Zondag 24/10/2021

'Met zijn discours organiséért Bart De Wever de spanningen in zijn stad'

Hij steunt de staking van morgen, vindt het 'kaviaarsocialisme' van de PS 'degoutant' en gelooft niet in het 'riedeltje' dat we langer moeten werken. Ook voor econoom Ive Marx, die de voordelen van lageloonjobs ziet, is PVDA-voorzitter Peter Mertens (47) streng. 'Wat Marx zegt, is larie en apekool.'

"Deze regering voert een oorlog tegen de drie cruciale pijlers van onze welvaartsstaat", zegt PVDA-voorzitter Peter Mertens. "Het middenveld wordt systematisch aangevallen, de sociale zekerheid wordt uitgehold en de publieke dienstverlening wordt afgebouwd. Zelfs het ministerie van Financiën bespaart op personeel, wat waanzinnig is, want op dat departement verdient elke ambtenaar zijn salaris tien keer terug. Tegen dat politieke kuddegedrag willen wij dinsdag reageren."

Verwacht u veel animo voor de staking?

"De reactie is niet algemeen, zoals in de herfst van 2014. Toen was er een eenheid van publieke en private sector, van christelijke en socialistische bonden, en van noord en zuid. Dat is nu niet het geval, al verwacht ik dat het verzet de komende tijd in stijgende lijn zal gaan. Het is aan het borrelen, dat hebben we onlangs bij Volvo gevoeld."

Niet alleen de stakingsbereidheid, ook de radicaal-linkse oppositie is in Vlaanderen een stuk kleiner dan in Wallonië. In Luik haalde uw partij eind vorige week ruim 28 procent in een peiling. Hoe verklaart u dat verschil?

"In Wallonië worden de vier andere partijen, ook Ecolo, beschouwd als machtspartijen. En daar hebben de mensen een afkeer van gekregen. De oppositie ligt er helemaal voor ons open. Er bestaat ook geen georganiseerd extreemrechts, zoals in Vlaanderen. En er is ook een subjectieve reden, denk ik: het discours in Wallonië is nog altijd linkser dan in Vlaanderen, dat veel individualistischer is. Vlaanderen is momenteel rechtser, al is dat zeker niet onveranderlijk. En in Vlaanderen zit Groen in de lift, wat hen gegund is."

Als u volgend jaar in Luik en meerderheid kunt vormen met de PS, doet u dat dan?

"Wij willen zeker besturen volgend jaar. Maar simpel zal dat niet zijn. Na al die schandalen, van Publifin tot Samusocial, zijn er veel mensen die zeggen: nooit met deze PS. Het is niet omdat Laurette Onkelinx met vervroegd pensioen is, dat het probleem is opgelost. Het kaviaarsocialisme van de PS is echt degoutant."

In Vlaanderen is het ongenoegen over de pensioenen gecapteerd door de sp.a.

"Ja, maar wij hebben in dat dossier de locomotief gespeeld. Zoals Dirk Van Duppen dat vroeger deed voor de gezondheidszorg, en Tom De Meester voor energie, heeft Kim De Witte een betonnen pensioendossier samengesteld. In augustus, na de bekendmaking van het zogenaamde zomerakkoord, hebben wij al gezegd dat mensen die na hun 50ste worden ontslagen, tot 167 euro pensioen per maand zouden verliezen. John Crombez heeft dat in De zevende dag goed opgepikt, ere wie ere toekomt, maar het zwakke punt van de sp.a is wel dat zij in 2004 mee het Generatiepact heeft goedgekeurd."

Is niet iedereen het erover eens dat we langer moeten werken?

"Dat is het Europese riedeltje, waar ook de sp.a in is meegegaan. Daarom hebben mensen van de vakbond in 2004 die partij ook letterlijk de rug gekeerd. Kijk, het parlement en de media zijn vandaag de spiegels van de middenklasse. Maar ik ken veel mensen die aan onze frak blijven trekken omdat ze zeggen dat het voor hen gewoon niet doenbaar is om langer te blijven werken: verpleegkundigen, havenarbeiders, mensen aan de band, noem maar op. Die mensen richten zich tot de PVDA, omdat ze willen dat iemand dat signaal geeft. En dat doen wij."

En toch: we worden almaar ouder, we zullen wel moeten langer werken.

"Als je lichaam zegt dat het niet meer gaat, dan gaat het niet meer. En vroeger voorzagen veel werkgevers nog rustmomenten en uitbolbanen voor wat oudere werknemers, maar vandaag niet meer. Neem nu de recente staking bij Volvo: arbeiders kregen er 71 seconden om een auto te assembleren, en daar wilde men nog een seconde afknijpen. Als je dan al tien, vijftien, twintig jaar onder steeds grotere druk moet werken, kan die seconde de druppel zijn die de emmer doel overlopen."

Mag ik Marx eens citeren?

"Absoluut. Dat is altijd verrassend."

Ive Marx, welteverstaan, de econoom die dit weekend in deze krant werd geïnterviewd. Hij vindt het overdreven om te zeggen dat de welvaartsstaat bij ons wordt afgebouwd.

