Dinsdag 21/05/2019

Van hier en ginder

"Migranten verbinden Vlaanderen met de wereld"

Beeld Thomas Sweertvaegher

Is je afkomst ook je toekomst in Vlaanderen? Hoe bepalend is migratie voor je leven hier? Clara van den Broek, dochter van een Vlaamse vader en een Algerijnse moeder, praat met vrouwen en mannen die het kunnen weten.

"Ik voel mij Senegalees en Belg. Ik ben hier geboren en heb beslist om mij Belg te voelen. Maar ik werd er regelmatig aan herinnerd dat ik het niet ben." Omar Ba, met wie ik via via in contact kwam voor deze reeks, blijkt warempel achter mijn hoek te wonen. Nooit gezien... Terwijl ik in zo'n sociale straat woon, dacht ik, iedereen kent iedereen. Segregatie onder mijn neus? "Hoewel dit een land is met anderhalf miljoen migranten, heeft de helft van de Vlaamse jongeren geen connecties met de allochtone gemeenschap. Dat is ernstig. Toch vindt men dat normaal. Deze buurt is nu wel een uitzondering. Een van de bewoners heeft mij zelfs persoonlijk aan iedereen voorgesteld." Ik was wellicht net niet thuis. We strijken neer in een café om de hoek.

Omar draagt een fleurig hemd dat afsteekt tegen de avond die valt. Hij is erg mondig en argumenteert fel. Zijn Franse middelbareschoolvorming is voelbaar. "In Parijs voelde ik me niet vervreemd. Er waren veel Afrikanen, onder wie heel wat Senegalezen. Ik verwierf er mijn zelfbewustzijn als migrant, en werd niet rechtstreeks geconfronteerd met discriminatie of racisme. Op mijn school waren de meeste leerlingen immigranten uit de voormalige Franse kolonies. De directeur was een Algerijnse Arabier, een moderne, charismatische man. Zijn assistente was een Joodse Algerijnse. De leraar geschiedenis was een pied noir uit Marseille, een communistische zoon van een oud-kolonist in Algerije. De meesten onder hen hadden een ruime blik. De directeur had een missie. Hij vond dat zonen en dochters van migranten zich dubbel moesten inzetten, om hun ouders te eren. Ze konden zich niet de luxe veroorloven te falen, want hun ouders hadden zich voor hen opgeofferd, en deden zelf hun best."

Omars ouders woonden in Lier toen hij werd geboren. Zijn vader werkte er voor vervoersmaatschappij Van Hool. Zijn moeder kwam na haar studies naar België, maar kon hier moeilijk aarden. Toen Omar zes was, verhuisde ze met hem en zijn jongere zusje terug naar Senegal. Daar was het leven aangenaam. Maar opdat haar zoon ook een Europese vorming zou krijgen, stuurde ze hem op zijn 13de naar haar zus in Parijs.

Waarom kwam u terug naar België?
"Mijn vader woonde in Antwerpen, hij wilde mij beter leren kennen, en ik hem. Ik wilde ook mijn papieren regulariseren, die tot dan niet in orde waren, en ben uiteindelijk gebleven. Ik heb altijd een haat-liefdeverhouding gehad met België. Ik voel me Belg omdat ik hier ben geboren, maar ben het pas in 2011 officieel geworden. Hier heb ik enorm veel te maken gehad met discriminatie. Mijn droom is altijd geweest mee vorm te geven aan de maatschappij. Als ik mijn professionele leven beschouw in de culturele en sociale sector, moet ik toegeven dat ik hier wel altijd de kans heb gehad om mijn stem te laten horen. Maar dat is niet genoeg. Ik was misschien graag politicus geworden. Ik heb jaren gedacht dat ik weg moest uit Vlaanderen, omdat ik mij hier nooit zou kunnen ontplooien. Maar ik had hier al een gezin met kinderen. Ik hoop dat zij nooit zullen meemaken wat ik heb meegemaakt, dat zij zich volwaardig Belg kunnen voelen.

"Ik heb intussen besloten dat dit mijn land is, en dat ik er als geëngageerd burger mee voor moet zorgen dat geen enkele Belg of migrant met een andere kleur of overtuiging zich uitgesloten voelt. Men beseft niet hoe diep racisme geworteld is in Vlaanderen. De meeste kinderen van migranten die ik ken, hebben geen hechte Vlaamse vrienden. Nochtans zijn ze hier geboren! Dat is een bewijs dat er iets scheelt. Hoe kunnen mensen hier samenwonen en niet met elkaar omgaan?"

Waaraan is die segregatie te wijten?
"Men wekt de indruk dat gekleurde mensen niet genoeg inspanningen leveren om zich aan te passen. Dat is onjuist. Als migranten gelijk waar ter wereld aankomen in een open maatschappij, knopen ze vanzelf banden aan met de plaatselijke bevolking. Hier gebeurt dat niet. Het is intellectueel en moreel oneerlijk de socialisering van de migranten te problematiseren. Niemand kan zeggen dat Afrikanen (zowel uit Noord-Afrika als uit de sub-Sahara) niet sociaal zijn. Ze zijn net warm en open. De werkloosheid onder Afrikanen is enorm. De extreemrechtse retoriek is dat ze niet willen werken. We weten allemaal: ze vinden heel moeilijk werk. Om werk te vinden, moest een Brusselse jongen eerder dit jaar zijn naam Mohammed in Ryan veranderen. Dat is choquerend.

