Dinsdag 07/12/2021

'Mijn beelden moeten tot denken stemmen'

De Franse Magnumfotografe Lise Sarfati over de puurheid van adolescente meisjes

Lise Sarfati maakt gevoelige portretten van adolescente meisjes. Een eerste reeks werd gebundeld in wat snel een cultboek werd: La vie nouvelle. Onlangs keerde ze terug naar Austin, Texas, om voor het agentschap Magnum een Fashion Magazine te maken. 'Modefoto's maken interesseert me niet', vertelt ze me zonder omwegen als ik haar opzoek in haar Parijse appartementje.

door Agnes Goyvaerts

Dat ze toch toehapte bij Magnum, is omdat een Fashion Magazine weinig te maken heeft met een normaal modetijdschrift. Het eerste werd vier jaar geleden gemaakt door fotograaf Martin Parr. "Ik weet niet of het idee van hem kwam, maar omdat heel zijn oeuvre eigenlijk een kritiek van de consumptiemaatschappij is, past dat project perfect bij hem", zegt Sarfati.

Parr benaderde het fenomeen mode met zijn heel eigen, ironische kijk, en ook Sarfati neemt afstand van de klassieke fotoreportage. Het lijkt bijna of de jonge vrouwen die gefotografeerd zijn in hun eigen habitat per ongeluk een jasje van Chanel of laarzen van Céline hebben aangetrokken. Het laatste wat in de foto's onze aandacht trekt, zijn de kleren.

In de kleine woonkamer van Sarfati's flatje in de buurt van de Sorbonne staat het raam open en dringen de geluiden van de studentenbuurt binnen. De fotografe ziet er moe uit, ze trekt haar truitje wat dichter om zich heen en klapt haar iBook dicht. "Ik ben niet vaak meer in Parijs, ik vind het hier te beklemmend", zegt ze. "Maar ik heb hier mijn labo waar de foto's worden ontwikkeld, het is praktisch."

Sarfati begint al te fotograferen als ze dertien is. Ze brengt haar jeugd door in Nice, waar in die tijd veel Russen wonen. Ze leert 'tout naturellement' Russisch en als ze vijftien is trekt ze voor het eerst op vakantie naar Rusland. "Het was er heel gesloten, heel grijs, heel heel grijs. De winkels waren grauw, geen labels. Maar tegelijk was het mooi, echt wild."

Ze studeert Russisch aan de Sorbonne, belandt in een galerie in het zuiden van Frankrijk, in een fotolab, ze werkt als fotograaf en als professor Russisch. In 1989 keert ze terug naar Rusland, met een beurs. "Het ging om weinig geld, maar in Moskou kon je leven als een prins met 100 dollar per maand. Het land verkeerde in complete chaos, er was niets te eten, geen brood... Van hieruit kun je dat land niet begrijpen, je moet er middenin zitten. Ik heb er slavernij gezien, mensen met veel geld die de papieren afnamen van hun dienstboden. In die tijd was het zelfs très classe om prostituee te zijn. Dat werd in Moskou hoger ingeschat dan prof zijn aan de universiteit."

In 2000 worden haar foto's over het dagelijkse leven in Rusland, een land in de overgangsfase, gebundeld in Acta est. Het zijn indringende beelden, waaruit vooral een grote leegte en nood spreken. Binnenkort worden ze tentoongesteld in New York.

In 2003 vertrekt Sarfati naar de Verenigde Staten, waar ze zich gaat toeleggen op het fotograferen van jongeren, vooral meisjes, in hun dagelijkse omgeving. In hun slaapkamer, in de tuin, in de supermarkt. Opvallend is de afwezigheid van emotie op de gezichten van de jonge meisjes. Ze kijken zelden in de lens, ze lijken bevroren in hun geposeerde houding, en als er al een emotie uit spreekt, is het melancholie, verveling, leegte.

Sarfati: "Neen, voor mij spreekt er geen tristesse uit. Het is me te doen om de verhouding van de meisjes tot de externe wereld. Ik denk dat ze in een soort vlottende toestand zijn, tussen kind en volwassene. Ieder mens zit geïsoleerd in zijn huis, zijn school, op zijn highway. Dat breng ik tot uitdrukking door de meisjes te laten poseren als voor een schilderij. Ik ben helemaal niet geïnteresseerd in snapshots."

Het boek La vie nouvelle en de tentoonstellingen werden een hit en een tijd geleden stelde Magnum voor om een Fashion Magazine te maken, het vierde. De vorige waren in handen van Martin Parr, Bruce Gilden en Alec Soth. Ze krijgen telkens de volledige vrijheid, op voorwaarde dat alle foto's, zowel shoots als stillevens, zijn gemaakt door één en dezelfde fotograaf. De sponsors, of adverteerders, geven hun product ook af, zonder te controleren hoe het in beeld zal worden gebracht. Een handtas van Vuitton hangt bij Sarfati nonchalant aan een deurklink, een glas van Baccarat staat op een plankje naast een kaduke kandelaar.

Voor de shoots keerde Sarfati naar de Verenigde Staten terug, naar Austin, Texas. "Ik heb veel rondgetrokken in de States, ik ken er veel kleinere steden, maar voor mij was het evident om voor dit project naar Austin te trekken, omdat het daar heel rock-'n-roll is, het hart van Texas. Bovendien is het er altijd mooi weer, de huizen zijn er mooi, de straten zijn mooi..."