"Maar hij erkent wel dat openbare diensten, sociale zekerheid en middenveld de pijlers van die welvaartsstaat zijn. Ik denk dat hij onderschat hoezeer de openbare diensten bij ons worden ondergefinancierd, wat overigens een duidelijke verrottingsstrategie is. Bea Cantillon, net als Ive Marx hoogleraar aan de Universiteit Antwerpen, heeft al een paar keer gezegd dat de buffers van onze sociale zekerheid worden aangevallen. Wel, daar gaan wij vurig tegenin. Ik vind dat we nog zacht zijn. Ons verzet zal almaar feller worden."

Marx vindt ook dat we lageloonarbeid niet zomaar mogen afwijzen, omdat het voor laaggeschoolden een poort naar de arbeidsmarkt kan zijn.

"Wat Marx zegt, is larie en apekool."

Mooie kop. Peter Mertens: "Wat Marx zegt, is larie en apekool."

"Ik heb in mijn boek Hoe durven ze in 2011 al een heel hoofdstuk geschreven over Duitsland, en hoe een agressief lageloonbeleid daar meer dan 7 miljoen mensen in de armoede heeft gedreven: werkende armen in een van de rijkste landen ter wereld. En dat beleid was nota bene doorgedrukt met socialisten en groenen in de regering."

Marx verwijst naar Nederland, waar het wel zou werken.

"Ook dat klopt niet. Bij Post NL wordt actie gevoerd omdat mensen onder het minimum barema moeten werken. Vakbeweging FNV is lang ingeslapen geweest, maar wordt weer wakker. Ik heb respect voor Ive Marx, maar ik ben het volledig met hem oneens. Hij zal niet veel jongeren kennen die geen alternatief hebben dan een snertjob bij Deliveroo. Of gepensioneerden die niet rondkomen. In plaats van een beleid dat sommige mensen bijna verplicht onderbetaald bij te klussen na hun pensioen, wat echt pervers is, zouden we er beter voor zorgen dat onze wettelijke pensioenen leefbaar zijn, zoals in Oostenrijk bijvoorbeeld."

Marx zegt ook dat het verzet tegen die ene indexsprong in 2015 overdreven was. De meeste landen kennen helemaal geen automatische indexering.

"Dat verzet was niet gericht tegen die ene indexsprong, maar tegen het voornemen van de Europese commissie om die indexering af te voeren. In de kern is dat de discussie over de herverdeling tussen arbeid en kapitaal. Dat is een oude discussie, die nog altijd actueel is. Wij willen de pijlers van onze democratie ook in de 21ste eeuw intact houden."

Over herverdeling gesproken: wat vindt u van de effectentaks?

"Dat heb ik al gezegd: het is een taks zonder effect. Het is schandalig dat CD&V daar tevreden mee is. De fiscale zoethoudertjes waarmee die partij tevreden is, worden almaar kleiner: tegenwoordig volstaat een Canderelleke al. Alle economen zijn het erover eens dat de toplaag in alle fiscale plannen van deze regering nooit wordt aangesproken."

Hoe ziet uw vermogensbelasting er ook alweer uit?

"Het eerste miljoen, én de eigen woning voor een bedrag van een half miljoen, wordt vrijgesteld. Op de schijf tussen 1 en 2 miljoen betaal je 1 procent, op de schijf tussen 2 en 3 miljoen 2 procent, en boven de 3 miljoen 3 procent. Dat betekent dat al die miljardairs in ons land elk jaar tussen de 60.000 en 180.000 euro belastingen zullen betalen. Dat voelen zij niet eens. Als de butler hen niet zegt dat het van hun rekening is, merken ze het niet. Dat is dus een gematigde eis. Maar die brengt wel 8 miljard euro in het laatje."

Is een vergelijkbare taks in Frankrijk niet op de klippen gelopen?

"Dat beweert de N-VA altijd. Maar die Franse rijkentaks was iets helemaal anders: dat was een extra schijf van 75 procent inkomensbelasting. Dat is inderdaad een belachelijk idee, en daarom is het mislukt."

Uw partij publiceerde eind vorige week een lijst met 50 multinationals die in ons land geen of nauwelijks belasting betalen. Hoe zou u daar iets aan doen?

"De wet toepassen en de achterpoorten sluiten. Dat zou 9 miljard kunnen opbrengen. Ik vind het raar dat zoiets tegenwoordig blijkbaar een revolutionair voorstel is. Ik vind het nogal gematigd. De meeste kmo's zijn het daar trouwens mee eens: wij verdedigen de belangen van de kleine en zelfstandige ondernemers beter dan het VBO. Wij willen een rechtvaardige fiscaliteit die goed is voor iedereen, voor werknemers, mensen met een uitkering, gepensioneerden en voor kmo's."

Iets anders: is uw partij eigenlijk betrokken bij de progressieve frontvorming in Antwerpen?

