Maandag 03/08/2020

Winsthonger

Michael Parenti: "Onze samenleving is verziekt door een rusteloos streven naar rijkdom"

Michael Parenti: "Het probleem zijn niet enkel de superrijken, maar de kapitalistische grondslag van de hele maatschappij."Beeld Jonas Bendiksen / Magnum photo

Politicoloog Michael Parenti (82) is al zijn leven lang een luis in de pels van het Amerikaanse establishment. De samenleving is verziekt door een rusteloos streven naar steeds meer rijkdom, betoogt hij. "Het is een verslaving."

Amerikanen krijgen voortdurend te horen dat ze in het beste land ter wereld wonen", zegt Michael Parenti. "Ik schreef dit boek om hen te overtuigen dat het Amerikaanse systeem niet zo fantastisch is als ze wel denken. Dat de geschiedenis van dit land er een is van genocide, slavernij en uitbuiting, allemaal in functie van een pathologische, onverzadigbare winsthonger. En dat openbaar bezit van diensten en bedrijven veel goedkoper, efficienter en nuttiger is dan privébezit. De massamedia hebben de Amerikanen zodanig geïndoctrineerd dat het woord 'socialisme' hen angst aanjaagt. Maar dat lijkt te veranderen, zoals het succes van Bernie Sanders aantoont."

Wat vindt u van de komende presidentsverkiezingen?
Michael Parenti: "Het ziet er niet goed uit. We moeten kiezen tussen Hillary Clinton en Donald Trump. De eerste is een oorlogsstoker die wil tonen dat ze even hard en brutaal kan zijn dan om het even welke man. Een lege ziel zonder diepe overtuigingen. De tweede is out of control, een gevaarlijke clown. Ik zal wellicht voor de Green Party stemmen, ook al is dat een verloren stem."

Hoe verklaart u Trumps succes?
"Dat is een gevolg van ons politieke systeem. De democratie is zodanig uitgehold dat verkiezingen over personen gaan in plaats van over standpunten. De Republikeinen hadden vroeger ernstige kandidaten. Dit jaar moesten ze kiezen tussen zestien clowns."

Zou u Sanders aanraden om als onafhankelijke derde kandidaat mee te doen aan de verkiezing?
"Nee, want onafhankelijke presidentskandidaten maken geen kans in ons systeem. Sanders beseft dit. Bernie is een goede vriend van me, we kennen elkaar al sinds we in de jaren 70 samen politiek actief waren in Vermont. Ik brak met hem toen hij in 1998 Clintons militaire agressie tegen de sociaal-democratie in Joegoslavië steunde."

"Maar enkele weken geleden hebben we ons weer verzoend. Het was een emotioneel weerzien. Ik vind dat zijn standpunten over buitenlandse politiek verbeterd zijn."

Uw boek leest als een requisitoir tegen Amerika. Maar gaat u daarbij soms niet wat kort door de bocht, zoals waar u schrijft dat 'de meeste, zo niet alle, slachtpartijen en oorlogen' sinds de Tweede Wereldoorlog gesponsord werden door de VS?
"Er zijn natuurlijk nog andere imperialistische landen, maar alleen de VS hebben militair ingegrepen in meer dan veertig landen. Meestal onder het mom van 'humanitaire hulp', 'democratie brengen' of 'terrorisme bestrijden', maar de ware reden was telkens winsthonger: controle over bodemrijkdommen, markten, goedkope arbeidskrachten."

Donald Trump, Barron Trump en Melanie Trump op de Trump Invitational Grand Prix in de Club Mar-a-Lago in Palm Beach, Florida in 2013.Beeld photo_news

Is winst najagen een keuze of iets waartoe elke onderneming, elk land gedwongen wordt?
"Natuurlijk is er accumulatiedwang vanwege de concurrentiedruk. Maar dat betekent niet dat de plutocraten geen speelruimte hebben om zich anders te gedragen. Ik hou niet van psychologische verklaringen van maatschappelijke fenomenen, maar hun gedrag lijkt me ziekelijk. Hoe kun je anders uitleggen dat iemand die al veel meer bezit dan hij ooit tijdens zijn leven zou kunnen uitgeven, rusteloos blijft streven naar meer en meer rijkdom? Het is een verslaving."

"Neem nu de Waltons, de voornaamste eige- naars van de Walmart-supermarktketen. De vier erfgenamen van dit fortuin staan in de top 10 van de rijkste Amerikanen. Ze verdienen elke dag 8,5 miljoen dollar, zonder er iets voor te doen. En intussen zijn de lonen bij Walmart zo laag dat de werknemers een beroep moeten doen op voedselbonnen om rond te komen. Die voedselbonnen worden betaald met belastinggeld. Dus subsidiëren we allemaal de rijksten onder ons."

