Zondag 24/10/2021

Meulenberg kan leren van Chicago

Stefaan Pleysier. Beeld kos
Stefaan Pleysier.Beeld kos

Maarten Van Craen is postdoctoraal onderzoeker aan het Leuvens Instituut voor Criminologie en FWO. Hij werkte eerder aan UHasselt en de Northwestern University bij Chicago rond de wederzijdse percepties en houdingen van burgers en politie. Stefaan Pleysier is docent jeugd-criminologie aan het Leuvens Instituut voor Criminologie. De brokken tussen politie en jongeren In Meulenberg vallen volgens hen wel degelijk te lijmen.

Nu het stof in Meulenberg is gaan liggen, stelt zich de vraag hoe het verder moet. Begin deze week bekeek de Limburgse gouverneur Herman Reynders, samen met de federale en lokale politie, hoe urgente problemen in deze 'overlastwijk' snel en efficiënt kunnen worden aangepakt. Daarnaast zoekt men - terecht - ook naar handvaten voor een structurele aanpak om het risico op dergelijke wantoestanden in de toekomst te verkleinen.

Sociaaleconomische problemen, sociaal isolement en groepsdynamieken zijn enkele vertrekpunten die regelmatig in de beschouwingen opduiken. Maar ook het optimaliseren van de gemeenschapsgerichte politiezorg, geschoeid op een 'procedural justice'-benadering, is volgens ons een manier om de dialoog en het wederzijds vertrouwen tussen het bestuur en de politie enerzijds, en (delen van) de gemeenschap anderzijds, te herstellen.

De hervorming van de politie, die rond de eeuwwisseling werd ingezet met de creatie van de geïntegreerde politie en de invoering van de gemeenschapsgerichte politiezorg, wordt doorgaans door beleidsmakers en de politietop als een succes bestempeld. Ook onderzoek bij de bevolking toont aan dat de burger, globaal genomen, tevreden is en vertrouwen heeft in de politie. Zeker in vergelijking met politieke instellingen en justitie scoort de politie bijzonder goed in de perceptie van de burger.

Leerrijke aanpak
Toch tonen gebeurtenissen zoals die van vrijdag in Meulenberg aan dat het werk van de hervorming verre van af is. De relatie tussen de politie en een groot deel van de bevolking mag dan wel behoorlijk goed zijn, het water tussen de politie en bepaalde etnisch-culturele minderheden is nog zeer diep. Deze vaststelling mag geen voetnoot blijven in het succesvolle Belgische politieverhaal.

De spanning tussen etnisch-culturele minderheden en de politie is uiteraard niet alleen een Belgisch gegeven. Iedereen kan zich de beelden van de rellen in Londen (2011) en Parijs (2005) nog voor de geest halen. Evaluaties van die dramatische gebeurtenissen legden wederzijds wantrouwen en onbegrip bloot. En onderzoek in de Verenigde Staten toont keer op keer aan dat Afro-Amerikanen minder vertrouwen hebben in de politie dan blanke Amerikanen. Ze voelen zich geviseerd door 'racial profiling', zijn ontevreden over de veiligheid in hun buurt en maken minder gemakkelijk promotie binnen de politie.

Deze situatie is in Chicago - waar één derde van de bevolking blank is, één derde Afro-Amerikaans en één derde latino - onhoudbaar geworden. Daarom wordt er nu een 'procedural justice'-aanpak geïntroduceerd, die het klassieke model van de gemeenschapsgerichte politiezorg verder moet uitdiepen. De benadering focust op 'hoe' de politie haar werk doet en hoe ze omgaat met burgers. Doel is om tot een goede verstandhouding te komen met alle burgers en in die zin is de aanpak, in het licht van de gebeurtenissen in Meulenberg, misschien ook leerrijk voor ons.

Centraal in de aanpak, die gebaseerd is op wetenschappelijk onderzoek en momenteel ook geëvalueerd wordt in Chicago zelf, staan vier principes: neutraliteit, respect, inspraak en verantwoording.

Neutraliteit houdt in dat iedereen in gelijke omstandigheden op dezelfde manier behandeld wordt. Dat agenten zich niet laten leiden door vooroordelen of discrimineren. Respect betekent dat bruut taalgebruik en gedrag zoveel mogelijk wordt vermeden en dat altijd de waardigheid en de rechten van de burgers in acht worden genomen. Inspraak komt erop neer dat agenten burgers de kans geven hun visie van de feiten te geven en, op een ander niveau, dat burgers een stem hebben in het beleid van de politie. Hieraan gekoppeld, wordt van de politie verwacht dat ze duidelijk communiceert waarom ze acties onderneemt en bepaalde beleidskeuzes maakt. Bij het geven van verantwoording duidt de politie haar optreden.

Uit de reportage van 'Terzake' over de rellen in Meulenberg, waarin de allochtone jongeren zelf aan het woord werden gelaten, blijkt dat deze elementen ook bij ons de perceptie van de jongeren bepalen. Ze klagen over een te gewelddadig optreden, een gebrek aan communicatie - "eerst slaan, dan praten" - en een gebrek aan overleg met het beleid over de problemen in de wijk. Het bewust integreren van 'procedural justice' in de Belgische variant van gemeenschapsgerichte politiezorg zou de beeldvorming in allochtone middens kunnen bijstellen.

Legitimiteit verhogen
Het resultaat van politiewerk is uiteraard belangrijk, maar onderzoek heeft aangetoond dat de manier waarop dat resultaat wordt bereikt een grote impact heeft op het vertrouwen van burgers in de politie. Uit een proefproject in Australië is gebleken dat automobilisten bij alcoholcontroles minder gefrustreerd geraken wanneer agenten een protocol over neutraliteit, respect, inspraak en verantwoording toepassen. Door op specifieke punten in de uitvoering van haar opdracht te letten, kon de politie haar legitimiteit verhogen en de medewerking van automobilisten bevorderen. Adam Crawford liet in zijn onderzoek in Engeland zien dat vertrouwen in de politie, maar ook de bereidheid om zich te schikken naar normen en wetten, stijgt wanneer jongeren zich respectvol en rechtvaardig behandeld voelen.

Deze analyse praat het gedrag van sommige jongeren niet goed, maar probeert mee inzicht te verschaffen in wat achter deze duidelijke breuk in de verstandhouding en het wederzijdse vertrouwen tussen politie en bepaalde bevolkingsgroepen ligt.

Maarten Van Craen. Beeld kos
Maarten Van Craen.Beeld kos
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234