Zondag 17/10/2021

MH17 | Het verdriet is er, al 365 dagen

Hoe verwerk je het ondenkbare? Hoe leef je verder als je je kinderen en je schoonouders verliest bij de crash van MH17? Evert van Zijtveld over een jaar vol steun en warmte in een collectief rouwend Nederland. En over de pijn. 'Die pijn is niet minder geworden en ik weet eigenlijk ook niet of ik dat wel wil.'

Naast de voordeur van hun huis in Vleuten bij Utrecht staat een gedenkplekje. Een foto van Frederique, een foto van Robert-Jan, heel veel bloemen en twee kaarsen die altijd branden. Altijd. Als Grace en Evert van Zijtveld er niet zijn, zorgen de buren wel dat de vlammetjes niet doven.

Ze branden nu al een jaar, die kaarsen. 365 dagen is het geleden dat Frederique en Robert-Jan, samen met hun opa, oma en 294 anderen neerstortten op een akker in Oost-Oekraïne. Hun vlucht, MH17, uit de lucht geschoten in een oorlog die niet de hunne was. Een raket, afgeschoten door een onbekende, maakte van het ondenkbare een feit. Grace en Evert verloren op 17 juli 2014 hun twee kinderen én hun (schoon)ouders.

Evert van Zijtveld: "Ze zeggen dat verdriet slijt, maar ik kan na een jaar concluderen dat het verdriet niet minder is geworden. Het is er nog elke dag, elk moment. Ik vraag me af of het überhaupt minder wordt. En ik weet eigenlijk niet of ik wel wíl dat het minder wordt."

Beloning

Het zou een beloningstripje worden. Frederique (19) is geslaagd voor haar eindexamen op de middelbare school. Robert-Jan (18) gaat over naar het zesde jaar. Om dat te vieren nemen hun opa Jan van der Steen (71) en hun oma Neeltje Voorham (77) uit het Nederlands-Limburgse Simpelveld hen mee op vakantie naar Borneo.

Evert zet ze aan het einde van de ochtend af op Schiphol. Geeft ze een knuffel, wenst ze een goede reis. En krijgt een paar uur later het bericht dat het leven van hem en zijn vrouw voor altijd verandert. "Je hoort iets over een verongelukt toestel en je wilt informatie. Maar het noodnummer is onbereikbaar. We zijn naar Schiphol gegaan, maar daar zijn we om halfeen 's nachts weer weggegaan, want daar zeiden ze ook niets."

Laat in de nacht, als ze weer terug zijn in een huis vol familie en vrienden, komt de bevestiging: ja, ze zaten in het toestel. Alle vier. Echt. "Op die donderdagavond is het meest vreselijke, het ergste, wat in je leven kan gebeuren, gebeurd. Je kinderen zijn opeens weg. Ze waren nog zo jong, we waren zo close als gezin. Je hoort ze niet te verliezen op die leeftijd, niet voordat ze hun echte leven zijn ingegaan... Opeens was hun en onze toekomst verdwenen."

Gedenkplaatje

Evert vertelt in de woonkamer van hun huis in Vleuten, waar ze met zijn vieren woonden. Zijn vrouw Grace vult hem zo nu en dan aan. De nagedachtenis aan Frederique en Robert-Jan is overal. Het gedenkplekje voor de deur. Binnen foto's, ook van Neeltje en Jan, de moeder en stiefvader van Grace. Twee kleine bustes van de kinderen, nog gemaakt door oma.

"Al snel na de ramp hebben we ons afgevraagd: wat doen we? Gaan wij door in dit leven of niet? Willen we dat na dit verlies? We hebben besloten door te gaan. Om de herinnering aan onze kinderen levend te houden."

Iedereen, zegt Evert, deed wat hij of zij kon doen. Tijdens de stille tocht in Vleuten op zaterdag, twee dagen na de crash, verlichten buren de hele straat met lampjes. En delen ze water uit aan de honderden deelnemers, want het is snikheet. De rouw is groot, wijdverbreid en allesomvattend. Op het Minkema-college waar allebei de kinderen zaten, bij Albert Heijn waar ze allebei een bijbaantje hadden, op de hockeyclub van Frederique, bij de voetbalclub van Evert en Robert-Jan.