Ik merk op dat ze heel dicht bij de meisjes komt, ze fotografeert ze in hun intimiteit, het lijkt bijna of ze vriendinnen zijn. "Neen, het zijn geen vriendinnen. Maar ik steek daar heel veel tijd in. Je stapt niet zomaar iemands leven binnen, je moet eerst kennis maken met de ouders. Ik kom bovendien ook niet alleen, we vallen er binnen met een ploeg van vier, vijf, de stiliste, mijn assistenten, die moeten zich heel erg koest houden. Een van mijn assistenten moest absoluut een Amerikaan zijn, om de contacten te leggen, uit te leggen wie we zijn en wat we doen. Anders zou het nooit lukken. Stel je maar eens voor dat er plots een Nieuw-Zeelander voor uw deur staat die komt vragen om uw dochter te fotograferen in haar slaapkamer..."

Het boek opent met een foto van Sasha, een pubermeisje in een gescheurde jeans en bloot bovenlijf, in een oerwoudachtige omgeving. Haar gezicht zit verborgen achter dreadlocks. Niet meteen een klassieke modefoto. "Sasha had ik gefotografeerd voor La vie nouvelle en toen ik haar ouders contacteerde, vernam ik dat ze was weggelopen om bij de Rainbow People te gaan wonen, een gemeenschap die zich volledig aan de consumptiemaatschappij onttrekt. Ik had meteen de draad voor mijn Fashion Magazine gevonden."

Aan de meisjes vertelde ze niet expliciet dat het over modefoto's zou gaan. "De meeste meisjes willen wel graag model zijn, maar als ze niet professioneel zijn, zijn ze gewoon slecht. Ik wou niet dat ze poses zouden aannemen als van modellen, want dan is het meteen vulgair. En het was ook niet mijn bedoeling om een karikatuur van modefoto's met slechte modellen te maken."

Blijft het feit dat de meisjes de chique kleren moesten aantrekken die de ploeg had meegebracht. Ik kan me voorstellen dat je iemand anders wordt als je ineens laklaarzen aantrekt met een hak van 12 centimeter. "We wilden dat natuurlijk zo beperkt mogelijk houden", zegt Sarfati. "Het uitgangspunt was dat ze door de kleren wel visueel zouden veranderden, maar ik wou dat ze zichzelf bleven. Het was daarvan dat ik enorme stress kreeg. Zodra je iets aantrekt dat niet van jou is, verander je van huid, van persoon. Er waren zelfs meisjes die weigerden de kleren aan te trekken die we hadden meegebracht. Bovendien lopen de mensen in Austin bijzonder goed gekleed. Ze zijn creatief, ze kunnen combineren, ze hebben die merkenspullen helemaal niet nodig. Ze vinden dat dodelijk saai.

"Ik heb het Fashion Magazine uiteindelijk gezien als een spel, met nieuwe regels. Die kleren waren de hindernis, dat waren de regels waarmee het spel gespeeld moest worden. Het is door die beperkingen dat het weer leuk wordt. Maar het heeft zo veel energie gevraagd, ik ben helemaal knock-out. Bovendien word ik nu overstelpt met aanvragen van allerlei magazines om modereportages voor hen te doen, maar ik antwoord er zelfs niet op. Modefoto's maken interesseert me niet. Wat mij in de fotografie altijd heeft aangetrokken is dat bevroren beeld."

Ze zegt dat ze het moeilijk kan uitleggen waarom haar foto's van het Fashion Magazine toch geen modefoto's zijn. Ze hakkelt, begint een zin maar maakt hem niet af. "Ach, ik kan er zo moeilijk over spreken, misschien wel als ik kan vergelijken." Ik leg haar het magazine van Le Monde voor, dat ik op de trein had zitten lezen. Er staat een prachtige reportage in over Italiaanse mode, met jonge meisjes die baljurken van Dolce&Gabbana dragen, gefotografeerd in weelderige tuinen en vervallen huizen. Waar zit het verschil?

"Ik vind dit heel mooi, een beetje barok, mooi vormgegeven, maar het is niet wat ik doe. Om te beginnen zijn dit al professionele mannequins, en zo'n indrukwekkende kleren. Ik ben gefascineerd door iets wat helemaal niet spectaculair is. Ik ben helemaal niet op de trip van een mooie jurk, een meisje met dikke lippen. Naar dat soort foto's kun je tien minuten kijken, dan ben je erop uitgekeken. Ik heb het over de verhouding van de persoon tot zijn omgeving, we zijn echt in het huis, in de kamer, met de foto van moeder boven haar bed... Wij hebben ook geprobeerd het kledingstuk door het personage te laten opslorpen, zodat de kleren niet belangrijker werden dan de persoon. Ik wil een beeld brengen dat tot denken stemt."

Austin, Texas. Fashion Magazine door Lise Sarfati, met bijdragen van Rick Owens, Azzedine Alaia and Carla Sozzani kost 26 euro en wordt uitgegeven bij Magnum Photos.

Van 9 tot 16 november loopt in Le Loft Sevigné in Parijs een tentoonstelling met geselecteerd werk van Lise Sarfati.

http://leloftsevigne.com

Tot 6 december is haar werk ook te zien in Yossi Milo Gallery in New York.

www.yossimilo.com

Sinds mijn 'Fashion Magazine' word ik overstelpt met aanvragen voor modereportages, maar ik antwoord er zelfs niet op. Modefoto's interesseren me niet

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234