Vrijdag 21/06/2019

Analyse

Michel rekent op BTW

Beeld BELGA

De onderhandelingen over de tax shift gingen gisteren de nacht in, maar wat zo goed als vaststaat, is dat de regering Michel naar btw-verhogingen zal grijpen. Wat betekent dat voor u?

Wat wil de regering?

De btw verhogen is voor rechtse partijen als N-VA en Open Vld niet de prettigste werkwijze. Maar als je geen grote rijkentaks wil, blijven alleen in de btw genoeg miljarden te rapen om een aanzienlijke lastenverlaging op arbeid te bekostigen. CD&V is te vinden voor een harmonisering van de btw-tarieven, dat stond al in hun verkiezingsprogramma.

De optie waar de regering allicht voor kiest, is de huidige tarieven van 6 en 12 procent vervangen door één enkel tarief van 8 procent. Deze ingreep kan ongeveer een miljard euro opleveren, aangezien er heel wat meer producten in de laagste schaal zitten. Tegelijk kan het wel verkocht worden als een goede zaak voor de horeca, die nu op 12 procent zit. Een andere optie is uitzonderingen schrappen. Bij de start van de regering verdween onder meer de vrijstelling voor esthetische chirurgie al.

Waar staat België in Europa?

Het standaard btw-tarief van 21 procent is in Europees perspectief een goed gemiddelde. Tegelijk heeft ons land ook uitzonderingstarieven. Ruwweg 6 procent voor basis- of levensnoodzakelijke producten, en 12 procent voor enkele uitzonderlijke producten, denk aan margarine, steenkool of insulinespuiten. Ook op dat vlak is België geen vreemde eend in de bijt, zowat elke Europese lidstaat hanteert gelijkaardige reducties. Al moet het wel gezegd dat in België het verlaagd tarief van 6 procent wel heel vaak wordt gebruikt. Waters en limonades, hotels, pretparken en sportevenementen, afhaalmaaltijden en bloemen, zuivelproducten, groenten, fruit, plantaardige producten en honing: het zijn maar enkele van de vele uitzonderingen in vergelijking met de andere lidstaten die op dat vlak veel minder rigoureus zijn. Een veelbesproken voorbeeld is het nultarief voor de verdeling van kranten. Al zou die uitzondering volgens regeringsbronnen behouden blijven.

België haalt door die talrijke uitzonderingen ongeveer 27 miljard euro op via de btw. Goed voor zowat een kwart van zijn inkomsten, terwijl het Europees gemiddelde op 30 procent ligt. Op het vlak van consumptiebelastingen staan we op de 26ste plaats in Europa. Door de vele uitzonderingstarieven ligt het totale gemiddelde van onze effectieve btw daardoor op 11 tot 12 procent, zo blijkt uit berekeningen. Er zit met andere woorden nog wat marge op. Alleen is dat niet zo makkelijk. "Achter elk verlaagd tarief in de btw zit een belangengroep. Daar eventjes met de vuile voeten doorgaan, dat gaat gewoon niet." De quote komt van minister Johan Van Overtveldt (N-VA) en slaat spijkers met koppen. Allicht ook daarom dat ons land sinds 2000 - toen het 1 procent-tarief werd geschrapt - geen enkele btw-hervorming doorvoerde.

Welke gevolgen heeft een btw-verhoging?

Het schrappen van de uitzonderingstarieven van 6 en 12 procent en dit tot een algemeen verlaagd tarief van 8 procent brengen, zoals op tafel ligt, is vanuit sociaal oogpunt niet de beste optie. De verlaagde btw-tarieven voor levensnoodzakelijke middelen zoals voedsel en in zekere mate energie werden ingevoerd om aan sociale herverdeling te doen. Een verhoging tot 8 procent zal onmiddellijk als een asociale maatregel worden weggezet. Al blijft het moeilijk om het corrigerende effect te meten van de gelijklopende verlaging van 12 naar 8 procent. Uit een studie van het Planbureau blijkt alvast wel dat een btw-verhoging de meest negatieve impact zou hebben op de werkgelegenheid in de bouw, de handel en de horeca. Federaties als de Bouwunie en handelsorganisatie Comeos staan dan ook op hun achterste poten.

Een andere mogelijkheid is het optrekken van het tarief van 21 procent tot 22 procent. Hoewel de regering hier niet voor gewonnen lijkt, is het volgens de wetenschap wel een socialere maatregel. Uit onderzoek van professor André Decoster (KU Leuven) blijkt dat de lagere inkomens gradueel veel minder geraakt worden door een dergelijke btw-verhoging dan de sterkste schouders. Decoster berekende het uitgavenpatroon van de gezinnen, en deelde deze in in tien groepen, van arm tot rijk. Omgerekend komt hij uit aan een stijging van 49 euro per jaar voor de laagste inkomens, tegenover 312 euro per jaar voor de rijksten.

Ook professor Gert Peersman (UGent) zit op diezelfde lijn. Alleen is de vrees in regeringskringen dat een dergelijke btw-verhoging afgeserveerd zal worden als een brute belastingverhoging. Bovendien speelt er nog een discussie: een btw-verhoging tast in een eerste fase weliswaar de koopkracht aan, maar dankzij de Belgische automatische loonindexering wordt dat verlies vrij snel gecompenseerd. Ook voor uitkeringstrekkers geldt ditzelfde principe, door een snellere overschrijding van de zogenoemde spilindex. Die bepaalt of de uitkeringen aan de gestegen levensduurte moeten worden aangepast. Alleen valt het voor de regering in dat geval tegen, en leidt het in het beste geval tot een nuloperatie.

Wat met de btw op elektriciteit?

Dit is een apart geval. De regering-Di Rupo verlaagde de btw op elektriciteit van 21 procent naar 6 procent. Nu blijkt dat de maatregel een half miljard euro meer kost dan gedacht. Vraag is of de regering-Michel de verlaging durft terug te draaien. Vooral bij N-VA en Open Vld is men bang om weggezet te worden als partijen die de elektriciteitsfactuur verhogen. Zeker nadat de Vlaamse regering afgelopen vrijdag heeft beslist om de schuldenberg van de zonnepanelen (eindelijk) door te rekenen. Voor een gemiddeld huishouden betekent dit een prijsverhoging van 8 procent. Doe daar nog eens een btw-verhoging bovenop en het wordt wel een erg zware dobber. Bovendien is er nog een ander probleem. Een btw-verhoging op elektriciteit zou namelijk de indexering van de lonen kunnen versnellen. Oppositiepartij sp.a, de grote pleitbezorger van de verlaging in de regering-Di Rupo, vindt dat de btw op 6 procent moet blijven. "Net zoals voeding is elektriciteit een basisbehoefte voor gezinnen", zegt voorzitter John Crombez.

Er zijn nochtans ook andere meningen. Het IMF (Internationaal Monetair Fonds) schrijft in een nieuw rapport dat energie overal ter wereld te laag belast wordt. Ook in ons land dus. De btw op elektriciteit moet even hoog zijn als op andere consumptiegoederen. Als je de duurdere energieprijzen zou afzetten tegen de voordelen, minder vervuiling en klimaatschade, dan zou de wereldwijde welvaart met 1.800 miljard dollar stijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden