Dinsdag 21/05/2019

Van hier en ginder

"Migratie versterkt alle thema's"

Gerardo Salinas Beeld © bas bogaerts

Is je afkomst ook je toekomst in Vlaanderen? Hoe bepalend is migratie voor je leven hier? Clara van den Broek, dochter van een Vlaamse vader en een Algerijnse moeder, praat met vrouwen en mannen die het kunnen weten.

Gerardo Salinas is duidelijk een latino: zo veel energie en zo vrolijk. 'Hacer la fiesta', was een van de eerste zinnen die ik in het Spaans leerde. Met fluks gebaar toont hij me zijn bureau in de Arenbergschouwburg, hartje Antwerpen, met prachtig uitzicht, onder andere op de Bourlaschouwburg. Op de schouw liggen vreemde objecten, zoals een met spinrag versierde pop, en aan de muur hangen kriskras foto's.

"Dit is een Mexicaans huisaltaar", lacht Salinas. "In Mexico is het alsof de doden er nog zijn. Je kunt op het altaar spullen zetten die met de dode te maken hebben, ook iets nieuws wat bij hem of haar past. Dit altaar gaat nu toevallig over mij, maar..." Ik kan het niet helpen, water breekt door mijn ogen. "O nee niet nu", denk ik. Gerardo zwijgt even. "Laten we het over iets anders hebben", vraag ik. "Mijn man is..." "Ik begrijp het, mijn familie is een kerkhof", antwoordt Gerardo, met een glimlach. We gaan zitten. Ter zake.

"Ik ben de eeuwige migrant", zegt Salinas. "Mijn grootouders migreerden van Galicië en Sicilië naar Argentinië. Ik migreerde naar België. In Argentinië is migratie geen thema meer. Ik ben als Marty McFly uit Back to the Future. Ik kom uit de toekomst: terug naar een stad met eerste en tweede generatie migranten, zoals Buenos Aires in de tijd van mijn grootouders.

"De oplossingen die men daar heeft gevonden, kan ik hier gebruiken. In mij is er geen conflict tussen mijn verschillende identiteiten. Ik shop ertussen, op een postmoderne manier. Fiscale regels en mijn vak in de kunstensector heb ik van hier, andere dingen heb ik van ginder, zoals het omgaan met verlies uit Zuid-Amerika.

"Toen een oer-Vlaamse 80-jarige vrouw het Mexicaanse altaar zag dat we onder andere met het Mestizo Arts Festival (MAF) in het MAS hadden geïnstalleerd, kwam ze ons bedanken. Ze zei: 'De meesten van mijn vrienden zijn al aan de andere kant. Ikzelf heb niet veel tijd meer. Het is mooi om over de doden te denken als aanwezig.' Die uitwisseling heeft haar geholpen.

"Een migrant is een drager van informatie. Hij moet de context kennen om die informatie te kunnen inzetten, anders is zijn informatie niet meer dan folklore. De ontvangende samenleving, op haar beurt, moet de drager van informatie vertrouwen, anders kan ze die bron niet gebruiken. Dit is de meest spannende tijd van de mensheid. Door de globalisering is migratie een netwerk geworden. Mijn grootouders zijn nooit teruggegaan. Vliegen was superduur. Telefoneren kon niet. Maar wij zijn in realtime hier én daar. Antwerpen of Brussel hebben toegang tot een enorme markt, een enorm potentieel van creatie. In Antwerpen leven 170 nationaliteiten samen op één plek. Dat was 150 jaar geleden logistiek onmogelijk. Wat gaat dat geven? Het MAF wisselt kunstenaars uit met Mexico en Argentinië."

Nog steeds aangedaan door het begin van het gesprek of niet, Salinas' optimisme wordt me te machtig. Is dit geen al te rooskleurige voorstelling van de feiten? Een effectieve internationale kunstscene is één ding, de organisatie van de samenleving een andere. Is het niet precies de ontkenning van de moeilijkheden daarvan, waar we veel problemen rond migratie aan te danken hebben? Moet er niet begonnen worden met het erkennen van die moeilijkheden? Met bijvoorbeeld toegeven dat racisme en xenofobie langs beide kanten wellicht normale biologische reflexen zijn, ook al zijn ze niet wenselijk, niet werkbaar, zelfs niet efficiënt? Is Salinas kortom niet wat naïef?

Salinas: "Natuurlijk is migratie traumatisch. Maar ik ben een functionalist. Raar voor een latino? Ik streef naar efficiëntie. Misschien zijn alle problemen binnen 40 jaar opgelost. Maar ik leef vandaag. Ik wil vandaag gelukkig zijn. Is racisme normaal? Wat normaal is en wat niet, evolueert voortdurend. Het Argentinië van vandaag is het product van een enorme mix. Kijk naar de tango. Die is ontstaan in migrantenwijken, vol kamertjes met alleenstaande mannen. Duitsers, Turken, Italianen dansten met elkaar op de binnenplaatsen terwijl ze wachtten op prostituees. Het was de muziek van criminelen. Nu is tango top. We hebben nood aan nieuwe verhalen waarin een bruine Vlaming mogelijk is. Dat nieuwe verhaal is een samenstelling van het culturele erfgoed hier én de nieuwe info van de migrant.

"Het MAF coproduceerde in 2014 de voorstelling Dis moi wie ik ben van theatermaakster Frédérique Lecomte, gespeeld door Aïcha Cissé en Aminata Demba, twee zwarte Vlaamse actrices. Die voorstelling gaat over de zoektocht naar identiteit van twee jongvolwassen vrouwelijke personages met een migratieachtergrond. In het begin werd die voorstelling soms afgedaan als 'scouts', 'biografisch', 'geen echt theater'. Ondertussen is ze meer dan 70 keer gespeeld, en is ze heel relevant gebleken.

"Na een schoolvoorstelling zei een zwarte jongen dat hij niet wist dat er zwarte acteurs bestonden. Hij herkende zich nu voor het eerst in een verhaal. Een andere keer vroeg iemand waarom mensen met een migratieachtergrond het altijd over migratie moeten hebben. Waarom niet over een 'universeel' thema? Maar als migratie geen universeel thema is, wat dan wel? Het is hét thema in Europa vandaag. Ik zou niet weten waarom een thema als de 'vervreemding van de blanke man van middelbare leeftijd' universeler is."

Toch is het een vraag waard: waarom niet gewoon over de liefde of over de puberteit bijvoorbeeld?

Salinas: "Migratie is een versterker van thema's. Familiebanden in families met migratie worden sterker aangevoeld, staan onder druk. Identiteitsontwikkeling ook. De Vlaamse theatermaakster en actrice Sachli Gholamalizad, van Iraanse afkomst, heeft het in haar voorstelling A Reason to Talk, over de relatie met haar moeder. Dat is een universeel thema, dat scherper wordt gesteld door het gegeven migratie. Er is nood aan een minder eendimensionale beeldvorming rond dat soort werk.

"De roman Drarries in de nacht van Fikry El Azzouzi lijkt op het werk van Michel Houellebecq. Dezelfde cynische personages, dezelfde postmoderne mens, dezelfde instrumentalisering van de vrouw. Alleen komt er bij Azzouzi die andere achtergrond bij. Drarries in de nacht is een soort Trainspotting van de tweede generatie Noord-Afrikaanse migranten."

Beeld © bas bogaerts

Vind je de literaire kwaliteit van Azzouzi en Houellebecq even groot?

Salinas: "De gelaagdheid moet erkend worden. Het is belangrijk om het verband te zien tussen Azzouzi en de traditionele westerse productie. De Vlaamse kunstsector wordt gekenmerkt door zijn hoge techniciteit. Wat voetbal is voor Brazilië, is hedendaagse dans voor Vlaanderen: in de hele wereld aan de top. Maar ook daarin moet vernieuwd worden.

"De kunstsector is bang om aan kwaliteit en prestige te verliezen als hij zich 'inlaat' met voorstellingen waarvan hij vreest dat ze 'socio-artistiek' zijn. Maar de waarheid is dat hij zal winnen door de omarming van die nieuwe realiteiten. We moeten een gemeenschappelijke achtergrond ontwikkelen. Ook naar hedendaagse dans moet je leren kijken. De legendarische theatervernieuwer Artaud werd ook eerst een miskleun van de natuur genoemd."

Dit najaar vindt de tiende editie plaats van het Mestizo Arts Festival, de subsidies werden ingetrokken.

Salinas: "We hebben pech gehad met de commissie. Ik heb zelf in een commissie gezeten en weet hoe het werkt. Deze groep mensen kende de werking van het festival niet. Maar ook tegenslagen overwinnen heb ik geleerd in Argentinië. Ik heb er een dictatuur en twee economische crisissen overleefd. Het lukt wel. We gaan door met weinig geld. Terug naar de roots."

Jij gaat volgend jaar aan de slag als dramaturg bij de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS). Wat ga je daar doen?

Salinas: "Dat is het next level. Een instelling is altijd een vehikel. In het geval van de KVS is het een Porsche. (lacht) Ik zal aan stadsdramaturgie doen: verschillende verhalen die in de stad leven naar boven brengen, de grenzen van de stad verkennen."

Gerardo spreekt in elk geval in het tempo van een sportkar. Ik wilde hem nog vragen hoe hij eigenlijk in België is beland? Hij was al hoofdredacteur in Buenos Aires.

Salinas: "Het bovenstaande is belangrijker voor België dan mijn persoonlijk verhaal. Mijn ervaringen verrijken natuurlijk mijn werk hier. Mijn vader is verdwenen tijdens de militaire dictatuur, toen ik drie was. Mijn jeugd bracht ik door in een soort Anne Frank-kast. We konden niet vluchten, en mochten niet spreken over de verdwijning, want dat was gevaarlijk. Mijn leven was een performance waarin ik moest zeggen dat mijn papa aan het werk was. Na jaren heb ik vernomen dat hij een wrede dood gestorven is in een concentratiekamp.

"Zodra ik volwassen was, wilde ik graag even afstand nemen van Zuid-Amerika. Mijn vriendin is van Kalmthout, ze was in Buenos Aires komen studeren. Ik kwam met haar naar België, nu 17 jaar geleden. Het was eerst confronterend: van hoofdredacteur naar niet eens kunnen vragen waar het toilet is. Maar ik ben nuttig geworden voor Vlaanderen. Ik breng positieve kracht mee, het is een toffe transactie, samen is het rock-'n-roll, een win-winsituatie."

Ik denk terug aan het Mexicaanse altaar. Ook bij mij thuis heb ik er een voor mijn man. Omdat mensen mij zegden dat het goed was om zoiets te doen. In het begin legde ik er een rolletje pannenkoek op wanneer de kinderen en ik pannenkoeken aten. Of een theaterticket van een voorstelling die hij leuk zou vinden. Maar het maakte me alleen nog verdrietiger, het werkte niet. Ik ben er niet mee opgegroeid. De informatieoverdracht is er wel geweest, maar er gaat, schat ik, minstens één generatie overheen, voordat de informatie vlees en geest is geworden. De tijd zal het leren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.