Woensdag 23/06/2021

Michael De Cock

Ga je mee?" zegt Madelief. "Gaan we met de poppen gooien." Het is de laatste zin uit het eerste hoofdstuk van Met de poppen gooien, het eerste deel uit de wondermooie Madelief-cyclus van Guus Kuijer. Merkwaardige zin. Kijk even terug naar het citaat. "Gaan we met de poppen gooien." Het is geen vraag, - het vraagteken ontbreekt -, eerder een mededeling of een suggestie. Er schuilt gevaar achter die woorden. Niet alleen omdat met poppen gooien niet hoort, ook omdat het een schijnbaar alledaags voorstel is, maar nog het meest van al, omdat er in plaats van deze suggestie tal van andere hadden kunnen staan. Het boek grossiert in momenten van rondhangen die alle kanten uit kunnen. Hangkinderen. In de rest van het boek wordt, voor alle duidelijkheid, niet met poppen gegooid. Wel wordt er zout op slakken gestrooid tot ze ervan knallen, kinderen worden aan bomen gebonden en op televisie vallen de doden bij bosjes.

Mijn dochter had het boek gelezen op school. Pluim voor de meester en het onderwijs. Niet zo lang geleden stelde Hugo Camps in deze krant opgetogen vast dat de jongeren meer lezen dan vaak gedacht wordt. Zeker niet de verdienste van het onderwijs, zo merkte hij op, want er is te weinig aandacht voor de leescultuur op school. Ik vroeg me af wanneer Herr Camps voor het laatst een kinderklas bezocht had, of waar zijn informatie op stoelde. Te makkelijke uithaal, in tijden waarin respect voor onderwijzend personeel haast even dramatisch gezakt is als voor een gemiddelde trambestuurder.

"Het boek gaat nergens over", vertelde mijn dochter me. Dat vond ze niet meteen erg, eerder merkwaardig. De plot heeft inderdaad weinig om handen. De kinderen hangen in hun lijf en in de tijd, zoals je dat in de 21ste eeuw, met elke dag minstens twee activiteiten, jammer genoeg nog zelden ziet. Voor een kind van de jaren zeventig, als ik, is het met heimwee kijken naar een vergeelde foto die diep verborgen in een lade lag. Omdat ze iets fundamenteels raakt, groeide Madelief uit tot een iconisch personage. Kinderen zat om de hoofdrol op te eisen in de literatuur. Over Prutske van Streuvels naar De Witte van Claes, of Kees de jongen van Thijssen, pas nog magistraal verstript door Dick Matena. Talrijk zijn de auteurs die zich verwonderd laten inspireren door (hun) kinderen. Vaak levert het schitterend proza af. Josse De Pauw schreef over dochter Hana, Bernard Dewulf vulde met de observaties over zijn kinderen eerst deze krant, later zijn Kleine dagen, en Bart Eeckhout beschrijft iedere week opnieuw treffend wat ouder worden met een mens doet. Opvallend hoeveel mannen zich aan dat soort proza wijden. Moeder heeft genoeg aan zorg dragen, vader eist zijn plek al schrijvend op. Zou het dat zijn?

Bij Kuijer kaatst de verwondering terug. Hij beschrijft de wereld vanuit de verwondering van het kind. De kindertijd is een eindeloos eiland en zijn bewoners zijn nietige mensjes op zoek naar hun plek in de wereld. Ook al gebeurt er blijkbaar niet veel, er schuilt zoveel kwetsbaarheid en hunkering achter de woorden. Je vraagt je voortdurend af of het wel goed komt met die kinderen. En gelukkig dat ze goed omringd zijn, denk je dan. Ook al schetst Kuijer magistraal dat opvoeden, ondanks hogere doelen en missies, meestal niet meer is dan slordig in de buurt zijn. In een handomdraai fileert het kind immers de goede bedoelingen.

In Het boek van alle dingen, dertig jaar na de Madeliefcyclus geschreven, is het kind kwalijk omringd. Vader, een godsdienstfanaticus in de jaren vijftig, heeft losse handjes en slaat vrouw en kind. Met het laatste kan Thomas nog leven, met het eerste niet. Met een houten lepel hagelt het slagen op zijn blote billen tot ze vuurrood zien. "Pets! God... Pets! zal... Pets! hem... Pets! vreselijk... Pets! straffen... Pets! met... Pets! alle... Pets! plagen... Pets! van... Pets! Egypte... Pets! omdat... Pets! hij... Pets! mama... Pets! heeft... Pets! geslagen..." Interessant hoe je de thema's van Madelief op de spits gedreven ziet in Het boek van alle dingen.

Kuijer is geboren in 1942. Begin augustus wordt hij 70. Dit stukje was dan gepland. Maar kijk, dan wint hij de Astrid Lindgren Memorial Award. Veel hoger kun je als auteur niet gaan. De reactie van Kuijer, die een bloedhekel heeft aan interviews, was enig. (Het staat als audiofragment op het internet.) Een Zweeds jurylid deelt Kuijer, met Peter Sellers-accent, plechtig mee dat hij gewonnen heeft, waarop Kuijer beleefd repliceert: "I'm a very surprised, and honoured, but in fact..., I have to go to the dentist." Win je al eens een prijs, zit je op de bank te verrekken van de tandpijn!

Doe uzelf een plezier: lees Met de poppen gooien, en vooral Het boek van alle dingen. Het zijn meesterwerken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234