Vrijdag 23/10/2020

Vluchtelingencrisis

Migratie: geen spel voor dommeriken

Reddingswerkers hebben na het omslaan van een overvolle boot met vluchtelingen woensdag zo'n vierhonderd mensen uit de Middellandse Zee gered, voornamelijk Syrische vluchtelingen. Gevreesd wordt dat meer dan tweehonderd opvarenden zijn verdronken.Beeld ANP

Grenscontroles, hekken met prikkeldraad, agenten met knuppels: de hindernisbaan die migranten in Europa moeten afleggen, lijkt wel een spannend computerspel. Althans, voor westerlingen. Voor wie minder fortuinlijk is, zijn vele etappes een gevecht op leven en dood.

Deze week begon Hongarije aan de bouw van een hek van 270 kilometer langs de grens met Servië en maakte meteen ook snelrechtprocedures bekend die het verkrijgen van een verblijfsvergunning vrijwel onmogelijk maken. Buurland Oostenrijk kondigde tegelijkertijd een vluchtelingenstop af: het wil geen enkele asielaanvraag meer behandelen. En de Britse regering investeerde nog maar eens tien miljoen euro om de beveiliging van de Kanaaltunnel op te schroeven.

Geconfronteerd met de toenemende vluchtelingenstroom trekken landen zich steeds minder aan van internationale verdragen. Schengen, waarin het vrije verkeer van personen en goederen is opgenomen, staat onder druk. Net als de Europese Dublin-verordening, die bepaalt dat het land waar een asielzoeker de EU binnenkomt verantwoordelijk voor hem is.

"Het bouwwerk van deze akkoorden brokkelt langzaam af", zegt Demetrios Papademetriou, directeur van onderzoeksinstituut Migration Policy Institute Europe. "De landen zoeken naar manieren om de regels slinks te omzeilen en controles op te voeren zonder de vereiste toestemming van de Europese Commissie. De Commissie heeft op haar beurt te weinig instrumenten om hier iets aan te doen. Ze gaat Frankrijk echt niet op het matje roepen omdat het de grens met Ventimiglia heeft afgesloten."

Migranten trekken zich ondertussen weinig aan van alle maatregelen. Ze klimmen over hekken, bestormen in grote aantallen de Kanaaltunnel, verstoppen zich in laadbakken van vrachtwagens en weten zich, als het echt niet anders kan, zelfs onder de motorkap van een auto te wurmen.

"Als er een hek wordt geplaatst of een grens wordt dichtgegooid, dan is de consequentie dat de reis voor een migrant langer, duurder en gevaarlijker wordt", zegt Itayi Viriri van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM). "Hoe groter de wanhoop, hoe dieper ze in de handen van mensensmokkelaars worden gedreven. Maar opgeven? Dat nooit. Migranten zijn bereid om desnoods hun eigen tunnel naast de Kanaaltunnel te graven om zo Engeland te bereiken."

De Griekse Amerikaan Papademetriou maakt de vergelijking met een sluis: "Als je die aan één kant afsluit, dan opent ze haar deuren aan de andere kant. De stroom verandert erdoor, maar het water blijft komen. Dat geldt ook voor migranten. Het is een oneindig kat-en-muisspel."

Toegangspoort Italië

De maatregelen die Europa neemt om de vluchtelingencrisis aan te pakken, zijn dan ook in hoge mate symbolisch, stelt Papademetriou. "Het volk, dat steeds meer klaagt over de aanzwellende stroom migranten, moet tevreden worden gehouden. Er staan verkiezingen op het spel. De aanpak voor het probleem moet zichtbaar zijn, anders wordt het door de burger niet serieus genomen."

Een direct gevolg van de opgevoerde maatregelen is dat de routes die migranten binnen Europa afleggen voortdurend veranderen. "Als Hongarije straks zijn hek af heeft, kan het zomaar zijn dat migranten via Oekraïne proberen West-Europa of de Scandinavische landen te bereiken", zegt Han Entzinger, hoogleraar migratiestudies aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Italië geldt, volgens de laatste cijfers van het IOM, nog altijd als belangrijkste toegangspoort voor migranten, maar Griekenland is steeds meer in trek. Dat komt in de eerste plaats door het toenemende aantal vluchtelingen uit Syrië en Afghanistan. De oversteek vanuit Turkije naar de Griekse eilanden is een stuk korter en bovendien minder gevaarlijk dan die van Libië naar Italië, de centraal-Mediterrane route, die de grootste bekendheid geniet. Na Griekenland verlaten de migranten kortstondig de EU door verder te reizen via Macedonië en Servië, waarna ze de grens met Hongarije oversteken. Daar ligt de weg open naar 26 Schengen-landen met hun beperkte grenscontroles.

