Vrijdag 22/11/2019

Reportage

Migratiedeal: de volgende stap in het onbekende

Vluchtelingen schepen in in de haven van Mytilene op Lesbos. Beeld epa

Vanuit de Griekse eilanden Lesbos en Chios zijn de eerste boten met vluchtelingen in Turkije gearriveerd. De evacuatie maakt deel uit van een afspraak tussen de Europese Unie en Turkije om de vluchtelingenstroom in te dammen.

Inschepen op Chios

Leunend op hun schilden staan de agenten van de Griekse oproerpolitie op de kade van het eiland Chios als de eerste bootmigranten richting een Turkse boot lopen. "Ik zie alleen Afghanen", zegt een Syriër, turend door een verrekijker. "Geen Syriërs."

De zon is nog maar net op als de Turkse boot met 66 migranten en bijna evenveel agenten aan boord wegvaart uit Europa, keurig volgens de planning van het akkoord dat de migrantenstroom vanuit Turkije zou moeten droogleggen.

Maar dat betekent niet dat Griekenland klaar is om de bootjes met migranten voortaan in snel tempo terug te sturen naar Turkije.

Niet veilig
In de haven van Chios liggen de tientallen in dekens gehulde lichamen van slapende Syriërs als bewijs daarvan op de grond. Groepjes mannen die de uitzetting bekeken, lopen hoofdschuddend terug naar de tenten die ze met dekens en touwen hebben opgebouwd. "Ze zeggen dat wij op de volgende boot zitten, maar ik denk niet dat het gebeurt", zegt de 25-jarige student Mohammed, uit Aleppo. "Wij zijn niet van plan hier weg te gaan. We willen niet naar Turkije. Het is er niet veilig."

Nog voor de eerste boot naar Turkije vertrok, braken vrijdag honderden vluchtelingen uit de hotspot van Chios waar ze hun uitzetting horen af te wachten. Er was geweld uitgebroken tussen de 1.500 aanwezige vluchtelingen en migranten in het detentiecentrum, dat voor 1.200 man bestemd is. Afghanen raakten slaags met Syriërs en families met kleine kinderen konden geen kant op. "We zaten met drie stellen en tien kleine kinderen in onze barak, toen ze 's nachts ons raam ingooiden en de deur probeerden te openen", vertelt Saif (32), die nu met zijn vrouw en hun twee zoons in een tent in de haven slaapt. "Het was net alsof we weer in de oorlog waren."

De winkeleigenaar uit Palmyra heeft nog geen asiel aangevraagd en wil niet terug naar de hotspot om dat te doen. Hij weet dat Syriërs ook na hun afgeronde asielprocedure zullen worden teruggestuurd naar Turkije en weigert dus mee te werken. "We zijn uit een oorlog gevlucht en vragen om hulp", zegt hij. "Ik begrijp niet waarom jullie ons weer terugsturen."

De politie van Chios zit met de handen in het haar. "We weten niet wat we met deze mensen moeten doen", zegt officier Apostolis Geomelos. Zijn collega's in de haven hebben net op de boulevard vier Pakistaanse mannen gearresteerd en vastgeketend aan een ijzeren trapleuning. Die breng je zo terug naar het kamp, maar hoe krijg je dat voor elkaar met honderden protesterende Syriërs? De officier haalt zijn schouders op. "Als ze asiel aanvragen, sturen we hun verzoek naar Athene en wachten we op een antwoord', zegt hij. 'Dat duurt ongeveer een maand, denk ik. Maar als ze dat niet doen, weet ik het niet."

De VN-vluchtelingenorganisatie beoordeelde de eerste uitzettingen vanuit Chios en Lesbos als 'normaal', maar dit waren eenvoudige uitzettingen vanwege de afwezigheid van asielzoekers. Tussen de tweehonderd teruggestuurde migranten van beide eilanden zaten volgens persbureau Reuters slechts twee Syriërs. Volgens de UNHCR zijn de Grieken overweldigd door asielaanvragen en de paar duizend beloofde asielambtenaren en juristen zijn nog nauwelijks op de eilanden gearriveerd.

Ook de vluchtelingen die niet uit de hotspot van Chios zijn ontsnapt, wachten er waarschijnlijk nog weken. "Ik heb vandaag pas op een formulier kunnen aangeven dat ik asiel wil aanvragen", vertelt de Syrische Manal van achter het met prikkeldraad bedekte hek. "Ze zeiden dat ik voor mijn interview moet wachten tot de hulp uit het buitenland komt. Verder heeft niemand me nog iets uitgelegd en ik heb nog geen advocaat gezien."