In uw boek neemt u de slogan van Occupy Wall Street over - de 99 procent moet zich verzetten tegen de rijkste, machtigste 1 procent. U suggereert zelfs dat het zwaartepunt van de macht een toplaag is van superrijken die niet meer dan 0,01 procent van de bevolking bedraagt. Volstaat het dan dat laagje weg te krabben om de hele maatschappij gezond te maken?
"Het probleem is niet enkel die 1 procent, maar de kapitalistische grondslag van de hele samenleving. Maar van die grondslag is het gedrag van die 1 procent een uiting. Kapitalisme bestaat in verschillende gradaties. Een land kan in een kapitalistische of in een socialistische richting evolueren."

"In West-Europese landen is het kapitalisme minder uitgesproken dan hier in de VS. Daar heb je een sociaal-democratische mengvorm, met belangrijke openbare diensten zoals de spoorwegen en de gezondheidszorg. En die functioneren ontzettend veel beter dan hier in de VS, waar ze tot de privésector behoren."

"Ook na de invoering van Obamacare blijft de gezondheidszorg in de VS een ramp, omdat er fundamenteel niets veranderd is. Het doel blijft: zo veel mogelijk winst genereren. Dat maakt de Amerikaanse gezondheidszorg de duurste ter wereld, maar ook de slechtste van alle ontwikkelde landen. Ze kost veel meer dan wat er in gesocialiseerde systemen aan wordt besteed, maar levert veel minder kwaliteitszorg en genezing op. Vanuit het standpunt van de 1 procent functioneert ze evenwel goed, want ze is heel winstgevend."

U beweert dat bedrijven en diensten efficiënter en productiever zijn als ze door de staat worden gerund. Is het daarom dat u in uw boek niets zegt over de spectaculaire transformatie van China? Want daar lijkt privatisering toch meer welvaart te hebben gebracht.
"China beleefde inderdaad een explosieve productiviteitsgroei. Maar de sociale ongelijkheid, de armoede en de milieuvervuiling namen er ook enorm toe. China nam de kapitalistische weg. Maar het dankte zijn snelle groei ook aan de verwezenlijkingen van het socialisme, dat schoon schip maakte met het feodalisme. In India gebeurde dat veel minder, vandaar de achterstand van dat land."

Beeld kos

"Toen ik nog les gaf aan de universiteit, ontmoette ik vaak Chinese studenten. Ze waren allemaal betoverd door het Amerikaanse model en droomden ervan om winst na te jagen. Ik bezocht ooit een Russische kennis in Moskou tijdens het Sovjet-regime. Hij had een mooi appartement en een goed leven, en toch verlangde hij niets meer dan in Amerika te wonen. Hij wilde dat Rusland Amerika's voorbeeld zou volgen en privatiseren. Hij heeft zijn zin gekregen."

"Uit opiniepeilingen blijkt echter dat de grote meerderheid van de bevolking van het vroegere Oostblok vindt dat het leven onder het communistische regime beter was dan nu. De menselijke natuur is tegenstrijdig. De tendens naar socialisme, naar solidariteit, is er deel van. Maar de tendens naar kapitalisme, naar pathologische winsthonger, is dat ook. Het resultaat is soms, wel, teleurstellend."

"Maar het is tijd voor je laatste vraag. Ik ben 82 jaar oud en niet meer zo energiek als vroeger."

U schildert een grimmig beeld van de wereldsituatie. Zijn er nog dingen die u hoop geven?
"Er is altijd hoop, ook als de situatie hopeloos lijkt. Doorbraken komen onverwacht. Niemand had in 2011 de sociale opstanden in Tunesië en Egypte voorspeld. Niemand had verwacht dat de campagne van de socialist Bernie Sanders zo'n succes zou hebben. Dat geeft me hoop."

"Maar je moet hoe dan ook blijven vechten, anders zal het alleen maar slechter worden. Het doel van de plutocraten is een terugkeer naar de sociale situatie van het begin van de 20ste eeuw, met een verpauperde arbeidersklasse, een uitgedunde middenklasse en een geprivilegieerde superrijke elite die alles domineert."

"Alleen de sociale strijd kan dat beletten. We hebben geen keuze, we moeten ons verdedigen. Het is een kwestie van overleven."

Tom Ronse

- °1933
- Amerikaanse historicus en politicoloog
- doctoraat in de Politicologie aan Yale University (1962)
- schrijft boeken, artikelen en geeft lezingen. Wordt vaak uitgenodigd in talkshows om zijn visie te geven over democratie, fascisme en communisme, economie, imperialisme en VS-interventionisme
- The Assassination of Julius Caesar (2003) werd genomineerd voor de Pulitzer Prize

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234