, posttraumatische stoornis, ADHD en hoogsensitiviteit. “Ze zit voortdurend in overlevingsmodus. Ze gedraagt zich meestal als een dier dat in gevaar is”, omschrijft haar familie. Dat leidt ertoe dat ze wegloopt, agressief uithaalt of helemaal in zichzelf gekeerd is. Ze beschadigt zichzelf ook.

De pleegouders zochten al snel hulp, maar die vinden bleek allesbehalve evident. “Als Kato voor een therapeut of psychiater zit, klapt ze toe. Begeleiders zitten door haar agressie al snel aan hun limiet.” Alleen al het laatste anderhalf jaar was ze in vijf verschillende instellingen, en dan wordt er nog geschoven tussen gebouwen en afdelingen. “Ik denk dat ze in dertig verschillende bedden lag.”

150 jongeren

Kato is geen uitzondering. Een beleidsnota leert dat er in Vlaanderen 150 jongeren met ‘geblokkeerde ontwikkelingstrajecten’ bestaan. En dat is wellicht een onderschatting. In de sector van de jeugdhulp hebben sommigen het over honderden. Ook kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens denkt dat het probleem groter is. “Ik kan me anders moeilijk voorstellen waarom zich bijna drieduizend professionals hebben ingeschreven voor onze webinar.”

Die webinar volgt op een nieuw, lijvig dossier van het commissariaat over jongeren met zo’n complexe problemen. “Het is een oud zeer. We krijgen al jaren klachten over hun uitzichtloze situatie. Met een eigen onderzoek vragen we opnieuw aandacht voor hen.”

'We krijgen al jaren klachten over uitzichtloze situaties', klinkt het bij het Kinderrechtencommissariaat. Beeld Koen Broos
'We krijgen al jaren klachten over uitzichtloze situaties', klinkt het bij het Kinderrechtencommissariaat.Beeld Koen Broos

Het grootste pijnpunt volgens Vrijens is dat de kinderen op veel vlakken een verbrokkeld traject afleggen. “In het onderwijs, de jeugdhulp, de kinderpsychiatrie: om de zoveel tijd moeten ze verhuizen, hun verhaal opnieuw doen, andere mensen in vertrouwen nemen. Dat gebrek aan een vaste, veilige plek veroorzaakt al snel nog meer problemen”, aldus Vrijens. Ze voelen zich ongewenst, krijgen nog gedragsproblemen, verliezen vrienden en hobby’s, raken de band met school kwijt.

Als een tennisbal

Kato volgt twee dagen per week les, in het beste geval. Soms is ze maanden afwezig. “Ze zit op haar zesde school nu, in het bijzonder onderwijs.” Haar pleegmoeder betreurt dat. “Het is eigenlijk een heel verstandig meisje. Vroeger speelde ze viool, dwarsfluit en toneel. Nu kan ze niet eens meer vloeiend lezen.”

Er is veel frustratie over het feit dat hun dochter al jaren als een tennisbal heen en weer gaat. “We worden almaar geconfronteerd met te weinig middelen, plaats of kennis.” Bij Kato gaat het van kwaad naar erger. “Een paar jaar geleden belandde ze via een gedwongen opname in de volwassenpsychiatrie. Omdat niemand nog raad wist met haar.”

In 2014 werd de Vlaamse jeugdhulp ingrijpend hervormd, opdat sectoren beter zouden samenwerken en gezinnen zorg op maat zouden krijgen. Die hervorming heeft een en ander verbeterd. “Maar ze voorkomt niet dat de meest kwetsbare groep door de mazen van het net blijft vallen”, zegt kinderpsychiater Eva Kestens die in een observatie- en behandelcentrum werkt.

Volgens haar zijn hulpverleners zich bewust van de impact van vele doorverwijzingen. “Zij moeten soms hartverscheurende keuzes maken door capaciteitsproblemen of omdat de passende hulp gewoon nog niet bestaat. Sommige kinderen staan zo lang op een wachtlijst dat een relatief eenvoudig probleem evolueert naar een complex en moeilijker behandelbaar probleem.”

Corona leidt volgens haar tot nog meer wachtenden. “We moeten, zoals in deze pandemie, inzetten op preventie en vroegdetectie én investeren in capaciteitsverhoging. Anders zal het aantal complexe dossiers blijven toenemen.”

Geen kwestie van ‘niet willen’

Ook het Kinderrechtencommissariaat dringt onder meer aan op een beter aanbod. “Er moet ook werk gemaakt worden van een vaste begeleider die het volledige traject kan opvolgen”, aldus Vrijens.

Minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) stelt dat het geen kwestie is van ‘niet willen’. Er zijn volgens hem al ettelijke miljoenen geïnvesteerd en er volgen er nog meer. Die dienen voor onder meer extra plaatsen en zaken als trajectbegeleiding. “We starten ook met twee pilootregio’s waar we een ideale wereld willen creëren voor kinderen die tijdelijk niet thuis kunnen blijven. Voor hen laten we gespecialiseerde hulpverleners over alle sectoren heen aan innovatieve oplossingen werken.”

Kato verblijft nu om de week in een andere instelling, omdat begeleiders meer niet aankunnen. “Maar eigenlijk heeft ze een vaste plek nodig, in een kleine groep, met een-op-eenbegeleiding”, zegt Danielle.

Veel hoop op dat soort maatwerk rest haar niet. Hetzelfde geldt voor haar dochter. “Toen Kato elf jaar werd, zei ze: mama, nog zeven jaar en dan ben ik volwassen. Dan kan ik aan artsen vragen of ik met dit leven mag ophouden, toch?”

(*) Kato en Danielle zijn schuilnamen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234