"Het probleem situeert zich in het land van aankomst: angst, asociaal gedrag van sommige autochtonen, normalisering van racisme, en het beleid, ook al zijn er veel Vlamingen die strijden voor een inclusief Vlaanderen. Hier is geen beleid rond het verwelkomen van mensen. Kort geschetst: in de jaren 60 had men arbeiders nodig. Na de recessie in het midden van de jaren 70 zat Vlaanderen met veel werklozen. Een beleid daarrond bleef uit. Eind jaren 70 is dan een partij opgestaan die de migrant heeft gebruikt als zondebok voor alles. De harde taal en retoriek van toen zijn nu overgenomen door alle partijen."

Sommigen zeggen dat migratie onverdraagzaamheid versterkt, omdat beide gemeenschappen door een fase van conservatisme gaan: men probeert zijn eigen identiteit te versterken door de confrontatie met de ander.

"Mensen kunnen angstig zijn, maar dat hoeft niet te leiden tot een politieke retoriek die de onrechtvaardigheid institutionaliseert. Men creëert onverdraagzaamheid door de problemen te wijten aan de aanwezigheid van de ander. In steden als Dakar, Kinshasa en Caïro zijn er veel meer migranten, en is er veel meer armoede en werkloosheid onder de autochtonen. Nochtans zijn daar geen partijen die alle problemen toeschrijven aan de aanwezigheid van migranten. In Senegal is er geen racisme in het politieke veld. De grootvader van de voormalige minister van ecologie, Ali Haider, komt uit Libanon. Geen mens die het in zijn hoofd haalt dat hij geen Senegalees is. Niemand zegt: 'Eindelijk is een migrant minister'. In Congo is er een vicepresident geweest, Yoro Dia, wiens vader Senegalees is. Migratie is niet het probleem. Zij die migratie problematiseren, wel. Het is de taak van het beleid om elke mens een waardig leven te geven, zodat hij het beste van zichzelf kan geven."

Hoe organiseer je het samenleven tussen cultureel diverse groepen?
"Wie in een democratisch land woont, moet de democratische regels naleven. Zoals je gerespecteerd wordt, zo moet je respecteren. Men focust op de moslims als een homofobe en vrouwonvriendelijke groep. Maar homofobie en ongelijkheid tussen man en vrouw zijn aanwezig in elke samenleving. Die problemen culturaliseren, toewijzen aan een bepaalde groep, is racistisch. In bepaalde beroepsgroepen hier is er veel homofobie. In Frankrijk is er massaal betoogd tegen het homohuwelijk. Daar waren geen migranten bij.

Dat Vlaamse jongeren weinig of geen contact hebben met migranten, noemt Ba problematisch. Beeld Thomas Sweertvaegher

"Koeweit en Saudi-Arabië zijn harde patriarchale landen. Maar Libanon of Irak voor de val van Saddam zijn daar niet mee te vergelijken. Anderzijds hebben ook veel landen met een christelijke meerderheid dat patriarchale profiel, zowel in Afrika, Oost-Europa, Latijns-Amerika, als in sommige staten in de VS. Rwanda heeft een betere genderbalans in de politiek dan veel westerse landen. Turkije had eerder vrouwenstemrecht dan West-Europa. In Liberia is de eerste democratische president een vrouw. In veel Arabische landen zijn er altijd sterke vrouwelijke intellectuelen, artiesten en activisten geweest die in ongelooflijke omstandigheden hun overtuigingen verdedigden. Heeft België al een vrouwelijke eerste minister gehad? Zijn de lonen hier al gelijkgesteld? Men moet stoppen met die focus op de islam. Dat is niet de essentie van die godsdienst. Armoede en ongeletterdheid, dat zijn de parameters voor ongelijkheid in veel landen. En een patriarchaal systeem verergert dat.

"Europa heeft een ouder wordende bevolking. Binnen enkele jaren zal Europa smeken om migranten. Het probleem zal alleen maar groter worden als de kinderen van migranten weer vertrekken door de discriminatie. Elke migrant is een wereldburger, en kan Vlaanderen verbinden met de wereld. Als deze regio zich wereldwijd wil positioneren, is de migrant de sleutel daartoe. We moeten de nadruk leggen op wat ons verbindt, in plaats van op wat ons scheidt. Politici kunnen dat blijkbaar niet. Dus moeten we het zelf doen. Vlaamse burgers zouden meer contact moeten leggen met hun buren, collega's, ouders op de school van hun kinderen. Ik zeg tegen elke migrant: besef dat jij niet het probleem bent. Het probleem is het beleid dat niet groots genoeg is om je talenten te benutten en je meerwaarde in te zien."

Ik werp op dat het toch niet zo simpel is. Dat ik als kind met gemengde achtergrond de anderen ook nodig had voor mijn eigenwaarde. Omar antwoordt met een lofzang op Algerije en de kracht van Algerijnse vrouwen. Hij hield ook al zo'n inspirerend betoog over Senegal. Er schuilt iets onverschrokkens in Omar. Is hij echt zo, of heeft hij zich goed leren verdedigen? Vitaal is hij in elk geval. Misschien moet ik eens op bezoek naar zijn moederland. Ik was nog nooit in Zwart Afrika. Of ik kan beginnen met af en toe een babbel met Omar, op het pleintje voor de deur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.