Dinsdag 17/09/2019

Celebrity met missie

Mevrouw Clooney vecht voor Griekse kunst

Beeld © NYT / BELGA

Decennialang al strijden Griekenland en Groot-Brittannië om de Elgin marbles. De marmeren beelden werden begin 19de eeuw van de Akropolis verscheept naar Engeland. Om ze terug naar huis te halen, krijgen de Grieken nu hulp van advocate Amal Alamuddin, de kersverse echtgenote van George Clooney.

De Elgin marbles zijn een collectie sculpturen, waarvan de bekendste de kariatiden van het Erechtheion zijn, vrouwenbeelden die als pilaar gebruikt worden, en de friezen en metopen van het Parthenon. Ze danken hun naam aan de diplomaat Thomas Bruce, graaf van Elgin. Aan het begin van de 19de eeuw was hij Brits ambassadeur in het Ottomaanse Rijk, waar Athene toen deel van uitmaakte. Hij nam de marmeren beelden van de Akropolis mee naar Engeland. Vandaag zijn ze daar nog steeds te bewonderen, in het Londense British Museum.

Volgens de Britten heeft Bruce de sculpturen met toestemming van de Ottomanen verwijderd, wat de Grieken betwisten, en aan de Britten verkocht in 1816. "Binnenkort is dat tweehonderd jaar geleden, een perfect moment voor de Grieken om het weer onder de aandacht te brengen," zegt archeoloog Roald Docter van de Universiteit Gent.

Enter Alamuddin. De 36-jarige Brits-Libanese werkt als mensenrechtenadvocaat in Londen. Eerder verdedigde ze WikiLeaks-boegbeeld Julian Assange, de Oekraïnse ex-premier Joelia Tymosjenko en de koning van Bahrein.

Alamuddin is niet de eerste celebrity die de beelden weer in Griekenland probeert te krijgen. De overleden Griekse actrice Melina Mercouri, bekend van de film Never on Sunday uit 1960, wierp als Grieks minister van Cultuur al in de jaren tachtig en negentig haar bekendheid in de schaal. "Dat soort mensen heeft een hoge visibiliteitsgraad, zo komt het breder aan bod dan wanneer een grijze politicus dat doet," meent Docter.

Het voornaamste argument voor een terugkeer, is dat de ontbrekende sculpturen de cohesie van het Parthenon verstoren. Ook bestaat er twijfel over de legaliteit van de verhuis.

Tegenstanders vrezen dat de terugkeer een precedent kan creëren voor al die andere historische sites. Zo'n massale terugkeer zou voor veel geschiedkundige musea meteen het einde betekenen. Daarnaast betwijfelen ze of Griekenland wel in staat is om de sculpturen op dezelfde manier te tonen en te bewaren als vandaag het geval is in het British Museum.

"Beide kanten hebben gelijk en ongelijk," zegt Herbert Verreth, expert oude geschiedenis van de KU Leuven. "Zelfs al zijn we zeker van de oorsprong, er bestaat geen juridische grond voor wat dateert van voor de UNESCO-wetgeving over werelderfgoed uit de jaren zeventig."

Beeld RV

Culturele identiteit

Naast de Elgin marbles zijn er nog voorbeelden van kunstschatten waar landen over vechten. Zo is de buste van Nefertiti, uit het oude Egypte, te bezichtigen in het Egyptisch Museum in Berlijn.

De schat van Priamus, de legendarische Trojaanse koning, werd door een Duits archeoloog opgegraven in 1873 in Troje, de antieke stad die in het noordwesten van het huidige Turkije ligt. Het Rode Leger bracht de schat in het geheim naar Rusland in 1945, waar een aantal van de artefacten tentoongesteld worden in het Poesjkinmuseum in Moskou. Vandaag maken zowel Duitsland als Turkije aanspraak op de schat.

Docter begrijpt de claim van de Grieken op de Elgin marbles. "Het maakt deel uit van hun culturele identiteit. Net zo met Het Lam Gods. Als dat uit de Gentse Sint-Baafskathedraal verdwijnt, zou men er ook alles aan doen om het terug te krijgen, het maakt deel uit van een identiteit."

Verreth bekijkt het cynischer. Hij ziet het vooral als een politiek spel van arme landen die er een economische meerwaarde in zien. "Het leidt de mensen af van de echte problemen. Persoonlijk zie ik maar één oplossing: heel het culturele erfgoed onder UNESCO-statuut brengen, zodat het geen eigendom is van de nationale staten. Maar daar staan we nog ver van af."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234