Dinsdag 23/07/2019

Autobiografie

Michelle Obama in autobiografie: "Het Witte Huis voelde als een gevangenschap”

Beeld Getty Images

In haar openhartige autobiografie sluit Michelle Obama uit dat ze ooit zelf in de partijpolitiek stapt. “Deze arena is niet de mijne”, zegt de voormalige first lady. Maar net omdat ze haar ketens afwerpt, kan ze in de aanloop naar de volgende verkiezingen méér wegen op het debat dan ooit. “We mogen niet vergeten dat élke stem macht heeft.”

“Omdat mensen het me vaak vragen, geef ik hier rechtstreeks het antwoord: het is niet mijn bedoeling me ooit verkiesbaar te stellen voor het presidentschap.”

Wie dacht dat Michelle Obama, née Michelle LaVaughn Robinson (54), ooit in de voetsporen van haar beroemde echtgenoot zou treden, is een illusie armer na het lezen van haar autobiografie Becoming (‘Worden’), die afgelopen nacht wereldwijd werd gepubliceerd. Daarin maakt ze brandhout van de politieke zeden in Washington DC, niet alleen onder president Donald Trump nu, maar ook al tijdens haar achtjarige periode als first lady (2008-2016).

“Ik ben nooit een liefhebber van de politiek geweest”, schrijft ze. “Ik blijf afkerig van de viezigheid – de tribale scheiding tussen rood (Republikeinen) en blauw (Democraten), het idee dat we verondersteld worden een kant te kiezen en ons daaraan te houden, niet bij machte te luisteren en compromissen te sluiten of soms zelfs om maar beschaafd te zijn. Ik geloof wel dat de politiek op zijn best een middel kan zijn voor positieve verandering, maar deze arena is niet de mijne.”

Best jammer is dat, want in haar autobiografie maakt Obama harde maar eerlijke analyses over de VS die nu ontbreken in het debat. Zo loopt haar frustratie over het glazen plafond waar ze zelf op botste als een rode draad door het verhaal.

“Het leek wel alsof mijn kleren voor veel mensen belangrijker waren dan wat ik ook maar te zeggen had”, schrijft ze, verwijzend naar een toespraak in Londen als first lady, waarvan ze nu toegeeft dat ze erna in tranen is uitgebarsten. “De eerste vraag van een verslaggever aan een van mijn stafleden was: ‘Wie heeft haar jurk gemaakt?’”

Michelle en Barack Obama, omringd door veiligheidsmensen. ‘Een gevangenis.’ Beeld REUTERS

Michelle Obama is daarom zelfs even trumpiaans boos op de media, want zelfs toonaangevende progressieve, vrouwelijke columnisten blijken gevangen te zitten in vastgeroeste clichés. Zo verwees Maureen Dowd van The New York Times naar haar als een ‘prinses van Zuid-Chicago’, suggererend dat ze haar man als slappeling neerzette als ze openlijk stelde “dat hij zijn sokken niet opruimde of de boter niet terugzette in de koelkast”. “Voor mij was het juist altijd belangrijk geweest dat de mensen Barack zagen als mens en niet als een of andere buitenaardse verlosser”, schrijft ze nu. “Ze had blijkbaar liever dat ik een namaakglimlach en de bewonderende blik had aangenomen.”

‘Onoplosbare problemen’

En dat terwijl Barack Obama nooit de president geworden zou zijn wie hij was als zijn vrouw hem als 28-jarige Harvard-afgestudeerde niet de weg had getoond. Zij begeleidde hem als topjuriste in zijn eerste stageplaats, een exclusief advocatenkantoor in Chicago waar ze toen zelf meer dan zeventig uur per week werkte. 

“Hij was al op de eerste dag te laat”, schrijft ze met een knipoog, en ze erkent dat ze toen nog twijfelde aan het briljante intellect dat de latere president werd toegedicht. Toen ze een koppel werden, wist ze snel beter. Tijdens een van hun eerste nachten samen werd ze wakker en zag ze dat hij naar het plafond lag te staren. Wat was er aan de hand? “O,” zei hij, “ik lag na te denken over de inkomensongelijkheid.” “Dit, zo leerde ik, was hoe Baracks geest werkte. Hij fixeerde zich op grote, abstracte zaken, gevoed door een idioot gevoel dat hij in staat zou zijn er iets aan te doen.”

Later in de autobiografie leren we dat beiden in 2008 na zijn historische verkiezing tot president al snel beseften dat zijn boodschap van hoop niet zou volstaan voor de verandering die hij in zijn campagnes predikte.

“Een groot deel van zijn baan was gewoon vreselijk, de uitdagingen waren enorm, de problemen vaak onoplosbaar”, schrijft ze bijna bitter. Ze verwijst ook naar hun “kwetsbaarheid door de ongefundeerde angsten en raciale stereotypen die net onder het oppervlak van het bewustzijn van veel burgers lagen”.

Raciale vooroordelen

Ze citeert ook een oud gezegde in de zwarte gemeenschap van de VS dat hen in het Oval Office bleef achtervolgen: je moet twee keer zo goed zijn om de helft te bereiken. “Elk foutje en elke vergissing zouden worden uitvergroot, wisten we, en beschouwd worden als meer dan het was. Als er een veronderstelde deugdelijkheid aan mijn witte voorgangsters werd toegekend, wist ik dat dat voor mij vermoedelijk niet op zou gaan.”