Droomland

Hongarije kreeg dit jaar al meer dan 86.000 asielzoekers te verwerken, twee keer meer dan in heel 2014. Begin dit jaar waren het vooral Kosovaren en Albanezen, nu is 80 procent afkomstig uit oorlogsgebieden als Syrië, Irak en Afghanistan. Volgens internationale afspraken hebben zij recht op een verblijfsvergunning. "De aanvrager moet kunnen aantonen dat hij of zij persoonlijk voor vervolging moet vrezen", zegt Entzinger. "Het feit dat de politieke situatie in het thuisland slecht is, is op zichzelf niet voldoende om voor asiel in aanmerking te komen, maar als je uit Syrië, Afghanistan of Eritrea komt, is het niet lastig aan te tonen dat je persoonlijk gevaar loopt."

Anders is dat voor economische migranten uit Kosovo en Albanië. "Hun aanvragen worden vaak afgewezen, maar het is vervolgens uitermate lastig om deze mensen weer terug te sturen", zegt Entzinger. "Een deel wordt onder dwang uitgezet, een deel vertrekt vrijwillig en nog een deel belandt in de illegaliteit. Er zijn ook landen die afgewezen asielzoekers niet terugnemen. Die zeggen simpelweg: wij kennen deze persoon niet."

Duitsland en Zweden zijn al jaren de populairste eindbestemmingen voor migranten. De kans dat een asielaanvraag wordt gehonoreerd, is in deze twee landen het grootst. De opvangcapaciteiten en de economische omstandigheden zijn er bovendien goed. Ook Italië, Frankrijk en Groot-Brittannië zijn populair. Linksom of rechtsom weten migranten hun droomlanden veelal te bereiken.

"Ik ben elke keer weer verrast door de inventiviteit die bij de reis van een migrant komt kijken", zegt Federico Fossi van de UNHCR. "Ze huren auto's, stappen in treinen, lopen door velden en bossen, steken rivieren over. Maar vergeet ook niet dat veel van deze mensen een oorlog hebben overleefd of woestijnen in Afrika hebben doorkruist. Een reis door Europa is dan niet meer zo'n grote uitdaging."

Hoe doe je dat, de EU binnen raken?

Per vliegtuig
Een groot deel asielzoekers komt Europa legaal binnen, vaak met het vliegtuig. "Ze vragen in hun thuisland een toeristen-, studie- of zakenvisum aan, vliegen weg en keren niet meer terug."

Per boot
Afrikanen uit Nigeria, Eritrea of Somalië en mensen uit oorlogsgebieden kiezen vaak voor de illegale weg per boot. De risico's zijn groot. Niettemin: het merendeel haalt de overkant.

Per trein
Migranten die in Italië aankomen, reizen vaak per trein door. Deze week nog plukte de Duitse politie er 147 uit de trein in Beieren. Als ze genoeg geld bij elkaar hebben voor een nieuw ticket, vervolgen ze hun weg.

Te voet
Migranten met weinig geld kiezen ervoor langs spoorlijnen te lopen. Dat gebeurt meestal in het holst van de nacht, als de kans om agenten tegen het lijf te lopen het kleinst is. Uiteraars levensgevaarlijk.

Met de auto
Syriërs, een stuk welvarender dan Afrikanen, kunnen het zich veroorloven om grote delen met de auto, taxi of een ander voertuig af te leggen. De chauffeur loopt het risico om opgepakt te worden, maar er staat veel geld tegenover."

Op de fiets
Sinds de autoriteiten in Macedonië trein- en busmaatschappijen hebben verboden tickets aan migranten te verkopen, is de fiets een geliefd alternatief. Niet ver van de Griekse grens is een levendige handel in mountainbikes ontstaan.

Per vrachtwagen
Vrachtwagenchauffeurs die de Kanaaltunnel bij Calais doorsteken, worden, zodra ze stoppen voor een tankbeurt of in de file staan, geregeld bestormd door migranten die naar Engeland willen. De slaagkans is gering.

Onder de motorkap
Vindingrijk zijn migranten die vanuit Marokko de Spaanse enclaves Ceuta of Melilla binnenrijden. Ze kruipen onder de motorkap, vouwen zich onder de bestuurdersstoel of verkleden zich zelfs als stoel. Het voordeel van deze route: ze is kort en je hoeft de zee niet over.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234