Maandag 18/10/2021

Middelheim na de nieuwe beelden

Het Antwerpse openluchtmuseum voor beeldhouwkunst Middelheim staat voor ingrijpende veranderingen. De periode sinds de ingebruikname van Middelheim-laag in 1993 wordt nu afgesloten met een tentoonstelling en de uitgave van een beperkte collectiecatalogus. Deze catalogus vervolledigt de collectiecatalogus uit 1985 en de publicatie Nieuwe Beelden die de collectie-uitbreiding op Middelheim-laag belicht.

Het Openluchtmuseum Middelheim terugzien is een vreemde ervaring. Je waant je op een van de schoolreisjes van weleer. Op strategische plaatsen in het park begroeten de beeldhouwwerken de bezoekers. Het openluchtmuseum doet denken een botanische tuin met aan de voet van exotische bomen en planten verklarende naambordjes. Je zal er vergeefs op zoek gaan naar Sedum reflexum, in de volksmond Tripmadam. Wel kan je er het Het Zotte Geweld van Rik Wouters vinden, een beeld waarvan de naam niet echt moet onderdoen voor de volkse benaming van het vetplantje dat zo lekker is in de sla.

Nel, Rik Wouters vrouw, staat al lang zot te doen in het park. Sinds haar komst is er heel wat veranderd in het museum. In 1993 zorgde Bart Cassiman naar aanleiding van Antwerpen 93 voor een nieuwe impuls met de aanhechting van Middelheim-laag als expositieterrein voor hedendaagse beelden. In de jaren daarna werd er opnieuw een actief aankoop- en tentoonstellingsbeleid gevoerd. Die periode wordt nu afgesloten met een tentoonstelling over de aanwinsten 1994-1997. Beelden van Belgische kunstenaars als Wim Delvoye, Michel François, Guillaume Bijl en Patrick Van Caeckenbergh, maar ook zogenaamde klassiekers uit het buitenland - zoals Envelope van Tony Cragg en Bagnati van Luciano Fabro - verrijkten de verzameling. De meest omstreden aanwinst uit voornoemde periode was wellicht de aankoop in 1995 van een werk van Lawrence Weiner dat bestaat uit een reeks gevleugelde woorden aangebracht op de witte muur van het documentatiecentrum van het museum.

Omdat niet alle beeldhouwwerken bestand zijn tegen een beleving in de open lucht, worden er sinds de jaren zeventig ook beelden tentoongesteld in het Braem-paviljoen van het park. Op deze plek kan je nu Closed Circuit van Wim Delvoye zien, een werk dat niet meteen representatief is voor het oeuvre van Delvoye. In die zin is het een aankoop die vragen oproept. Het werk bestaat uit twaalf identieke naakte mannelijke figuurtjes die voor hun gezicht een theaterspot ophouden waarmee ze in de ogen van een van hun gezellen schijnen. Elk figuurtje schijnt in de ogen van een ander tot de cirkel rond is. Zoals de titel aangeeft is het werk ook letterlijk een gesloten stroomcircuit.

In het paviljoen is ook een reeks tot de verbeelding sprekende werken van Patrick Van Caeckenbergh en een installatie van Michel François te zien. Vooral deze laatste, Résidence Terrestre (1993-1995), een houten constructie in de vorm van een open kubus, laat ruimte voor heel wat bespiegelingen. Het is een constructie die doordrongen is van de sfeer van vreemde culturen, de tere okerkleuren verwijzen naar nomadisme en de open structuur van het werk onderstreept een gevoel van ontvankelijkheid en relativiteit.

De werkjes in het paviljoen zijn uiterst kwetsbaar en vormen, door het grote contrast met de 'zwaarte' van de buitensculpturen, een aanvulling en onderbouwing van wat er in het park te zien is.

Wim Delvoye, het varkentje dat zich in het Middelheim thuis voelt, verrast de bezoeker bij het binnentreden van het paviljoen nog op een extraatje. Hij schonk het Middelheim een van zijn 'erotische' nestkastjes. In tegenstelling tot Closed Circuit herken je in dit grapje wel de kracht van Delvoyes visuele taal. Een kracht die eruit bestaat om in de traditie van Marcel Broodthaers en René Magritte "Het meest alledaagse met een fantastische waas te omringen", zo beweert Delvoye.

Passen de vele beelden van het Openluchtmuseum soms al eens bij elkaar als een tang op een varken, de Romeinse straat die Guillaume Bijl in 1994 in het park aanlegde en die eveneens tot de aanwinsten behoort, biedt een mooi staaltje van zelfkritiek en relativeert en doorprikt meteen ook het opzet van het Openluchtmuseum. De Romeinse straat is een reconstructie van een archeologische vindplaats, compleet met een educatief begeleidend informatiepaneel met uitleg over de vindplaats en over heerbanen in het algemeen. "Guillaume Bijl toont ons de biotoop waarin het cultuurtoerisme als specifieke vorm van consumptie gedijt", schrijft Ronald Van de Sompel in de begeleidende catalogustekst "en in die biotoop is het paneel een middel naast andere om de wereldruimte van het toerisme te publiceren. Want zoals de consument verbruikt wat hem wordt aangeboden, zo ook arriveert de toerist altijd nà de gebeurtenis, met de reisgids in de hand. De wegen zijn gebaand en de bezienswaardigheden zijn altijd al eerder door anderen herkend."

Aan deze tentoonstelling wordt de uitgave gekoppeld van een derde beperkte collectiecatalogus. De volledige collectiecatalogus van het openluchtmuseum, die de drie al verschenen catalogi zal omvatten, verschijnt in het jaar 2000. Tegen dan moeten ook de bouwplannen verwezenlijkt zijn (zie hiernaast).

Els Roelandt

Aanwinsten 1994-1997, in het Openluchtmuseum voor Beeldhouwkunst, Middelheim. Tot 17 mei, gratis toegang.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234