Vrijdag 14/05/2021

AchtergrondAfghanistan

Met vertrek uit Afghanistan zetten VS punt achter 11 september-tijdperk

Amerikaanse soldaten beschermen een gewonde kameraad, in 2012, nadat ze tijdens een patrouille in de Afghaanse provincie Logar door een bermbom zijn getroffen. Beeld Munir Uz Zaman / AFP
Amerikaanse soldaten beschermen een gewonde kameraad, in 2012, nadat ze tijdens een patrouille in de Afghaanse provincie Logar door een bermbom zijn getroffen.Beeld Munir Uz Zaman / AFP

President Joe Biden trekt nog deze zomer alle Amerikaanse troepen terug uit Afghanistan. Terwijl volgens critici ‘de vijand nog niet verslagen is’. Wat betekent dit besluit voor de Europese NAVO-partners?

President Bidens aankondiging dat de Verenigde Staten op 11 september dit jaar – precies twintig jaar na de schokkende terroristische aanslagen op New York en Washington – weg zijn uit Afghanistan voelt als het einde van een tijdperk. Het einde namelijk van het 11 september-tijdperk, waarin de VS zich lang de enige supermacht waanden en ‘catastrofaal terrorisme’ de grootste vijand was. Inmiddels gelden beide niet langer: de VS richten zich nu op supermacht China, en terrorismebestrijding moet wedijveren met de aandacht voor groeiende conventionele én nucleaire dreigingen, de kans op weer een groot interstatelijk conflict en een reeks nieuwe, digitale gevaren.

Het kan ook goed het voorlopige einde worden van het tijdperk van nationbuilding, wederopbouwmissies waarbij een mix van militairen, diplomaten en hulpverleners probeert menselijke oases te stichten, vaak midden in de woestijn. Tegen enorme kosten, niet alleen in geld maar ook in het bloed van gesneuvelde soldaten.

Het lijkt wel alsof deze les telkens opnieuw moet worden geleerd. Japan en Duitsland na 1945, dat zijn succesvolle voorbeelden van nationbuilding. Onder unieke omstandigheden, na een wereldoorlog, en in niets te vergelijken met de ‘beperkte oorlogen’ in verre landen die daarvoor en sindsdien gevoerd zijn.

Duidelijke exitstrategie

De Amerikanen leerden deze les in Vietnam, de Russen in Afghanistan, en na 1991 volgden nog het Amerikaanse debacle in Somalië en het VN-fiasco in Haïti. Amerikaanse militaire doctrines keerden zich af van nationbuilding en richtten zich op korte oorlogen, heldere doelen en een duidelijke exitstrategie.

Toch bleek de wereld te complex om het daarbij te houden, ondervonden Europeanen en Amerikanen na jaren bloedvergieten in Bosnië. Er was twee keer hard militair ingrijpen voor nodig, in 1995 en 1999, samen met heel wat nationbuilding, om in de Balkan een beheersbare situatie te creëren. En de Europese ‘humanitaire interventie’ in Libië in 2011, die níét gevolgd werd door enige nationbuilding, maakte van Libië een broeinest van smokkel, geweld en instabiliteit.

VS-president Joe Biden. Beeld REUTERS
VS-president Joe Biden.Beeld REUTERS

Na de aanslagen van 11 september schudden de VS hun afkeer van nationbuilding weer af. Vrijwel direct erna vielen ze Afghanistan aan, omdat Al Qaida daar een toevluchtsoord had gevonden. Twee jaar later volgde Irak, al was er geen directe link met de aanslagen. Aan de vooravond van de Irak-oorlog onderzocht de denktank Carnegie Endowment alle, vooral Amerikaans geleide interventies en pogingen tot nationbuilding sinds 1900. Conclusie: “Historisch gezien mondt dit soort pogingen van externe machten uit in bittere teleurstelling.”

Interventie in Irak

Nu, na de desastreuze interventie in Irak en de gigantische maar mislukte poging Afghanistan te redden uit de klauwen van de taliban, zal Amerika zich niet snel opnieuw wagen aan een dergelijk avontuur. De terrorismedreiging zal veeleer vanuit de lucht dan met Amerikaanse boots on the ground worden bestreden, al klonk gisteren direct al felle kritiek op Bidens besluit “te vertrekken voordat de vijand verslagen is”.

Voor de Europeanen is de situatie nog gecompliceerder. Vluchten kan niet, want de instabiele regio’s waar de VS hun militaire voetafdruk willen reduceren, zijn onze ‘buren’. Maar zelfstandig optreden, althans in Afghanistan, kunnen de Europeanen ook niet. Daarvoor ontbreken de militaire capaciteiten. Na de Britten en de Duitsers is het een kwestie van tijd voordat nog andere Europese landen hun vertrek aankondigen.

Dus wat moeten de Europeanen met aanpalende regio’s die ten prooi vallen aan een mengeling van banditisme, jihadisme en anarchie? Frankrijk is al jaren militair actief in de Sahel, maar de Franse publieke opinie dreigt de moed te verliezen in deze strijd zonder winnaars en met veel verliezers. Ook alternatieve, niet-militaire oplossingen (soft power) bestaan voorlopig alleen op papier.

Bidens Afghanistan-besluit drukt de Europese bondgenoten dus keihard met hun neus op de feiten. Ze hebben geen greep op hun directe omgeving, niet diplomatiek en niet militair. Geen gebrek aan visionairs (strategische autonomie), wel aan legionairs.

Die afhankelijkheid onthult ook de leegte van de woorden (“dankzij ons kunnen de meisjes naar school”) waarmee Europese politici jarenlang hun aanwezigheid in Afghanistan verkochten, aan het publiek en waarschijnlijk ook aan zichzelf. Landen als België waren daar vooral uit bondgenootschappelijke solidariteit. En nu stoppen we al die argumenten om te blijven in onze knapzak, en vertrekken.

Want Biden zet ook een dikke streep door de tot voor kort heilige mantra van de NAVO van een vertrek onder voorwaarden, dat alleen zou komen als de situatie ter plekke het toestaat. Daarvan is geen sprake: twintig jaar na 11 september – en na twintig jaar bloed, zweet en tranen in Afghanistan – staan de taliban weer klaar om het over te nemen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234