Woensdag 23/10/2019

'Met passie voor boeken alleen kom je er niet'

Vijf ontslagen bij Manteau, twee bij De Bezige Bij en een rist auteurs die in opstand komt. De Boekenbeurs, het feest van het boek, is dit jaar wel erg somber voor het uitgeefconcern WPG. 'Als je elk jaar honderd-duizenden euro's verliest, moet er iets gebeuren', verdedigt directeur Peter Quaghebeur de beslissing.

Ettelijke opiniestukken, lange analyses, een stortvloed aan commentaren op sociale media... Wie aan een uitgeverij raakt doet dat niet zomaar, ondervonden ze vorige week bij WPG België. Het bericht dat De Bezige Bij Antwerpen in De Bezige Bij Amsterdam geïntegreerd wordt - feitelijk opgedoekt, menen de tegenstanders -, schudde de Vlaamse literaire wereld wakker.

"Het jammere is dat we de auteurs niet persoonlijk hebben kunnen inlichten", zegt Marianne De Baere, uitgeefdirecteur bij Manteau. "Zij hebben het via de krant moeten vernemen. Auteurs zijn hét kapitaal van een uitgeverij. Moeilijke beslissingen moet je durven nemen, maar je moet dapper zijn en het zelf vertellen. Daar is het misgelopen. We hebben dit slecht gecommuniceerd." Al waren de reacties ook een beetje overdreven, vindt Peter Quaghebeur, sinds tweeëneenhalf jaar CEO van WPG België. "Ik wil het niet minimaliseren, maar er sluiten bijna elke dag bedrijven met vijftig of honderd werknemers. Daar schrijven de kranten vier lijntjes over. Ik mis de nuance in dit debat. Dit is geen sluiting, maar een herschikking. Maar we hebben wel mondige mensen die makkelijk toegang vinden tot de media."

Hebben die mondige mensen dan ongelijk? De autonomie van De Bezige Bij Antwerpen wordt ingeperkt.

Peter Quaghebeur: "Harold Polis (de uitgever van De Bezige Bij Antwerpen, red.) was vroeger ook afhankelijk van Amsterdam. Hij spoorde elke week naar Nederland om het fonds en de boeken te bespreken. Dat gaat morgen niet anders zijn. Alleen gaat die persoon van het kantoor van WPG op de Mechelsesteenweg vertrekken in plaats van aan de Nassaustraat (waar De Bezige Bij tot nu apart zat, red.).

"Hoe erg is dat, behalve dat je geen vier muren hebt waar de bij boven hangt? Door het kantoor te verhuizen, kunnen we meer de krachten bundelen. Redacties en promotie blijven gescheiden, maar verkoop kan je samen doen. Alle boeken gaan toch naar dezelfde boekhandels."

Veel auteurs vrezen het dictaat vanuit Amsterdam, waar ze te weinig voeling hebben met Vlaanderen om de juiste keuzes te maken.

Quaghebeur: "Net daarom blijft er hier een redactie. In Antwerpen zullen nog steeds drie mensen voor De Bezige Bij werken. Dat zijn er twee minder dan nu, en dat is erg, maar het blijft een pool van drie mensen. Welke andere Nederlandse uitgeverij heeft dat hier?

"Nederland en Vlaanderen zullen ook meer samenwerken. Eén van de frustraties van veel Vlaamse auteurs is dat ze in Nederland niet op de markt raken, terwijl De Bij in Nederland de machine heeft om dat te realiseren. Neem Bart Van Loo, die al tien keer in De wereld draait door zat. Door Antwerpen en Amsterdam dichter bij elkaar te brengen, creëer je voor auteurs meer kansen."

Welke rol heeft Harold Polis nog in dit verhaal? Vanuit Nederland luidt dat hij tegen zo'n intensievere samenwerking gekant is.

Quaghebeur: "Nederland is daarover met Harold aan het spreken. Het is niet aan mij om daar iets over te zeggen.Maar het klopt dat Nederland het gevoel heeft dat Harold een aantal boeken uitgegeven heeft die onvoldoende potentieel hadden. Dat is hun appreciatie, en uiteindelijk is het hun merk. Zij beslissen waar De Bezige Bij voor staat, geven het aan Vlaanderen om hier in de traditie van De Bezige Bij auteurs te zoeken."

Hoe groot waren de verliezen van De Bezige Bij Antwerpen?

Quaghebeur: "Verschillende honderdduizenden euro's per jaar, soms boven het half miljoen. Dat is veel geld voor een uitgever waar je eurocent per eurocent moet verdienen door boeken te verkopen aan vijftien of twintig euro. Die toestand was financieel niet houdbaar. We hebben het een aantal jaren geprobeerd, maar je kan dat niet blijven verdragen."