Niet alleen de onderbuik van de Amerikaanse samenleving zit nog te diep verankerd in raciale vooroordelen, stelt ze met lede ogen vast. Zelfs een topuniversiteit als Princeton, waar ze studeerde, worstelt vandaag nog met de diversiteit. “Nu er nog steeds meer witte studenten rondlopen op universiteitscampussen, ligt de last van het assimileren grotendeels op de schouders van studenten uit de minderheden”, stelt ze vast. “In mijn ervaring is dat heel veel gevraagd.”

Omgekeerd wijst Michelle Obama er ook op hoe vooroordelen in de Afro-Amerikaanse gemeenschap zelf hen parten speelden. Daar vatten sommigen hun ‘praten op de witte manier’ op “als verraad, als streberig, als het ontkennen van hun cultuur”. 

Ze zag uiteindelijk hoe haar man, die licht is volgens sommigen en donker volgens anderen, die praat als een zwarte Hawaïaan en opgevoed is door een blanke vrouw uit Kansas “zowel witte als zwarte Amerikanen verwarde”. Ze stelt bij veel Amerikanen de behoefte vast “om iemand ergens in zijn of haar eigen etniciteit te plaatsen en de frustratie die ontstaat als dat niet zo eenvoudig blijkt”.

Lees verder onder de foto.

Michelle Obama in de moestuin. ‘Dit was eindelijk een manier om mezelf te tonen.’ Beeld Getty Images

‘Het tegenovergestelde van normaal’

Daarom is haar grootste teleurstelling dat ze in het Witte Huis onvoldoende bewegingsvrijheid had om te tonen dat haar gezin wél door de barrières van de gender- en raciale vooroordelen wist te breken.

Een groot obstakel, stelde ze voortdurend vast, was de verstikkende macht van de veiligheidsdienst, die het gezin tegen wil en dank bewaakte. “Barack werd omringd door mensen die de taak hadden hem als een kostbaar juweel te behandelen. Het leek soms wel of je teruggeworpen was in een soort verleden, toen een huishouden uitsluitend draaide om de behoeften van de man. Dat was het tegenovergestelde van wat ik wilde dat onze dochters (Malia en Sasha, red.) normaal zouden vinden”, schrijft ze over haar lijfwachten. “We respecteerden hun oplettendheid, maar het voelde wel als een vorm van gevangenschap.”

Een sprekend voorbeeld: als iemand van het gezin op het Truman-balkon wilde staan, met uitzicht op het zuidelijke grasperk rond het Witte Huis, moest ze eerst de geheime dienst waarschuwen, zodat die het gedeelte van E Street kon afsluiten en de groepen toeristen wegsturen die dag en nacht voor het hek stonden.

Uiteindelijk legde ze zich er na een lang gesprek met Hillary Clinton bij neer “dat er voor first lady’s geen plek is in de West Wing”. Pas daarna besliste ze te focussen op de strijd tegen obesitas, door een moestuin aan te planten, en door kinderen aan te sporen tot meer lichaamsbeweging. “Dit was eindelijk een manier om mezelf te tonen.”

En dat doet ze nu meer dan toen. Met haar autobiografie, die ook voor een groot stuk over haar jeugd in de moeilijke South Side van Chicago gaat, vertelt ze nu pas het volledige verhaal. 

De vraag is of haar bekentenis om niet in de partijpolitiek te stappen meteen ook haar laatste optreden zal zijn. Verwacht het tegendeel.

Relatietherapie

De komende maanden zal Michelle Obama te zien zijn in allerlei grote debatten en talkshows. Daar zal ze ook meer vertellen over haar miskraam, en het geluk dat ze had om dankzij een goede zorgverzekering de in-vitrobehandeling te volgen die het koppel twee kinderen schonk. Ze zal er vertellen over het wapengeweld dat het echtpaar persoonlijk trof toen een meisje dat optrad voor hun tweede inauguratieplechtigheid werd doodgeschoten. 

Ze zal ook praten over de relatietherapie die zij en Barack nodig hadden als koppel, en waar misschien de VS zelf ook behoefte aan heeft. En ze zal er praten over president Donald Trump, die ze in haar boek terloops maar treffend een ‘vrouwenhater’ noemt. 

“Sinds Barack is afgetreden, heb ik nieuwsberichten gelezen waar mijn maag van omdraait”, schrijft ze. “Het is verontrustend om te zien hoe het gedrag en de politieke agenda van de huidige president tot gevolg hebben gehad dat veel Amerikanen zijn gaan twijfelen aan zichzelf en aan elkaar en bang zijn geworden voor elkaar.”

Zo zet ze buiten de partijpolitieke campagne om toch de toon voor de inzet van de presidentsverkiezingen van 2020, want, klinkt het: “In deze democratie spelen we allemaal een rol, we mogen niet vergeten dat elke stem macht heeft. Ook blijf ik rekening houden met een kracht die groter is en machtiger dan welke verkiezingen, leider of nieuwsbericht ook – en dat is optimisme. Voor mij is dat een vorm van geloof, een tegengif voor angst.”

‘Michelle Obama, mijn verhaal. Becoming’ is uitgegeven bij Hollands Diep, 480 pagina’s. Vanaf vandaag bij de betere boekhandel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden