Donderdag 21/11/2019

Fake news

Met prijzen overladen Duitse journalist van ‘Der Spiegel’ verzon verhalen

Beeld AP

Een relatief jonge, maar bijzonder succesvolle verslaggever van het Duitse weekblad Der Spiegel heeft op grote schaal bedrog gepleegd. Hij heeft citaten, personages en hele verhalen verzonnen. De redactie bracht het nieuws zelf, in de vorm van een uitgebreide reconstructie, vergezeld van excuses aan de lezers.

Claas Relotius (33) schreef in zeven jaar tijd ongeveer 60 verhalen voor Der Spiegel, vooral buitenlandse reportages waarvoor hij contact legde met extreem moeilijk benaderbare mensen, of dat in elk geval beweerde. De enige arts die in de Amerikaanse staat Mississippi abortussen uitvoert; de ouders van Colin Kaepernick, de American football-speler die knielde tijdens het volkslied om een statement te maken tegen racisme; en een oude vrouw die als verplichte burgergetuige aanwezig was bij tientallen executies in de Verenigde Staten. Al deze gesprekken en ontmoetingen blijken niet te hebben plaatsgevonden.

In zijn korte carrière werd Relotius overladen met prijzen. Veel Duitse, maar in 2014 werd hij ook door CNN tot journalist van het jaar gekroond. Nu blijken minstens veertien van de zestig verhalen die hij voor Der Spiegel schreef geheel of gedeeltelijk verzonnen. Personages, handelingen en dialogen zijn ontstaan op basis van een compilatie van artikelen uit buitenlandse kranten, blogs en YouTube of ontsproten aan de rijke fantasie van de auteur.

Relotius heeft “met opzet, methode en grote criminele energie bedrogen”, stelt de hoofdredactie van Der Spiegel. De ontdekking van het bedrog is een grote blamage voor het nieuws- en actualiteitenblad met een wekelijkse oplage van 700.000 exemplaren. Al jaren beschikt Der Spiegel over een grote documentatieafdeling die elk verhaal voor publicatie op feitelijke onjuistheden controleert, naar het motto van oprichter Rudolf Augstein dat in het atrium van de redactieburelen in Hamburg hangt: ‘Sagen was ist’ – zeggen hoe het zit.

Ongemakkelijke waarheden

Het heeft niet kunnen voorkomen dat een jonge journalist, volgens collega’s bescheiden, serieus en prettig in de omgang, de hele redactie jarenlang op het verkeerde been heeft gezet. Hoe dat kon gebeuren wil de hoofdredactie de komende tijd uitgebreid laten onderzoeken.

De eerste twijfel aan het waarheidsgehalte van de verhalen van Relotius kwam van collega Juan Moreno, die eerder dit jaar met hem samenwerkte aan een verhaal over burgermilities aan de Amerikaans-Mexicaanse grens. Toen de twijfel zo hevig werd dat Moreno zijn chef verwittigde, liep hij, zo schrijft Der Spiegel, “aanvankelijk aan tegen de muren van een klokkenluider die niet wordt geloofd omdat zijn waarheden zo ongemakkelijk zijn”.

Maar Moreno liet de zaak niet los. Hij verzamelde in zijn eigen tijd en op eigen kosten bewijzen tegen zijn collega: video’s waarin personen die Relotius beweerde te hebben gesproken bij het zien van zijn foto ontkennen ooit met hem te hebben kennisgemaakt. Daarmee geconfronteerd gaf Relotius zijn bedrog, of een deel daarvan, toe aan de hoofdredactie. Hij bedroog, zei hij, uit angst om te falen. Zondag maakte hij zijn bureau leeg, maandag nam hij ontslag.

Een van de meest schrijnende details uit het interne verslag van de redactie is dat er op het dramatische hoogtepunt van Relotius’ verhalen vaak muziek is. De protagonist zingt of neuriet, of er komt op de radio een liedje voorbij dat precies in de plot past. Dat viel pas op toen iemand alle stukken achter elkaar las. Al het gezang is gelogen, gaf Relotius toe. Over de radio wilde hij geen uitspraken doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234