Woensdag 01/12/2021

Middelvinger richting het Westen

Turks president Erdogans bezoek aan Sint-Petersburg vandaag is 'historisch'. Dat zei hij tegen journalisten aan de vooravond van zijn ontmoeting met zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin. Maar wat heeft hij precies te winnen?

Afgezien van prozaïsche zaken als een gaspijplijn en een kerncentrale - de gebruikelijke ruilknikkers in het diplomatieke spel - heeft het staatsbezoek voor de Turkse leider vooral tactische betekenis. Hij wil laten zien dat hij de Verenigde Staten en Europa niet per se nodig heeft. Als het moet kan hij het Westen inruilen voor Rusland - dat is zijn onuitgesproken suggestie.

Het probleem voor Erdogan: iedereen weet dat dat niet waar is. De Amerikanen weten het, de Russen weten het, en ook de Turken zelf weten het. Zij kennen hun economische data, waaruit blijkt dat Europa goed is voor bijna de helft van hun handel, dat driekwart van de buitenlandse investeringen die Turkije zo hard nodig heeft uit Europa komt. Zij beseffen dat hun veiligheid uiteindelijk wordt gegarandeerd door het NAVO-handvest, niet door het geopolitiek cynisme van het Kremlin.

Turkije kan Rusland nu eenmaal niet gebruiken, zegt Fadi Hakura van denktank Chatham House, om de wetten van de politieke en economische zwaartekracht op te heffen die Turkije altijd weer terugtrekken in de westerse invloedssfeer. De Turks-Amerikaanse betrekkingen, zo heet het, zijn als een katholiek huwelijk: scheiding is niet mogelijk. Er is geen sprake van dat Erdogan vandaag in Sint-Petersburg de aanzet gaat geven tot een strategische heroriëntatie.

Wat de top doet uitstijgen boven een regulier bilateraaltje is het tijdstip: ruim drie weken na de mislukte coup in Turkije. De Turken hebben het helemaal gehad met Europa, dat zich nauwelijks verontrust toonde over de aanval op de democratie, maar des te meer over de maatregelen tegen de vermeende coupplegers. Ze zijn teleurgesteld in de Verenigde Staten, die weigeren de prediker Fethullah Gülen uit te leveren, het veronderstelde brein achter de staatsgreep.

Poetin daarentegen was er als de kippen bij om Erdogan telefonisch een hart onder de riem te steken. Ook deed hij niet moeilijk over arrestaties en zuiveringen. In een interview met het Russische persbureau Tass toonde Erdogan zich daarover gisteren 'dankbaar'.

IJzige vorst

Die warmte in de Turks-Russische betrekkingen was een wereld van verschil met de ijzige vorst die intrad nadat de Turkse luchtmacht in november vorig jaar een Russisch gevechtsvliegtuig had neergeschoten boven Syrië. Poetin was ziedend en strafte Turkije onder meer door geen charters met Russische toeristen meer naar Turkije te sturen, een gevoelige klap.

Dat maakt Erdogan vandaag tot vragende partij. Eind juni was de Turkse president al op de knieën gegaan door de Russen per brief zijn spijt te betuigen over het incident. Hij wil een einde van de sancties en hij heeft een lijstje aan economische wensen. Turkije heeft Rusland nodig, niet andersom.

Wat de twee leiders bindt is hun autoritaire stijl van regeren. Erdogan zoekt voor zijn presidentschap het soort grondwettelijke bevoegdheden waarover Poetin al lang beschikt. Wat hen scheidt is hun opstelling in de Syrische burgeroorlog. Rusland steunt president Bashar al-Assad, Turkije wil de man weg hebben.

Ook daarover wordt gepraat, al zijn de twee standpunten niet te verenigen. Mogelijk zullen de Turken zich soepel tonen over de rol van Assad in een politieke transitie. Dat kan dan worden weggestreept tegen bijvoorbeeld het hervatten van de bouw van de kerncentrale in het Turkse Akkuyu.

Meer dan dergelijk wisselgeld heeft Rusland niet te bieden. Het fotomoment met de handdruk van Poetin en Erdogan is daarom misschien wel het belangrijkste politieke resultaat van de top.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234