Woensdag 25/11/2020

EU-top

Michel hoopt op groen licht van lidstaten voor herstelfonds om zwaar getroffen sectoren en landen te helpen

Beeld EPA

De verwijten over en weer waren de laatste weken bikkelhard. Vandaag spreken de Europese regeringsleiders met elkaar en moet de toon heel anders zijn, wil de ­missie van een enorm herstelfonds slagen.

Laat uw handgranaten thuis! Het laatste waar EU-president Charles Michel behoefte aan heeft, is dat de dreigementen en beledigingen opnieuw over zijn scherm vliegen als de Europese regeringsleiders elkaar per videoconferentie spreken. De EU kraakt al genoeg onder de coronapandemie en wat op het spel staat – een ongekend groot herstelfonds – mag eenvoudigweg niet mislukken.

Het lijkt erop dat de indringende oproep van Michel tijdens de voorgesprekken met de premiers effect heeft. Na weken van bikkelharde verwijten schemert er compromisbereidheid door in de overleggen. De Italiaanse premier Giuseppe Conte – van wie de meeste obstructie werd verwacht – belooft niets te zullen blokkeren. Al heeft dat vermoedelijk meer te maken met de vrees voor oplopende ­spreads bij een mislukte EU-top, dan met de zalvende woorden van Michel.

Diplomaten voorzien een snel akkoord over het hulppakket van 540 miljard euro dat twee weken geleden door de ministers van Financiën (na een uitputtingsslag) op papier werd gezet. Meer leencapaciteit (200 miljard euro) voor de Europese Investeringsbank, 100 miljard euro om nationale WW-regelingen bij te plussen en 240 miljard leningen uit het Europees noodfonds voor zwaar getroffen landen: per 1 juni kunnen lidstaten er gebruik van maken. Conte’s dreigement dit pakket te vetoën (hij vond de voorwaarden de streng), is opgelost in de nervositeit van de kapitaalmarkten.

Eensgezindheid is er ook (althans in woord) om het opheffen van coronarestricties op elkaar af te stemmen. Het heeft immers weinig zin een fabriek in België te openen als de toeleverancier in Duitsland gesloten blijft. Of dat er in de zomer wel in België gereisd mag worden, maar de grenzen met Nederland, Duitsland en Frankrijk dicht blijven.

Het politieke dynamiet is het Europese herstelfonds voor de sectoren en landen die het zwaarst getroffen zijn door de coronapandemie. Dat er zo’n fonds moet komen, is alle leiders inmiddels duidelijk. De verwachte recessie na drie maanden – een krimp van 10 procent – overstijgt die van een oorlogsjaar. En het einde is nog lang niet in zicht.

Aan ideeën geen gebrek. Om met het meeste ambitieuze en uitgewerkte plan te beginnen (dat van de Spaanse premier Pedro Sánchez): een fonds van 1.000 tot 1.500 miljard euro. Het gaat om giften, anders worden toch wankele landen met een nog hogere staatsschuld opgezadeld. Spanje zal, samen met Italië, het meeste profijt van dit fonds hebben omdat deze twee landen veruit de meeste coronaslachtoffers (ook in de vorm van failliete bedrijven) tellen. Het Spaanse fonds wordt gevuld met door de Europese Commissie uitgegeven eeuwige Europese obligaties (geen aflossing vereist). Voor de rente erop – de kopers van deze obligaties (pensioenfondsen) moeten immers wel worden beloond – voorziet Sánchez nieuwe Europese belastingen.

Conte belooft vandaag met een soortgelijk plan te komen. Eerder presenteerde Frankrijk een herstelplan via de uitgifte van coronabonds, zonder er een getal op te plakken. En er is het Nederlandse voorstel van 20 miljard euro (giften) voor de extra zorguitgaven in de EU-landen.

Mijnenveld

Michel weet dat deze plannen één langgerekt mijnenveld vormen. De Commissie groot geld (meer dan 1.000 miljard: een ruime verdubbeling van de Europese meerjarenbegroting) laten lenen op de kapitaalmarkt en dat dan weggeven aan lidstaten, is voor Nederland en Duitsland vele bruggen te ver. Hetzelfde geldt voor nooit af te betalen obligaties: dat is vloeken in de noordelijke Begrotingskerk.

Maar ook de oostelijke lidstaten verzetten zich. Bij giften betalen zij immers voor Italië en Spanje, landen die aanzienlijk rijker zijn dan Roemenië of Bulgarije. Het Franse plan werd al eerder door Duitsland en Nederland naar de prullenbak verwezen omdat het riekt naar eurobonds. En die zijn taboe in beide landen.

In zijn uitnodigingsbrief voor de EU-top vermijdt Michel bewust alle politiek gevoelige termen als ‘gezamenlijke obligaties’, ‘giften’ en ‘leningen’. Hij schrijft dat het herstelfonds ‘voldoende’ moet zijn, ‘recht moet doen’ aan de ernst van de coronacrisis en een ‘ongekende’ investeringsgolf moet losmaken. Daar kunnen alle leiders mee thuiskomen.

Michel schrijft verder dat de nieuwe Europese meerjarenbegroting (2021-2027) ‘een sleutelrol’ moet spelen bij het economisch herstel. Omdat het EU-budget momenteel veel te klein is voor deze taak, betekent dat zoeken naar wegen om dat budget te vergroten. De meest begaanbare weg is dat de Commissie met extra kapitaalgaranties van de lidstaten zelf geld op de kapitaalmarkt gaat lenen, zoals Sánchez voorstelt. Een heel nieuw fonds opzetten zoals Parijs wil, kost veel tijd.

De Nederlandse premier Mark Rutte zal markeren dat wat hem betreft giften uit den boze zijn. En dat het uitbreiden van de leencapaciteit van de Commissie door alle nationale parlementen moet worden goedgekeurd. Berlijn kan leven met ‘een mix’ van giften en leningen.

Om een harde confrontatie te voorkomen, stelt de EU-president voor eerst de Commissie aan het werk te zetten. Die moet zo snel mogelijk aangeven hoeveel geld er überhaupt nodig is, hoe dat gefinancierd kan worden, wie er gebruik van kan maken en hoe lang dat fonds moet bestaan. Zodra die duidelijkheid er is (mogelijk al volgende week) kunnen de ministers van Financiën en de regeringsleiders knopen doorhakken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234