Zaterdag 24/10/2020

'Mijn droom is een literaire avond op de Seychellen'

Morgenavond confronteert hij Leonard Nolens met Anna Enquist, zondag zorgt hij voor een valentijnsoptreden van Hugo Claus in Amsterdam en in Gent, en eind volgende maand verzamelt hij Nederlandse en Vlaamse auteurs voor een literaire avond op de London Bookfair. Organisator Luc Coorevits brengt met de vzw Behoud de Begeerte al vijftien jaar literatuur op de planken. Aanvankelijk alleen in Vlaanderen, maar Coorevits bespeelt ook Nederland en Wallonië en koestert Europese plannen. 'Het is misschien megalomaan, maar als je het niet waagt zul je nooit weten of het kan.'

In Vlaanderen kun je het niet meer maken om een dichter met enkele velletjes papier in zijn ene hand en een fluitende microfoon in zijn andere een wankel podium op te sturen en die gebeurtenis uit te roepen tot 'Festival der poëzie'. Dat is voor een groot deel de verdienste van Luc Coorevits.

"De eerste jaren brachten we interviews met auteurs, panelgesprekken en gewone voorleesavonden. Er was geen aandacht voor belichting of decor en we grepen niet in het programma in," zegt Coorevits. "Vijf jaar geleden, voor de laatste aflevering van Saint-Amour, heb ik dan voor het eerst zelf, uiteraard in overleg met de schrijvers, teksten geselecteerd en in een bepaalde volgorde geplaatst. Hetzelfde principe heb ik gehanteerd voor de daaropvolgende reeks optredens Geletterde Mensen. Daar zat weliswaar geen thema in als 'de liefde' maar er werd gezocht naar de overeenkomsten en de verschillen tussen een aantal verwante schrijvers - zoals Jeroen Brouwers, Benno Barnard en Geert van Istendael of Bart Moeyaert en Joke van Leeuwen.

"In die vijftien jaar zijn we met Behoud de Begeerte geëvolueerd naar echt theatrale literaire avonden. We zitten nu dichter bij teksttheater en podiumkunsten dan bij een gewone literaire avond, hoewel ik met schrijvers en niet met acteurs werk.

"Ik denk er nu niet meer aan om schrijvers uit te nodigen voor een boekpresentatie of een interview. De kranten bieden al genoeg literatuur over literatuur aan, dat moeten wij niet ook nog eens gaan doen. Vandaar dat wij streven naar afgewerkte avonden: decor, belichting en entr'actes die passen bij de teksten en de schrijvers. Ik wil met zo'n programma een nieuwe bloemlezing maken, een grote tekst creëren met nieuwe wendingen en perspectieven.

"Neem nu Nolens en Enquist. Die hebben alvast hun interesse voor muziek gemeen - vandaar ook de samenwerking met pianist Luc Devos. Ze delen een preoccupatie met afkomst en familie, de kindertijd, en wat je met een beladen woord existentiële wanhoop zou kunnen noemen. Maar er zijn ook heel wat verschillen: Enquist heeft bijvoorbeeld geen liefdespoëzie geschreven."

Coorevits leest en selecteert, stelt de auteurs fragmenten voor, geeft ze inzage in de gekozen fragmenten van de ander. De schrijvers doen tegenvoorstellen en zo groeit langzamerhand een programma. "Tot nu toe zijn er zestien tournees van Geletterde Mensen geweest. Sommige auteurs, zoals Adri van der Heijden, lieten mij de vrije hand in de tekstkeuze. Brusselmans wou zijn programma helemaal zelf samenstellen. Adriaan van Dis en Connie Palmen hadden een voorstel gekregen en hebben dat dan weer redelijk ingrijpend bijgeschaafd. Maar het kan nog verder gaan: aan Stefan Hertmans vroeg ik met wie hij op tournee wou gaan. Zijn keuze viel meteen op Charlotte Mutsaers.

"Voor mij geeft zo'n aanpak een literaire avond een surplus. Ik weet ook wel dat het publiek thuis een boek kan zitten lezen. Daarom moet een literaire avond meer bieden. Vijftien jaar geleden was dat nieuw, in het buitenland is het nu nog altijd redelijk onbekend."