Geboeid
De schrik zit erin. De vluchtelingen in de hotspot hebben allemaal gezien hoe de politie enkele van hun kampgenoten zondagavond wegvoerde. Een Syriër schuift zijn telefoon door een gat in het hek om de foto's te laten zien. Met hun handen op zijn rug geboeid worden de mannen meegenomen door de politie. "Wat gebeurt er na Turkije?" vraagt Manal. "Moeten we terug naar Syrië? We weten niets."
Lees verder onder de foto

Een vluchteling arriveert in de haven van Dikili in Turkije. De aanwezigheid van Griekse en Turkse politieagenten maakt duidelijk dat niets aan het toeval wordt overgelaten. Beeld afp

Uitschepen in Dikili

De eerste twee boten, die van Lesbos komen, hebben 131 vluchtelingen aan boord, voornamelijk uit Pakistan en Bangladesh. Volgens de Turkse autoriteiten zijn er ook enkele Algerijnen en twee Syriërs aan boord die geen asiel in Griekenland wilden aanvragen en uit vrije wil zijn teruggekeerd. Voor iedere vluchteling is er een begeleider van Frontex aan boord om erop toe te zien dat alles ordelijk verloopt.

Ook de Turkse autoriteiten hebben niets aan het toeval overgelaten. De massaal toegestroomde internationale pers wordt op veilige afstand gehouden door een overweldigende politiemacht. Het haventerrein is hermetisch afgesloten met dranghekken en prikkeldraad en rond het Ataturkplein dat aan de haven grenst, worden zelfs een paar pantserwagens en waterkanonnen achter de hand gehouden.

Op sommige plaatsen wordt nog inderhaast een blauw zeil gespannen om te voorkomen dat de camera's ook maar een glimp van de vluchtelingen opvangen. Die worden één voor één van boord gehaald en naar een rood-witte tent gevoerd, waar ze worden geregistreerd en foto's en vingerafdrukken worden genomen. Er staan enkele ambulances klaar om eventuele zieken medische zorg te verlenen. De rest van de vluchtelingen wordt vanaf de kade direct naar een van de klaarstaande bussen gestuurd.

Op de vraag waar de vluchtelingen vervolgens naartoe gaan, komt eindelijk een antwoord als de gouverneur van de provincie Izmir, Mustafa Toprak, de haven van Dikili bezoekt. Tijdens een provisorische persconferentie zegt de gouverneur dat ze naar Kirklareli worden gebracht in de buurt van de Bulgaarse grens, een flink stuk van de kust. In de provincie Kirklareli is in de afgelopen periode in het plaatsje Pehlivanköy een gloednieuw opvangcentrum gebouwd met plaats voor 750 vluchtelingen. Het project is voor driekwart gefinancierd door de EU.

Protestbeweging
Ondertussen verloopt de registratie aan de kade zo langzaam dat de derde boot, afkomstig van het Griekse eiland Chios, met 71 vluchtelingen aan boord, urenlang voor de kust dobbert. Het oorspronkelijke plan was om de vluchtelingen van Chios over te brengen naar de Turkse haven van Cesme, maar daar kregen de autoriteiten de opvang niet op tijd georganiseerd.

Veel inwoners van Dikili nemen een uurtje vrij om te kijken hoe de aankomst van de vluchtelingen verloopt en vooral of ze daadwerkelijk worden afgevoerd naar een andere plaats. De afgelopen periode kwam er in Dikili een flinke protestbeweging op gang en werden rond de tienduizend handtekeningen verzameld om de komst van vluchtelingen een halt toe te roepen. Op de vraag aan drie oudere mannen op een bankje aan de haven waarom die vluchtelingen zo'n probleem zijn, klinkt het in koor: "Laat ze ergens anders naartoe gaan, we hebben het hier al moeilijk genoeg. Er is een boel werkloosheid, we worden slecht betaald, maar zij zijn bereid om het nog eens voor de helft te doen."

Maar dat wanhopige vluchtelingen niet te stoppen zijn, blijkt zelfs op de dag dat de eersten worden teruggestuurd. Niet ver van de pier waar de boten aankomen, zit een groep van bijna vijftig Pakistani en Bangladeshi in een provisorische opvang van de kustwacht. Ze krijgen voedsel en schoenen uitgereikt.

"We probeerden over te steken, maar onze boot begon te zinken", vertelt één van hen in gebroken Engels. Daarop besloten ze de Turkse kustwacht te bellen, die hen uit het water viste. "We zijn blij, want we zijn veilig, we hadden dood kunnen zijn. Nu gaan we proberen hier werk te vinden", roept een ander, waarop de politie een eind aan het gesprek maakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234