Zaterdag 03/12/2022

Migranten China willen einde aan 'apartheid'

Wie als migrant van het platteland naar de stad trekt in China, heeft amper recht op onderwijs en gezondheidszorg. De weerstand tegen deze uitsluiting groeit. Anne Meijdam

Na 15 jaar in Peking krijgt huishoudster Ma Qing het vanaf de herfst van dit jaar wellicht een stuk gemakkelijker. Daar rekent ze tenminste op nadat Peking aankondigde de hukou te willen hervormen. Vanwege dit meer dan vijftig jaar oude familieregistratiesysteem zijn nu 220 miljoen migranten van het platteland buitengesloten van stedelijke publieke diensten.

"Zo betalen wij meer voor elektriciteit en water", zegt Ma, die werd geboren in de westelijke provincie Gansu. "We moeten het onderwijs van onze dochter zelf betalen, en dat terwijl we natuurlijk veel minder verdienen dan echte Pekingers." Ze doucht bij de familie waar ze werkt en de was gaat met de hand, vanwege de hoge energiekosten van een wasmachine. Haar echtgenoot bezorgt pizza's.

Circa 20 miljoen kinderen die ieder jaar met hun ouders naar de grote steden vertrekken, kunnen niet zonder meer naar een gesubsidieerde gemeenteschool in hun nieuwe woonplaats. Zij zijn merendeels aangewezen op semi-illegale privéscholen die speciaal voor migrantenkinderen werden opgezet. Om examen te doen, moeten de meesten alsnog terug naar de woonplaats waar ze zijn ingeschreven. Per jaar betaalt mevrouw Ma aan dat onderwijs zo'n 600 euro.

Eerder deze maand vormde Peking een werkgroep om hukou-hervormingen te bestuderen. Concrete maatregelen zullen worden aangekondigd tijdens een vergadering in oktober van het 18e centrale comité van de communistische partij. Of dat ingrijpend gaat uitpakken, is echter de grote vraag.

Intens oneerlijk

Regeringskringen erkennen al tientallen jaren dat het apartheidssysteem intens oneerlijk is en uiteindelijk ook onhoudbaar zal blijken. Maar resoluut schrappen was eerder een al te grote sprong voor Peking. Of de regering de moed in oktober wel kan opbrengen, wordt dan ook in brede kring betwijfeld.

"Aanpassingen en kleine stappen", zegt urbanisatie- en economieprofessor Cai Hongbin van de Peking Universiteit. "Dat is wat ik verwacht. Nu al zie je hoogoplopende conflicten tussen inwoners van vooral de grootste steden en migrantenarbeiders. Fundamenteel gaat dat over voorzieningen. Stedelingen hebben het gevoel dat buitenstaanders hun levenskwaliteit aantasten."

Publieke diensten worden in China strikt volgens rangorde verdeeld. Van de subsidiestromen gaat het leeuwendeel naar de metropolen. De honderden provinciesteden zijn pas op grote afstand daarna aan de beurt en het platteland staat uiteindelijk zelfs helemaal achter in de rij. Daar krijgt men nauwelijks wat.

Dat betekent in praktijk dat onder andere de medische zorg in de grootste steden in technisch opzicht niet veel onderdoet voor het rijke Europa. Op het platteland daarentegen is de zorg meestal van derdewereldniveau.

Juist dat aloude voorrecht maakt beeindiging van de hukou voor machtige gemeentes als Sjanghai en Peking onverteerbaar, zegt professor Cai. "Lager in de stedelijke hiërarchie is het geen enkel probleem om voorzieningen te delen met nieuwe inwoners. Maar in de grootste metropolen komen mensen met allerlei smoezen waarom dat niet zou kunnen. Uiteindelijk komt het erop neer dat de regering de geldstromen drastisch moet herzien. Gebeurt dat niet, dan wordt iedere echt ingrijpende verandering geblokkeerd."

Breinbreker

Minder geld voor de grootste steden dus. Dat daardoor ambtelijke rebellie gaat uitbreken, is volgens de stedebouwkundige zonneklaar. "Wat dat betreft staat de regering met de rug tegen de muur", geeft hij toe. "Hoe van het hukou-systeem af te komen is een breinbrekende puzzel."

Onder die omstandigheden denken deskundigen dat schrappen met uitzondering van de allergrootste steden het maximaal haalbare is voor de regering. Peking, Sjanghai en Guangzhou houden de hukou, terwijl provinciesteden opengaan voor iedereen die daar economisch baat bij heeft. Shijiazhuang in de provincie Hebei voerde die hervormingen al op eigen houtje door.

"Uiteindelijk wil ik dat mijn dochter gewoon Pekinger wordt", zegt huishoudster Ma Qing. 'Ze is hier geboren en groeit hier op. Waarom zij minder zou zijn dan haar vriendinnetjes is me compleet onduidelijk. Het is oneerlijk en onaanvaardbaar." Op z'n minst hoopt ze dat vanaf oktober haar dochter naar de openbare school in de hoofdstad mag. "Hoe die Pekingers daar verder over denken kan me helemaal niks schelen."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234