De twee valentijnsoptredens van Hugo Claus op 14 februari zullen daarentegen opvallen door hun soberheid. Claus leest iets meer dan een uur voor, er is geen pauze en nauwelijks decor. Het Ensor-strijkkwartet verzorgt de muzikale begeleiding. Dat is alles.

Coorevits: "Wij zijn toevallig vijftien jaar geleden begonnen op de avond voor Valentijnsdag. En Hugo Claus is ongetwijfeld de auteur die in de voorbije vijftien jaar het meest op het programma heeft gestaan. Hij is de constante geweest. Er bestaat trouwens weinig discussie over dat Claus een van onze grootste schrijvers en bovendien een uitstekend voorlezer is. Ik bewonder hem en wil dat ook graag outen (lacht). Claus ligt trouwens aan de basis van de vzw Behoud de Begeerte: ik zag en hoorde hem meer dan vijftien jaar geleden het gedicht over Jan de Lichte voorlezen in Utrecht. Daar is voor mij alles begonnen."

Ondanks alle succes blijft de frustratie knagen. "Ik kan dat wel als zelfkritiek zeggen. Behoud de Begeerte heeft geen eigen publiek dat, na vijftien jaar, blindelings op een productie afkomt. Hebben we telkens te kort op de bal gespeeld en nagelaten een groter 'ledenbestand' aan te leggen? Misschien is het wel niet mogelijk om een soortement deSingel of een literair Festival van Vlaanderen te worden. Toch blijft dat mijn droom.

"Het is niet toevallig dat we in het buitenland zijn beginnen te werken. Voor mijn eigen plezier. Ik ken Vlaanderen intussen en het organiseren van een literaire avond is een sjabloon - afgezien van het feit dat je telkens met andere mensen werkt, wat het weer boeiend maakt. In het buitenland moet je van nul beginnen: toch geloof ik er sterk in dat je ook in Europa dit soort literaire avonden kunt organiseren."

Coorevits heeft in 1997 twee proefprojecten gehad, in Madrid en Londen. Dit najaar wil hij een internationale Saint-Amour-tournee opzetten. Er wordt onderhandeld met Amsterdam, Berlijn, Frankfurt, Rome, Milaan, Parijs, Aix-en-Provence en Madrid.

"Het blijft natuurlijk zeer duur. Ik zou het niet kunnen doen als ik daarvoor geen bijzondere subsidie van de Vlaamse Gemeenschap kreeg (in 1998 vijf miljoen frank, ER). Ik besef ook dat die niet zal blijven bestaan: daarom zijn sponsoring, coproducties en Europese subsidies zo belangrijk. Maar ook in Europees verband heb je de nagenoeg onleefbare situatie dat subsidies over één jaar lopen. In januari weet je nog helemaal niet of je gesubsidieerd zult worden. Het komt er dus op aan om het te dóén, te proberen. En dan te zien of je het haalt, met sponsoring en subsidies achteraf. Als ik al een verdienste heb, ligt ze daarin - dat ik het geprobeerd heb.

"Voor Wallonië hadden ook Franstaligen mij vooraf gewaarschuwd: 'Het is een apenland. Wat jij in Vlaanderen doet is daar onmogelijk.' Maar ook daar kán wat: je moet eerst een aanbod creëren. Ik ga iemand deeltijds in dienst nemen, specifiek voor die markt. Op korte termijn wil ik een Geletterde Mensen-tournee brengen, uitsluitend in Wallonië en alleen met Franstalige schrijvers. Maar mijn echte einddoel is een literaire avond op de Seychellen (lacht).

"Ik ben ervan overtuigd dat een programma met Van Dis en Palmen ook in Engeland zou aanslaan. Ik wil overigens een reeks brengen met Sebastian Faulks en Louis de Bernières met het idee om dat naar Engeland te exporteren. Dat is megalomaan, maar als je het niet waagt zul je het nooit weten of het kan. Saint-Amour kun je natuurlijk makkelijk exporteren: ook de eskimo's zijn met liefde bezig. Je overschrijdt probleemloos de grenzen van de taal."

Is het aanbod niet aan het vergrijzen? Is er voldoende instroming van jong talent?

