Maandag 24/01/2022

Mexicaanse keizers niet langer onaantastbaar

Broer van ex-president Salinas veroordeeld voor moord op secretaris-generaal van regeringspartij PRI

RIO DE JANEIRO.

Marjon van Royen

Raúl Salinas, de broer van de vroegere Mexicaanse president Carlos Salinas, werd vorige week verrassend veroordeeld tot 50 jaar gevangenisstraf voor de moord op een partijgenoot. Wie had dat ooit gedacht. Dat hij corrupt was, wist iedereen. Tijdens het presidentschap van zijn broer (1988-1994) werd hij al 'señor 10 procent' genoemd. Een aanduiding van het vaste percentage aan smeergeld dat Raúl Salinas (52) opstreek voor de overheidsaanbesteding die hij zijn vriendjes bezorgde. Welke hoge ambtenaar in Mexico doet dat niet? Zeker als zijn broer de president is. Het verbaasde niemand dat hij later op clandestiene bankrekeringen 114 miljoen dollar (bijna 4 miljard frank, 95 miljoen euro) had staan.

En dan was er de kwestie van het drugsgeld. Iedereen wist allang dat Raúl het hield met de belangrijkste drugsbaronnen van het land. Nog tijdens het presidentschap van zijn broer werd hij regelmatig op hun partijtjes gefotografeerd. En toen het privé-vliegtuig van zijn zus neerstortte, bleek dat vol cocaïne te zitten. Maar ach. Was niet de baas van de Mexicaanse drugsbestrijding zelf ook lid van een narco-kartel.

Maar macho was Raúl natuurlijk ook. Wie had zich niet in de krant te goed gedaan aan de klaagbrieven van zijn knappe Spaanse minnares die na twee jaar door Raúl werd gedumpt. "Hoe kun je me zo ijskoud ontkennen?", schreef ze. Natuurlijk was er die nare episode geweest van de moord op een dienstmeisje, waarin Raúl en de latere president samen in hun jeugd verwikkeld waren. Maar welke zichzelf respecterende Mexicaanse elitejongen verkracht niet op z'n tijd de indiaanse dienstmeid. En ja, soms loopt zoiets uit de hand.

Maar wie had dit nu ooit gedacht? Dat een rechter de broer van de vorige president van Mexico uiteindelijk zou veroordelen voor de moord op de secretaris-generaal van de Institutionele Revolutionaire Partij (PRI). Een partijgenoot. Een zwager bovendien. Maar vooral ook een man van dezelfde clan die in Mexico al bijna zeventig jaar onafgebroken aan de macht is.

"Erger had niet gekund", zei de advocaat van de Raúl Salinas . Tot een paar uur daarvoor was hij er nog "absoluut van overtuigd dat het vonnis vrijspraak zou zijn." Raúl Salinas heeft altijd volgehouden dat hij tot zondebok gemaakt is door "vijanden van de Salinas-familie binnen de PRI". Waarschijnlijk heeft hij daarin gelijk. Corruptie, zwendel en afpersing hebben altijd deel uitgemaakt van de partijcultuur van de PRI. Maar één ding hebben de Salinas-broers over het hoofd gezien. Als topmannen van de eigen partij dood op het asfalt gaan neervallen, is er een grens overschreden.

Een half jaar voor het einde van de roemvolle ambtstermijn van Carlos Salinas stortte het kaartenhuis in. Zoals gebruikelijk binnen de monarchische structuur van de PRI had Carlos Salinas zijn opvolger voor het presidentschap al aangewezen: Luís Donaldo Colosio, een kandidaat die zich ontpopte tot een man die paal en perk wilde stellen aan de corruptie in zijn partij. Ondanks het internationale prestige dat Carlos Salinas zich had verworven met zijn neoliberale hervormingsprogram, herinnerde Colosio zich maar al te goed hoe Carlos Salinas aan de macht was gekomen. Er was een grootscheepse computerfraude voor nodig geweest om te voorkomen dat de kandidaat van de linkse oppositie zou winnen. En dat in Mexico. Een land waar de heerschappij van de PRI na meer dan zes decennia bijna even natuurlijk was als de trage groei van de cactussen.

Toen gebeurde het. Op 23 maart 1994 werd presidentskadidaat Colosio doodgeschoten tijdens een verkiezingstoespraak in de stad Tijuana. De schok in Mexico was vergelijkbaar met die in de VS bij de moord op Kennedy. En, net als die op Kennedy, is ook deze moord tot de dag van vandaag niet opgehelderd. Iedereen die bij dit onderzoek betrokken was, trad af, verdween of kwam op mysterieuze wijze om het leven.

Nog geen zes maanden later werd er opnieuw een PRI-kandidaat vermoord. Dit keer was het de machtige secretaris-generaal van de partij, José Ruiz Massieu. Hij was een bondgenoot van Colosio. Na de dood van zijn vriend had Ruiz Massieu het gewaagd de beschuldigende vinger voor de moord in de richting van de eigen partij te wijzen. En in september 1994 werd Massieu voor zijn kantoor in Mexico-stad met kogels doorzeefd.

Carlos Salinas benoemde een nieuwe opvolger. De kleurloze en enigszins bureaucratische Ernesto Zedillo kreeg na zijn aantreden als president een door Salinas veroorzaakte economische en financiële crisis in de schoot geworpen, waarvan Mexico zich tot op de dag van vandaag nog niet hersteld heeft. Tegelijk met het uitbreken van deze zogeheten 'tequila-crisis' gaf Zedillo zijn zegen aan de arrestatie van Raúl Salinas. Hij werd beschuldigd van corruptie, maar ook van de moord op José Ruiz Massieu. Zedillo volgde hiermee de oude PRI-traditie dat elke nieuwe president onder de luitenanten van zijn voorganger een zondebok zoekt die voor alle wandaden van de partij moet opdraaien. Maar nog nooit had een president het taboe doorbroken zijn voorganger of diens familie zelf te raken.

Opmerkelijk is hoe het dan toch nog tot een veroordeling van Raúl Salinas gekomen is. Het vonnis van de Mexicaanse rechter is een overwinning voor president Ernesto Zedillo, die het gewaagd heeft het oude Azteekse credo te doorbreken dat keizers van Mexico onaantastbaar zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234