Vrijdag 27/05/2022

mexicaanse journalisten betalen gevecht tegen drugskartels met hun leven

'De paradox voor de mensen die hier de criminaliteit bestrijden is: je weet dat de oorlog verloren is, maar je kunt niet stoppen met hem te voeren'

'Zeta', een krant in oorlog

Een journalist van de onafhankelijke krant Zeta is in de Mexicaanse grensstad Tijuana een van de laatste slachtoffers van de strijd tegen het drugskartel Arellano Felix. Toch blijven de Zeta-redacteuren de drugsbaronnen en corrupte politie trotseren. 'Ziet u soms angst in deze ogen?'

Tijuana

Van onze medewerker

Han Ceelen

De argeloze passant zal de redactie van Zeta niet eens opmerken. De krant houdt kantoor in een onopvallend woonhuis even buiten het centrum van Tijuana. Het bordje met het motto 'Vrij als de wind' valt pas op als je al op de oprijlaan staat. Dan pas blijkt ook dat de truck die naast de voordeur geparkeerd staat als verschansing dient voor een groepje militairen, sommigen gewapend met machinegeweren.

De veiligheidsmaatregelen rondom het pand zijn verscherpt sinds op 22 juni Zeta-redacteur Francisco J. Ortiz Franco werd vermoord. Hij had zijn bodyguards even vrijaf gegeven en werd voor de ogen van zijn zoontjes van acht en tien neergeschoten na een bezoekje aan de fysiotherapeut. De daders zijn in weerwil van eerdere berichten nog altijd niet opgepakt. Maar algemeen wordt aangenomen dat ze behoren tot het plaatselijke drugskartel Arellano Felix, waarmee Zeta al twintig jaar op voet van oorlog leeft.

Ortiz Franco was de laatste van de drie oprichters van Zeta die het slachtoffer werd van een moordaanslag. Collega Hector Felix Miranda werd in 1988 vermoord, hoofdredacteur Jesus Blancornelas raakte in 1997 zwaargewond toen hij werd beschoten. "Toen we in 1980 begonnen, was ons streven de eerste onafhankelijke krant in Tijuana te worden", zegt Blancornelas, een kleine bebrilde man met een getekend gezicht. "We hadden nooit kunnen voorzien dat dat de gevolgen zouden zijn."

Niet dat de snelgroeiende Mexicaanse grensplaats voorheen zo'n veilig oord was, maar de laatste vijftien jaar is het geweld enorm toegenomen, bevestigt de lokale mensenrechtenactivist Victor Clark Alfaro van het Binational Center for Human Rights. "Deze zaak krijgt nu internationale aandacht omdat het een journalist betreft, maar moorden als deze behoren hier helaas tot de orde van de dag."

Vannacht nog zijn er weer twee lichamen gevonden, zegt hij. Waarschijnlijk de laatste slachtoffers in de strijd tussen rivaliserende bendes. En het blijft niet bij onderlinge afrekeningen alleen. Politici, rechters, politiemensen, journalisten, iedereen die de misdaad voor de voeten loopt, riskeert zijn leven in Tijuana. In januari werd de voormalige hoogste rechter voor de regio, Rogelio Delgado Neri, vermoord. In juni was het beurt aan het hoofd van de politie-eenheid die het groeiende aantal kidnappings moest bestrijden.

De drugshandel is de voornaamste oorzaak van de recente misdaadexplosie, zegt Clark. Sinds het Nafta-vrijhandelsverdrag tussen de VS, Canada en Mexico is Tijuana nog aantrekkelijker geworden als doorvoerhaven voor Zuid-Amerikaanse narcotica.

Veel van de criminele activiteiten worden toegeschreven aan het Arellano Felix-kartel, dat Tijuana al sinds het midden van de jaren tachtig tiranniseert onder leiding van de twee overgebleven broers Arellano Felix: Eduardo en Javier.

Het grootste obstakel in de strijd tegen het kartel is de onuitroeibare corruptie, zegt Clark. Arellano Felix onderhoudt nog altijd nauwe banden met leden van de lokale elite, aan wie ze op het toppunt van hun macht naar verluidt een miljoen dollar per dag aan smeergeld betaalden. De staats- en de federale politie worden eveneens op grote schaal omgekocht. Clark: "Delgado Neri ging ervan uit dat 35 procent van de politie corrupt was."

Ook in de zaak Ortiz Franco gaat Arellano Felix voorlopig vrijuit, maar Blancornelas is ervan overtuigd dat het kartel achter de moord zit. In de week voor de aanslag publiceerde Zeta een serie artikelen waarin gedetailleerd een reeks misdaden van de bende werd beschreven. Ortiz Franco zelf schreef een stuk waarin hij de complete organisatie van het kartel in kaart bracht, met naam en toenaam.

Blancornelas gaat er dan ook van uit dat de moord een ordinaire wraakactie was. In zijn hoofdartikel van deze week beschuldigt hij twee kartelleden ervan de aanslag te hebben beraamd in samenspraak met de kersverse nieuwe burgemeester van Tijuana: Jorge Hank Rohn. Ook Hank Rohn is een oude bekende van Zeta: een van zijn lijfwachten werd veroordeeld voor de moord op Hector Miranda. Sindsdien plaatst Zeta elke week een paginagrote advertentie in diens naam: "Jorge Hank Rohn, waarom heeft jouw bodyguard Antonio Vera Palestina mij vermoord?"

Hank Rohn heeft elke betrokkenheid altijd ontkend. Hij is een zoon van de ex-burgemeester van Mexico City. Jarenlang leidde hij een excentriek leventje met de miljoenen die zijn vader hem naliet. Hij claimt achttien kinderen bij drie vrouwen, is eigenaar van de lokale paardenrenbaan en bezit een privé-zoo met 20.000 exotische dieren.

Als kandidaat voor de Institutionele Revolutionaire Partij (PRI) lag Hank Rohn aanvankelijk ver achterop in de peilingen, maar in de laatste maanden van de campagne streefde hij zijn rivaal alsnog voorbij: hij won met 3.000 stemmen verschil.

Blancornelas verbaast zich niet eens meer over de verkiezing van een man die hij verdenkt van moord: "Hij deelde cadeautjes uit en beloofde veel. Dat is wat de mensen willen. En het collectieve geheugen in Tijuana is kort. Migranten komen en gaan in deze stad. De meesten weten niet eens wat hier twee jaar geleden is gebeurd."

Noch Blancornelas, noch Clark Alfaro maakt zich onder de huidige omstandigheden veel illusies over de uitkomst van hun strijd tegen de misdaad en corruptie. "Ik twijfel niet aan de goede intenties van mensen als president Fox", zegt Clark. "Maar ze hebben gewoon niet de capaciteit om de corruptie op lagere niveaus tegen te gaan. De paradox voor de mensen die hier de criminaliteit bestrijden is: je weet dat de oorlog verloren is, maar je kunt niet stoppen met hem te voeren."

Blancornelas, die van de huidige generatie politici niemand meer vertrouwt, kan zich helemaal vinden in die laatste uitspraak. "Ondanks alles zullen wij doorgaan met rapporteren. Wat kunnen we anders doen?" Intimideren laat Zeta zich nooit ofte nimmer, zegt hij. Even kijkt hij me strak aan: "Ziet u soms angst in deze ogen?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234