"In april doen we een tournee met Paul Mennes, Ronald Giphart en Joost Zwagerman. Maar met je vraag raak je iets aan waar we voor moeten oppassen: dat we geen geconsacreerde instelling worden. In de boot van festivals als Crossing Border en De Nachten zijn we alvast niet gestapt."

Zijn dat de kapers op de kust?

"De formule is niet dezelfde - tot mijn groot genoegen, overigens. Noch de formule van Crossing Border noch die van De Nachten bevalt mij. Het aanbod is te groot en er worden organisatorische fouten gemaakt. Ze zetten de tendens voort die begonnen is op de rockfestivals: vier, vijf podia waar tegelijk optredens bezig zijn. Mijn belangrijkste bezwaar is dat je een zappend publiek creëert: er ontstaat een onrechtvaardige instant-kritiek. Mensen zitten in de ene zaal naar een voorlezende schrijver te luisteren en op dat moment begint in een andere zaal het optreden van een beroemde muzikant. Gevolg: de ene zaal stroomt leeg. Of je komt even luisteren, je ruikt of het je bevalt en je bent weer weg. Ik zou een schrijver zoiets nooit aandoen, dat getuigt van weinig respect.

"Maar zij leggen de lat hoog, hun programma ligt niet voor de hand en toch trekken ze een ruim publiek. Dat is een prestatie. Toch is het een evenement waarvan de evenementswaarde groter is dan wat er op het podium gebeurt. Men zal wat ik zeg nu ongetwijfeld afdoen als jalousie de métier."

Behoud de Begeerte organiseerde ook, in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap, literaire avonden op grote boekenbeurzen: Frankfurt, Barcelona en Göteborg. Eind maart komt er een avond in Londen. "Ik heb daar gemengde gevoelens over," zegt Coorevits. "Enerzijds hebben die avonden mij op het spoor gezet van mijn eigen internationale Saint-Amour-avonden omdat ik merkte dat er in het buitenland een publiek voor bestaat. Ik ben de Stichting Frankfurter Buchmesse daarvoor eeuwig dankbaar. En die stichting zou een perfect orgaan zijn als Vlaanderen en Nederland goed zouden samenwerken, maar dat doen ze niet. Ik heb vaak de indruk dat het eerder concurrenten dan partners zijn.

"Het buitenlandse literaire beleid van Vlaanderen is momenteel veel te versnipperd. Ik heb het gevoel dat de Vlaamse Gemeenschap een verdeel-en-heerspolitiek voert. Je hebt Ex Libris Flandria, dat onze literatuur in het buitenland moet promoten en gedragen wordt door de VBVB (Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen, ER) en door Behoud de Begeerte. Wel, Nederland vindt Ex Libris Flandria geen gesprekspartner omdat er een belangenvereniging als de VBVB in zit. Behalve Ex Libris Flandria heb je dan nog Behoud de Begeerte zelf, de Commissie Vertalingen, de proefvertalingen van de VBVB, Ons Erfdeel en Het Beschrijf in Brussel, een nieuwe vereniging die de taak heeft het secretariaat van de internationale manifestaties te verzorgen.

"Ik werk samen met Het Beschrijf, maar toch zitten we in elkaars vaarwater. Nu zul je zeggen dat ik protectionistisch bezig ben en een monopoliepositie nastreef. Maar in het concrete geval van de London Bookfair is het toch triest dat Nederland mij in februari 1998 al voorstelde om zalen te gaan bekijken - en ik had toen net de ervaring met Saint-Amour achter de rug, kende de moeilijke Londense situatie en de problemen om er geschikte zalen te vinden. Ik moet daarop antwoorden dat ik van de Vlaamse overheid niet mag. Ik wil niet ondankbaar zijn, maar ik heb de indruk dat de overheid mij bepaalde groeimogelijkheden ontzegt."

De Geletterde Mensen-tournee met Anna Enquist, Leonard Nolens en pianist Luc Devos gaat morgen in première in het CC Hasselt om 20 uur. Hugo Claus leest op zondag 14 februari zijn liefdespoëzie voor in Amsterdam (15 uur) en Gent (Vooruit, 20 uur). Tel.: 09/267.28.28.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234