"Het voorstel om mee te praten over een progressief kartel voor 2018 is door onze leden met 84 procent goedgekeurd. Dat hebben wij in december 2016 aan Groen en sp.a laten weten. Maar officieel hebben wij daar nooit een antwoord op gehad. Dat is redelijk raar. Zeker omdat ik ondertussen heb gelezen dat er een kartel komt, en dat het binnenkort wordt voorgesteld. Nu goed, uit een recente peiling blijkt dat de PVDA beter zou scoren bij een kartel Groen-sp.a dan als die twee partijen apart naar de kiezer gaan. Met 9,9 procent zou de PVDA zelfs de derde partij van de stad worden. Dus dat kartel is hen gegund."

Zou u mee willen besturen in Antwerpen?

"Ik sluit een Borgerhout-scenario niet uit. In dat district besturen wij met Groen, sp.a en CD&V. Tot ieders tevredenheid, ik denk dat iedereen dat moet erkennen."

Kris Peeters, die Antwerps lijsttrekker wordt voor CD&V, zegt dat hij niet met uw partij zal besturen.

"Dat snap ik. Dat zegt hij om uit de valkuil van Bart De Wever te blijven. Die zegt dat een stem voor CD&V er een voor de PVDA is. In dat soort communicatie is De Wever de meester, echt de Caesar van deze tijd. En dat wil Peeters vermijden. Maar zulke uitspraken zijn zeer vluchtig, we zullen wel zien na de verkiezingen."

Borgerhout, het district dat u mee bestuurt, heeft weer een slechte reputatie.

"Ten onrechte. Vijf jaar lang heeft daar een positieve sfeer geheerst. Wij hebben goed werk kunnen doen, er is van alles aan het bewegen. Jongeren worden betrokken bij het beleid, en op pleintjes waar vroeger spanningen hingen wordt nu alleen nog maar aan ontspanning gewerkt. Maar De Wever zal nu tot aan de verkiezingen over Borgerhout praten alsof het de hel is. Ook dat is puur electoraal."

Er zijn toch agenten aangevallen?

"Ik zeg niet dat er geen spanningen zijn. En ik veroordeel elke vorm van geweld tegen hulpverleners en politieagenten. Maar ik verwacht ook een signaal van het stadsbestuur tegen het criminele en racistische gedrag van sommige agenten. Dat is een ramp voor de meerderheid van de agenten, die hun werk wel goed doen. Maar noem Borgerhout geen oorlogszone, want dat is het niet. De burgemeester zou beter eens met de mensen gaan praten, wat hij nooit doet. Die communicatie van hem is zo cynisch. Dat cynisme zal ik nooit aan kunnen. De Wever organiséért met zijn discours de spanningen in zijn stad."

Hij beschouwt, samen met sommige anderen, uw partij als het linkse spiegelbeeld van het Vlaams Belang.

"Het is intellectueel niet correct om ons met die partij te vergelijken. Het Vlaams Blok is veroordeeld voor racisme en het systematisch aanzetten tot haat. En na een cosmetische ingreep is ze gewoon blijven bestaan, onder een andere naam. Carl Devos heeft onlangs nog gezegd dat in ons programma niets staat wat een vergelijking met die partij wettigt."

Maar hebt u voldoende afstand genomen van de traditie waar uw partij uit stamt? Was die vernieuwing in 2008 meer dan een cosmetische ingreep?

"Omdat wij zo radicaal tegen de stroom ingaan, zullen sommige mensen de koppeling met dat verleden blijven maken. Daar heb ik mee leren leven."

Dat klopt toch niet? Als u in 2008 een nieuwe partij had gesticht, zou niemand u vragen om afstand te nemen van Mao, Stalin en Noord-Korea. Nu wel, natuurlijk, omdat uw voorgangers dat niet deden.

"De generatie die de PVDA heeft groot gemaakt, kwam uit de context van mei 68, toen sommigen dachten dat de wereldrevolutie er zat aan te komen. De kern van dat engagement, met onder meer Geneeskunde voor het Volk, wilden we behouden. Maar de partij wordt vandaag geleid vanuit een nieuwe visie en met een nieuwe generatie."

En dus kunt u zeggen dat Stalin en Mao weerzinwekkende massamoordenaars waren, net zoals pakweg Adolf Hitler?

"De misdaden die onder Stalin zijn gebeurd, waren weerzinwekkend. Dat zeg ik zonder enig probleem. Maar omdat de Sovjet-Unie een historische rol heeft gespeeld bij het verslaan van het fascisme, maak ik de gelijkschakeling met Hitler niet."

Wat met Noord-Korea? Zijn die banden doorgeknipt?

"Noord-Korea is een militaire, dynastieke dictatuur. Is dat duidelijk genoeg? En wat die banden betreft: ik denk dat de Noord-Koreanen de PVDA maar een bende paljassen vindt. Hoe vaak hebt u mij deze vragen al gesteld, eigenlijk? Mijn antwoord is toch duidelijk? Wij hebben daar volstrekt niets mee te maken. En de partij staat wat dat betreft op één lijn."

Bent u bang voor een kernoorlog?

"Ik ben niet bang aangelegd, maar met de oplopende strijd tussen de Verenigde Staten en China, waar de spanningen met Noord-Korea eigenlijk deel van uitmaken, is de wereld potentieel wel bijzonder instabiel geworden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234