Een dag na de stille tocht, begint de officiële hulpverlening. "De familierechercheurs die ons vanuit de politie en de overheid werden toegewezen kwamen op zondagochtend. Ze kwamen in het begin wekelijks, het was hun taak om te luisteren en te voorkomen dat nabestaanden nieuws eerder in de krant lazen dan dat ze het via de overheid hoorden." Het is die eerste dagen en weken druk in hun huis. "We hadden snel heel veel lieve mensen om ons heen." De dominee komt. De begrafenisondernemer, die tegelijk een vriend is. Vrienden van de kinderen. "Iedereen was bezig elkaar te helpen met verwerken. In het begin zat het huis vaak vol, had je soms je handen vol aan het managen van alle aanbiedingen van hulp die je kreeg. Kijk: er is iets verschrikkelijks gebeurd op 17 juli, maar het was ook een warme deken van steun die daarna om ons heen werd geslagen."

Regelen

"Ik ben al vrij snel dingen gaan regelen. Het huis van mijn schoonouders in Limburg hebben we binnen drie weken na de ramp te koop gezet. Heel rationeel? Ja. Maar het verdriet wordt alleen maar erger als je het geregel uitstelt. Als je 'gekkigheid' aan je hoofd hebt, kun je niet rouwen. Ik wilde weer 'in control' zijn. En het waren mijn kinderen, dus zolang ik het aankon, wilde ik alles zelf afhandelen. De verzekeringen stopzetten, de abonnementen, de toelages. Er werd op dat moment collectief gerouwd in Nederland. Dat hielp.

"Na een maand ben ik weer gaan werken. Het eerste wat ik heb gedaan is een toespraak houden, voor 130 collega's. Dat was zwaar, maar het hielp mij om mijn verhaal te doen. En het hielp mijn collega's om weer met mij in contact te komen, ik heb de drempel om dat te doen voor hen verlaagd. Daarom zijn Grace en ik ook naar alle herdenkingen geweest: op school, bij de hockey en het voetbal. Dat moet je doen, hoe zwaar ook, anders verlies je alles."

Vaak is er die warme deken van hulp en steun. Zoals in november. Als ze met een grote groep familie, naasten en vrienden van hun kinderen samen naar de Nationale Herdenking gaan. En zoals in het najaar, als er een eerste identificatie is van lichaamsresten. "Robert-Jan werd als eerste geïdentificeerd. Het waren de familierechercheurs die belden om dat te vertellen."

De warme deken van steun is er ook als Robert-Jan en Frederique in december worden begraven. Dan maakt de gemeente een heel draaiboek voor de begrafenisstoet. De motorpolitie zet de wegen af. Een bedrijf met een kerstmarkt zegt dat ze een seintje willen krijgen, zodat ze de muziek kunnen uitzetten als de stoet langskomt. "Het was waardig en heel indrukwekkend."

Als het januari is, denkt Evert: ik heb alles weer onder controle. Niet dat er geen pijn meer is. Maar er is rust genoeg om te rouwen. "Het huis van mijn schoonouders is vrij snel verkocht. Alle zaken waren afgewikkeld. Het is belangrijk om te weten dat zaken goed zijn geregeld, dat geeft een gevoel van opluchting. Ik werd ook bestuurslid van de stichting MH17, zodat ik bij de afwikkeling van de ramp betrokken ben."

Zwartgeblakerd

Als er in maart een uitnodiging komt om naar vliegbasis Gilze-Rijen te gaan, waar de wrakstukken vanuit Oekraïne naartoe zijn gebracht, gaat een hele groep vrienden mee. Het is zwaar om de zwartgeblakerde resten te zien, zeggen ze. Evert: "Ik ben gegaan omdat ik later geen spijt wilde hebben dat ik niet was gegaan. Voor het acceptatieproces is het goed dat we het gezien hebben. Maar het was verschrikkelijk. Alles was zwartgeblakerd. Wat we daar zagen, was in feite een onderdeel van hun graf."

Op dat moment zijn Frederique, Robert-Jan, Jan en Neeltje alle vier al geïdentificeerd. Het zag er lang naar uit dat dat niet zou gebeuren. Ze zaten in het uitgebrande middenstuk van het toestel. Van Jan en Neeltje is weinig geïdentificeerd. Wat er van hen rest, ligt nog in Hilversum, de plek waar alle stoffelijke resten heen zijn gebracht. "Voor mijn schoonouders is er in december een mooie en waardige herdenkingsbijeenkomst gehouden."

Vandaag is de herdenking: één jaar MH17. Evert en Grace gaan erheen. Weer samen met familie, naasten en de vriendengroep van de kinderen. Niet gaan, was geen optie. Maar ondertussen wacht er nog een moeilijke beslissing die ze moeten nemen. Want waar iedereen dacht dat in januari alle stoffelijke resten op de rampplek wel waren gevonden, vond een nieuwe missie toch nog menselijke resten van Frederique en Robert-Jan. "Nu staan we voor een dilemma: moeten we het graf openen of niet? Daar hebben we moeite mee. Ik denk niet dat er iemand is die je bij die vraag kan helpen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234