Zaterdag 08/08/2020

Opinie

Met welk recht verbieden we ouderen in woon-zorgcentra hun kot te verlaten?

Beeld Eric de Mildt

Koen Milisen is gewoon hoogleraar ouderenzorg aan de KU Leuven en voorzitter van het Expertisecentrum Val- en Fractuurpreventie Vlaanderen

Dat na de coronauitbraak het bezoek in woon-zorgcentra aan banden werd gelegd, is begrijpelijk. Maar met welk recht verbieden we wilsbekwame ouderen die er wonen hun kot te verlaten?

Weinigen twijfelen aan de doeltreffendheid van de coronamaatregelen die in het belang van de volksgezondheid zijn genomen. Het virus SARS-CoV-2 is bijzonder besmettelijk en houdt dus het risico in ons gezondheidszorgsysteem te overbelasten. Dag na dag leert de wetenschap bij over dit nieuwe virus en komen we meer te weten over hoe we er best mee omgaan. Maar er zijn nog veel vraagtekens. Vaccins en behandelingen voor de ziekte Covid-19 zijn er voorlopig niet. Het bedenken, afkondigen, toepassen en stap voor stap weer afbouwen van allerhande maatregelen is niet evident.

Vanwege de grotere kwetsbaarheid van ouderen en de kans op een snellere verspreiding van het virus is het begrijpelijk dat bezoek in woon-zorgcentra werd verboden. Het is minder begrijpelijk waarom, in tegenstelling tot de rest van de bevolking, ouderen in deze woon-zorgcentra niet het recht hebben hun kot te verlaten om aan beweging te doen. Zijn ouderen in woon-zorgcentra niet in staat de gevraagde hygiënische voorzorgen zoals het wassen van de handen en de anderhalvemeterregel plichtsgetrouw en correct uit te voeren?

Het is juist dat heel wat wilsonbekwame ouderen in deze woon-zorgcentra wonen, die die maatregelen door hun ziekte niet kunnen naleven. Denk aan personen met dementie. Maar laten we niet vergeten dat in diezelfde centra ook veel wilsbekwame ouderen wonen die dit wel kunnen. Meer dan de rest van de bevolking zullen zij de maatregelen misschien wel beter opvolgen. Welk recht hebben we dan om hen nu al meer dan zeven weken op te sluiten? Hoe lang kunnen we deze vrijheidsbeperkende maatregel nog als algemeen geldend voor woon-zorgcentra blijven verdedigen?

De befaamde wet op de patiëntenrechten geeft aan dat iedere wilsbekwame persoon toestemming moet geven voor de zorg of behandeling die hij of zij ontvangt. Als vrijheidsbeperking een onderdeel wordt van die zorg, dan moet dat in principe met toestemming van de betrokkene. Of in geval van wilsonbekwaamheid, met toestemming van de wettelijk vertegenwoordiger. De uitzondering daarop zijn ‘acute’ situaties waarin de betrokkene een gevaar betekent voor zichzelf of anderen. In zulke gevallen mag je iemand in zijn vrijheid beperken zonder toestemming.

De coronacrisis kan als zo’n situatie gezien worden. Ouderen in woon-zorgcentra lopen een potentieel risico op besmetting en kunnen anderen besmetten. Maar hoelang kunnen we die redenering blijven volhouden? Alle richtlijnen in de zorg geven aan dat vrijheidsbeperking tijdelijk en dus zo kort mogelijk moet worden toegepast, vanwege de negatieve impact ervan op het fysiek en mentaal welbevinden. Waarom geldt trouwens zo’n vrijheidsbeperking niet voor ons allemaal? Ook wij lopen dat risico. En toch is het ons toegestaan vanaf het begin van de crisis naar buiten te komen om te bewegen, al dan niet met een of twee extra personen.

Ouderen hebben, nog meer dan de rest van de bevolking, nood aan beweging. Rust roest en leidt bij hen veel sneller tot extra problemen. Denk maar aan een verhoogd risico op hart- en vaataandoeningen, versnelde cognitieve achteruitgang en een snelle afname van spierkracht en evenwicht met als gevolg een hoger risico om te vallen en bijvoorbeeld een heup te breken. Vrijheidsbeperking gaat in tegen de fundamentele rechten van de mens. Het grijpt diep in op de emotionele levenssfeer met een sterke toename van sociale isolatie, eenzaamheid en depressie. De impact op menselijk en maatschappelijk vlak zijn groot.

Het is jammer dat in de recente versoepeling van de maatregelen weinig over de woon-zorgcentra werd gezegd. Ik begrijp dat voorafgaand overleg met de sector noodzakelijk is. Ik hoop dat een versoepeling van de vrijheidsbeperking op zijn minst bespreekbaar is. We kunnen niet blijven tolereren dat ouderen in woon-zorgcentra zonder meer een vrijheidsbeperking wordt opgelegd die we zelf nooit zouden aanvaarden. Sommige woon-zorgcentra hebben een eigen tuin of park waarin gewandeld kan worden. Maar ze beschikken lang niet allemaal over deze mogelijkheden.

Ik geloof sterk in de creativiteit en expertise van de woon-zorgcentra. Ze doen hun uiterste best en verdienen alle lof in deze moeilijke periode. Ik geloof nog meer in het zelfbeschikkingsrecht en verantwoordelijkheidszin van ouderen. Laten we hen dus niet vergeten in deze discussie. Als eerste betrokkenen hebben zij het meeste recht van spreken. Ouderen in woon-zorgcentra zijn net zo goed als de rest van de bevolking in staat zelf te beslissen wat wel en niet kan, rekening houdend met alle regels van hygiëne en sociale afstand.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234