Zondag 11/04/2021
Bert Wagendorp. Beeld Karoly Effenberger
Bert Wagendorp.Beeld Karoly Effenberger

column

Mies Bouwman was de ware koningin van Nederland

Bert Wagendorp is columnist bij de Volkskrant, waar dit stuk al verscheen

Maandag overleed Mies Bouwman, die de koningin van de televisie werd genoemd maar die lange tijd de ware koningin van Nederland was. Haar overlijden werd op haar verzoek door Matthijs van Nieuwkerk bekendgemaakt in De Wereld Draait Door. Dat moet geen gewoonte worden, maar in het geval van Mies was het terecht. Mies Bouwman werd geboren in het licht van de tv-camera's, het was gepast dat haar sterven in hetzelfde schijnsel wereldkundig werd gemaakt.

Mies Bouwman is zo oud geworden – 88 – en ze leefde al zo lang buiten beeld, dat het moeilijk is mensen onder de 40 uit te leggen wie ze was, wat ze betekende en hoe het Nederland eruitzag waarin ze een icoon werd.

Op 26/27 november 1962 presenteerde ze Open het Dorp, een televisieactie die behalve de goedgeefsheid van het volk ook de geboorte markeerde van het massamedium tv: er werd 16 miljoen gulden opgehaald en Bouwman (32) was in één klap wereldberoemd in Nederland. Ze zou voor de rest van haar leven door die 24 uur worden achtervolgd, hoewel ze ruim een jaar later al een moedige poging ondernam los te komen van haar heilige imago.

Dat gebeurde in de derde aflevering van het satirische tv-programma Zo is het toevallig ook nog eens een keer. Het format ervan was door Bouwman en haar man, regisseur Leen Timp, uit Engeland naar Nederland gehaald. Op 4 januari 1964 heette een van de onderwerpen 'Beeldreligie'. Daarin nam de cabaretier Peter Lohr de televisie op de hak in een Onze Vader-achtig gebed: 'Gij zult de knop geenszins omdraaien, want dit is het beeld een gruwel.'

Nederland reageerde onthutst, verbijsterd en schuimbekkend, opgehitst door dominees en De Telegraaf. Van alle medewerkers aan het programma was Mies Bouwman degene die de volkswoede het hardst over zich heen kreeg. Van de anderen viel het godslasterlijke gedrag kennelijk te verwachten. Maar haar werd niet vergeven dat ze het waagde anders te zijn dan het beeld dat de tv van haar had geschapen, dat van de lieve, empathische vrouw van Het Dorp. De nationale teleurstelling daarover kreeg vorm in doodsbedreigingen en de waarschuwing dat haar oudste kind zou worden ontvoerd. Mensen deden een drol in een envelop en adresseerden die aan de hoer van Hilversum. Zij en haar gezin kregen een maand lang permanente politiebewaking. Ver voor de komst van de sociale media werd er in Nederland ook al geroast. Bouwman stopte na nog één aflevering met het programma.

De nieuwe Mies Bouwman kwam, via het interviewprogramma Mies en scène, vanaf 1969 naar voren in Eén van de acht, de eerste grote spelshow op de Nederlandse tv. Het was vier seizoenen lang de wekelijkse viering van de op stoom komende consumptiemaatschappij, met aan het eind de lopende band met wasmachines, vakantiereisjes en strijkijzers. 'Licht uit, spot aan', riep Mies voor de finale; in een paar miljoen huiskamers brak de pleuris uit.

Daarna was ze een tv-legende die werd opgenomen in de alledaagsheid van het medium. Uit de jaren daarna herinner ik me alleen nog een onvergetelijk onderhoud met de stug zwijgende dammer Jannes van der Wal.

In een interview in HP/De Tijd zei ze vorig jaar, op de vraag "Wat is uw huidige gemoedstoestand": "Rustig. Alle opwinding – alle vreugde, alle verdriet – heb ik achter de rug. En dat is goed." En gevraagd naar haar dagdromen: "Eigenlijk wil ik nu het liefst helemaal niets meer."

Licht uit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234