Woensdag 24/04/2019

Gezondheid

Migranten van de eerste generatie voelen zich minder gezond: "Dit is geen cultureel probleem"

Beeld ter illustratie. Beeld Thinkstock

Migranten van de eerste generatie voelen zich minder gezond, bewegen minder en kampen vaker met angststoornissen. Ook een vaste huisarts hebben ze minder vaak. Een lager inkomen of opleidingsniveau is bepalend, stelt UGent-onderzoek.

Voor het eerst is er onderzoek gedaan naar de brede invloed van diversiteit op gezondheid in België, op basis van de cijfers van de Belgische gezondheidsenquête. Die cijfers dateren van 2013 - meer recente gegevens bestaan voorlopig niet -, maar nooit eerder werden daarin de diversiteitsfactoren onderzocht. Wetenschappers van de vakgroep Huisartsgeneeskunde van de Universiteit Gent hebben zich, dankzij financiering van Kom op tegen Kanker, hier nu over gebogen.

De resultaten leren dat een migratieachtergrond doorgaans een negatieve impact heeft op de gezondheid. "Al zijn er grote verschillen binnen de groep migranten", zegt professor Sara Willems. "Je kunt dit geen 'cultureel probleem' noemen, verre van. Opleidingsniveau en inkomen wegen veel zwaarder door. Dus zien we dat, zeker bij migranten met een laag inkomen en laag opleidingsniveau, de gezondheidskloof erg groot is."

Vooral eerste generatiemigranten voelen zich minder gezond: ze hebben meer kans op angststoornissen, en geven aan dat ze een gebrek aan sociale steun en minder lichaamsbeweging hebben. Bovendien heeft deze groep minder vaak een vaste huisarts, gaat ze minder naar de tandarts, maar belandt ze vaker op spoed.

Vertrouwen winnen

Herkenbaar, vindt dokter Hakki Demirkapu (34), huisarts in het Brusselse Schaarbeek en doctoraatstudent aan de VUB. In zijn praktijk merkt hij hoe moeilijk het is om net deze groep te bereiken. "Ik heb veel Marokkaanse, Turkse en Afrikaanse patiënten. Het grootste probleem bij de eerste generatie is de taal. Ze kennen de taal en het aanbod niet. In vele gevallen zijn die mensen vanuit een klein dorpje naar België gekomen. Ze beschikken over weinig gezondheidsvaardigheden. Dat je vanaf een zekere leeftijd best af en toe preventief naar de huisarts gaat, begrijpen ze vaak niet."

De gezondheidskloof speelt Demirkapu, zelf van Turkse origine, ook thuis parten. "Ik probeer mijn ouders er regelmatig van te overtuigen om zich te laten checken bij een arts. Eerlijk, dat lukt me soms beter bij patiënten dan bij hen (lacht). Angst en onwetendheid spelen een grote rol natuurlijk. Mijn vader, bijvoorbeeld, snapt niet waarom je preventief naar de dokter moet."

Huisarts Hakki Demirkapu heeft veel Marokkaanse, Turkse en Afrikaanse patiënten: "Ze beschikken over weinig gezondheidsvaardigheden." Beeld Eric de Mildt

Als arts vergt het de juiste skills om hun vertrouwen te winnen, benadrukt hij. "Je moet de tijd nemen en geduld hebben om hen iets uit te leggen. Het probleem ligt niet alleen bij hen, maar ook bij ons. We moeten hen de juiste zorg aanbieden. 'Ze moeten hun plan maar trekken', klinkt het, maar zo werkt het niet. Deze groep wordt almaar ouder en de gezondheidsproblemen worden almaar prangender. Het idee dat 'hun kinderen wel voor hen zullen zorgen', gaat hier evenmin op. Hun kinderen zijn evengoed tweeverdieners. We zullen dit als samenleving moeten aanpakken."

Hoewel de studie iets meer licht werpt op de gezondheid van Belgen met een migratieachtergrond, roept ze vooral ook nieuwe vragen op. "Het gaat om een superdiverse groep", benadrukt medeonderzoekster Stéphanie De Maesschalck (UGent). "Ouderen, jongeren, laagopgeleiden, hoogopgeleiden, mensen met westerse of niet-westerse origine... Op basis van deze cijfers weten we onvoldoende op wie we ons moeten richten."

Bovendien zijn de gezondheidsverschillen wellicht een grove onderschatting. De Maesschalck: "De nieuwkomers vinden we in deze studie niet terug. Bij de gezondheidsenquête worden 10.000 Belgen ondervraagd. De voorwaarde is dat ze Nederlands, Frans, Duits of Engels kennen. Zo niet, mogen ze een familielid of naaste inschakelen die kan vertalen.

Maar voor echte nieuwkomers of laagopgeleiden is zelfs zo'n vragenlijst invullen enorm intimiderend, stelt De Maesschalck. "Mensen zonder wettig verblijf of daklozen zijn in deze rondvraag helemaal niet vertegenwoordigd. De meest kwetsbare groepen vallen er dus tussenuit."

Kom op tegen Kanker bekijkt nu hoe de resultaten vertaald kunnen worden naar de zorgpraktijk. De onderzoekers doen wel al enkele beleidsaanbevelingen. "Er moet extra onderzoek komen naar de gezondheid van eerste generatiemigranten", zegt De Maesschalck. "Opdat we beter kunnen achterhalen wat precies de drempels zijn: taal, financiën, gezondheidsvaardigheden... Als we dit voldoende uitklaren, kunnen we gerichte acties ondernemen."

'Het is een Turk'

Verder pleiten de onderzoekers voor extra research naar mensen zonder wettig verblijf. "Zij behoren tot de meest kwetsbare groepen in onze samenleving, maar op dit moment weten we zelfs niet om hoeveel mensen het precies gaat", zegt de onderzoeker.

"Het is ook cruciaal dat hulpverleners leren om 'diversiteitssensitief' te werken", zegt professor Sara Willems. "Iedereen heeft de neiging om te stereotyperen, om mensen te reduceren tot één kenmerk. Ook een huisarts. 'Het is een Turk', is de reflex. 'Of een Afrikaan, of een Oost-Europeaan.' Ja, maar misschien gaat het ook om een moeder, of iemand die hoogopgeleid is, of werkloos. Die identiteiten moet je kunnen koppelen. Pas dan kun je de juiste zorg aanbieden."

Huisarts Demirkapu probeert in zijn praktijk de vooroordelen zo veel mogelijk tegen te gaan. "Al is wellicht geen enkele hulpverlener daar volledig tegen bestand. Mensen van Turkse of Marokkaanse origine? Die zullen wel niet openstaan voor euthanasie, denk je dan. Maar onlangs had ik een Turkse patiënt die duidelijk aangaf dat als het erop aankomt, hij dan voor euthanasie zal kiezen. Zoiets verwacht je niet meteen en zet je aan het denken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.