Zaterdag 16/11/2019

Migratieminister doet regering-Balkenende de das om

BRUSSEL l Het Nederlandse kabinet heeft de zoveelste controverse over VVD-minister en politiek buitenbeentje Rita Verdonk niet overleefd. Na de heisa over de 'schuldbekentenis' die ze Ayaan Hirsi Ali liet ondertekenen zegde D66 zijn vertrouwen in de regering op. Voortregeren van CDA en VVD als minderheidskabinet bleek geen optie. Nederland moet vervroegd naar de stembus.

Dacht minister van Vreemdelingenzaken en Integratie Verdonk dat ze van het probleem-Hirsi Ali af was, dan had ze zich grondig vergist. En dat had ze in grote mate te danken aan haar minister-president Balkenende, die na het nachtelijke spoeddebat in de Tweede Kamer had gesuggereerd dat Verdonk de verklaring die ze Hirsi Ali had laten ondertekenen, waarin die 'bekende' Verdonk op het verkeerde been te hebben gezet, zelf nodig had om met de uiteindelijke oplossing "te kunnen leven".

Toen zette de machine zich pas goed in gang en ondersteunde D66-fractieleider Lousewies van der Laan plots de motie van wantrouwen tegen Verdonk die het GroenLinkse boegbeeld Femke Halsema had ingediend. Van der Laan eiste met de leiders van de oppositie, minus de Lijst Pim Fortuyn, het aftreden van Verdonk.

De motie werd verworpen, met steun van Fortuyns nazaten, maar de druk op het kabinet Balkenende nam gisteren alleen maar toe. De hele namiddag werd onderhandeld tussen de meerderheidspartijen over een mogelijke uitweg uit de crisis. Duidelijk werd immers dat de VVD Verdonk niet zomaar wilde opofferen, zoals D66 eiste.

Een van de opties die afgetast werden, was dat de twee D66-ministers in de regering, Alexander Pechtold en Laurens Jan Brinkhorst, gewoon zouden aanblijven. Dat deden ze al bij eerdere, kleine disputen met de eigen fractie, en het zou ook passen binnen de rivaliteit die er heerste tussen Van der Laan en Pechtold. Beiden leveren strijd om het leiderschap van de partij.

De weerstand tegen dat scenario was echter groot. Zelfs de VVD moeide er zich gisteren mee. De nieuwe fractieleider Marc Rutte, die zopas Verdonk klopte bij de fractievoorzittersverkiezingen, zei het gisteren "merkwaardig" te vinden als Pechtold en Brinkhorst zouden aanblijven.

Een mogelijkheid, waar vooral de liberale partij op aandrong, was dat CDA en VVD zouden voortregeren als minderheidsregering tot aan de voorziene verkiezingen in mei volgend jaar. Zonder D66 dus, en zonder parlementaire meerderheid. Het meest gehoorde argument voor die optie waren de militairen die Nederland naar Afghanistan stuurt, iets wat critici echter afdeden als een 'gelegenheidsargument'. De LPF zei al de regering te willen steunen.

Ook die optie bleef niet overeind. In zijn toespraak tot het parlement om halfacht gisterenavond kondigde premier Balkenende aan dat hij morgen het ontslag zou aanbieden aan koningin Beatrix. De koningin zal vervolgens de 'gebruikelijke consultaties' houden, waarna "de voorbereiding van vervroegde verkiezingen" kan worden aangevat, aldus nog Balkenende.

De meerderheidspartijen haastten zich gisteren om de zwarte piet door te schuiven naar D66, dat van zich afbeet door erop te wijzen dat het niet aandrong op het ontslag van de regering maar de vervanging van minister Verdonk.

De partij werd in die analyse gevolgd door Femke Halsema van GroenLinks. "De laatste maanden hebben we iets te vaak gekeken naar oneerlijkheid", zei ze, doelend op de moeilijkheid van Rita Verdonk om haar fouten toe te geven.

(FL / SD)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234