Dinsdag 11/08/2020

Met slagen en stoten

Een filmjaar dat meteen in gang schiet met het nieuwe magnum opus van de Deense auteur-provocateur: zo hebben we het graag. Nymphomaniac is een vintage Von Trier: uitdagend, stimulerend, opwindend én grappig. Wie een pornofilm verwacht, komt bedrogen uit.

Natuurlijk zitten er bloot en seks in de film, en hier en daar flitsen er (althans in dit eerste deel) inserts van penetratie en fellatio over het scherm, die pornografisch kunnen genoemd worden. Maar dat kan ook moeilijk anders in een film met de suggestieve titel Nymphomaniac. Maar uiteindelijk wordt er meer over seks gepraat dan dat er expliciete beelden getoond worden.

De film begint in een verlaten steegje. Onder de winterse regen ligt hoofdpersonage Joe (rol van Charlotte Gainsbourg) bebloed op de grond. Duidelijk in elkaar geslagen. Op de soundtrack de dreun van metalband Rammstein. Een oudere man, Seligman (rol van Stellan Skarsgärd), ontfermt zich over haar.

Joe wil geen politie of medische hulp. Het was allemaal haar eigen schuld, zegt ze. Ze aanvaardt wel een proper bed en warme thee. In de sobere flat begint Joe, die zich schaamt en zichzelf "just a bad human being" noemt, haar levensverhaal als nymfomane te vertellen. "It will be long and moral", waarschuwt ze. Seligman luistert, als een bereidwillige biechtvader. De raamstructuur is geïnstalleerd. De flashbacks, onderverdeeld in acht hoofdstukken, kunnen beginnen.

Die terugblik begint heel vroeg: "I discovered my cunt at age two", zegt Joe. Met een vriendinnetje zien we haar 'als kikkertjes' over een natte badkamervloer glijden. In het begin zien we Charlotte Gainsbourg - dit is haar derde samenwerking met Lars von Trier - alleen in de conversatiescènes. Tijdens het grootste deel van Part 1 wordt de tienerversie van Joe vertolkt door de Britse, debuterende Stacy Martin. Haar zien we bijvoorbeeld met een vriendinnetje in een rijdende trein als uitdagende lolita's een spelletje spelen: zo veel mogelijk mannelijke passagiers verleiden. Op de soundtrack horen we 'Born to be Wild'. De prijs voor de overwinning: een zakje chocoladesnoepjes.

Mea maxima vulva

Later maakt Joe deel uit van een meidenclubje, dat rebelleert tegen het maatschappelijk opgedrongen idee van liefde. Ze willen enkel seks. En nooit twee keer met dezelfde partner. Voor Joe is liefde niets meer dan seks, gecombineerd met jaloezie. Het clubmotto: 'Mea maxima vulva'!

Soms wordt Joe ongevraagd geconfronteerd met de consequenties van haar seksuele escapades. Een getrouwde man komt zeggen dat hij net zijn gezin voor haar heeft verlaten, maar plots staat zijn echtgenote (rol van Uma Thurman) voor de deur. Met de kinderen. Om hen het 'hoerenbed' te laten zien, de favoriete plek van hun papa. De scène is zowel grappig als hartverscheurend. "Onthou dit moment", zegt de moeder. "Het zal jullie later van pas komen bij de therapie."

Al die flashbacks worden regelmatig onderbroken om terug te keren naar de sobere flat, waar Joe honderduit praat en de erudiete en naar eigen zeggen nog maagdelijke Seligman als een echte intellectueel commentaar levert, vooral met de bedoeling om haar gerust te stellen. Het verslag van haar prozaïsche ontmaagding - drie stoten langs voren en vijf stoten langs achter - is goed voor een verwijzing naar de getallenreeks van de middeleeuwse wiskundige Fibonacci.

Cynische zelfspot

Mannen zomaar uitkiezen in een rijdende trein vergelijkt Seligman met de techniek van vliegvissen. En als Joe vertelt over haar seksuele escapades met drie totaal verschillende mannen, begint haar gesprekspartner over de wondermooie harmonie van de polyfonie van cultuurmonumenten als Bach en Palestrina. En zo zit hun conversatie vol uitweidingen over kunst, religie, literatuur, geschiedenis, enz.

Soms wordt het Joe teveel en zegt ze: "I think this was one of your weakest digressions." Het is moeilijk om hierin niet de cynische zelfspot van de regisseur te herkennen, al zien sommigen het personage van Seligman ook als een sneer naar de maagdelijke en dus onervaren filmcritici, die hoogdravend en afstandelijk commentaar leveren op het door zeer persoonlijke ideeën en emoties gevoede werk van de kunstenaar. Moet kunnen.

Het is hoe dan ook die geheel eigenzinnige mengeling van seks tonen en erover praten - als metafoor van de onvermijdelijke dichotomie tussen lichaam en geest - die deze film zo uitdagend, stimulerend, opwindend én grappig maakt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234