Marianne De Baere: "Manteau is net als De Bezige Bij Antwerpen niet winstgevend. Daarom hebben we ook daar moeten ingrijpen. Door met vijf mensen minder te werken, maar ook door minder boeken op de markt te brengen."

Moet De Bezige Bij ook minder uitgeven om het verlies recht te trekken?

De Baere: "Je moet minder en gerichter uitgeven, en voor De Bezige Bij beter in samenspraak met Amsterdam. Het is hun merk, en daar hebben ze meer knowhow om dat mee te sturen."

Quaghebeur: "Maar ook na deze herschikking blijven we zoeken naar nieuwe auteurs en blijven we risico's nemen. Als we in een auteur geloven, zullen we het verlies op een eerste, tweede of zelfs derde boek slikken. Maar als het na het zoveelste boek niet lukt, kan je niet blijven geloven dat het ooit zal gebeuren. De markt is niet meer wat ze tien jaar geleden was."

De Baere: "We hebben bij Manteau de afgelopen jaar twee fictiedebuten uitgebracht. De kinderen van Calais van Lara Taveirne en De boekhandelaar van Chris Ceustermans. Beiden werden genomineerd voor De Bronzen Uil. Maar geen van beiden verkopen tienduizend exemplaren. Toch investeren we in deze auteurs, omdat we er in geloven. En we zullen dat onverminderd blijven doen."

Is het nog te keren, de dalende markt?

Quaghebeur: "Met de digitalisering ontstaan er kansen. Standaard Boekhandel komt met zijn Tolino e-reader, Bol.com lanceert zijn Kobo eReader en Amazon staat aan de deur. Die partijen nemen veel initiatief om Vlaanderen digitaal te laten lezen. Dat is een potentieel gevaar, omdat er kannibalisatie kan komen op de verkoop van fysieke boeken, maar de ervaring van andere landen leert dat de som van de twee groter is. Daar kan je hoop uithalen, maar het is evident dat het moeilijk zal blijven."

U bent hier twee jaar geleden gekomen met het doel om WPG België om te vormen tot een mediabedrijf. Hoe ver staat het daarmee?

Quaghebeur: "We zijn niet alleen gekomen om het multimediale toe te voegen, maar ook om de basis goed te krijgen. De boeken waren twee jaar geleden verlieslatend, onder meer omdat de markt van de woordenboeken en stratengidsen volledig is weggevallen. De strips, ooit de melkkoe met 400.000 verkochte exemplaren van elke Suske & Wiske, waren met moeite winstgevend.

"Bij de strips hebben we snel ingegrepen door te stoppen met verlieslatende strips als Betty & Dodge, Jump en Apostata. Vandaag is de stripafdeling winstgevend en kunnen we weer investeren. We kunnen elk jaar nieuwe strips en nieuwe auteurs lanceren. We hebben vorig jaar Amoras uitgebracht en in november brengen we een nieuwe strip uit op een oplage die groter is dan die van Amoras, waar we er 140.000 van verkochten. We investeren samen met Ballon Media in het digitale platform Yieha. We investeren in het Comics Station-project het Antwerpse Centraal Station (een indoorbelevingspark rond strips, red.).

"Ook in het multimediale zijn we aan het bouwen. Volgend jaar starten de opnames van drie films die gebaseerd zijn op werk van Pieter Aspe, Luc Boonen en Deflo. VTM zendt eind 2015 of begin 2016 Coppers uit, een nieuwe politiereeks gebaseerd op de boeken van Toni Coppers. We werken aan een animatiereeks rond Schanulleke. En we zijn bezig met De Griezelclub, een jeugdreeks die al verkocht is aan VTMKZOOM en RTL Nederland."

De diversificatie mag dan langzaam lukken, ondertussen hebt u volgens uw tegenstanders nog steeds geen kaas gegeten van boeken. U bent de man in het pak die alleen naar de cijfers kijkt.

Quaghebeur:"Ik vind dat geen verwijt. Ik ben ook geen uitgever. Mijn uitgevers beslissen over boek en manuscript, maar als algemeen directeur ben ik wel eindverantwoordelijke. Ik ben bezig met het geheel en met nieuwe initiatieven als Comics Station of Yieha. Maar dat wil niet zeggen dat ik geen boeken lees."

Wat is het laatste boek dat u las?

Quaghebeur: "Victus."

Dat ken ik niet.

Quaghebeur: "Ah, kijk. Voilà. (lacht) Het is een roman van Albert Sanchez Piñol over de belegering van Barcelona in 1714. Een schitterend boek. Ik lees elke dag boeken, en nog meer dan vroeger sinds ik hier werk."

André Van Halewyck zei vorige week in Terzake ook dat uitgeven meer passie en minder management moet worden.

Quaghebeur: "Dat klopt niet. Het is én-én. Natuurlijk moet er passie zijn, maar met passie alleen loop je vroeg of laat tegen de muur. Als je Jeroen Meus hebt, is het makkelijk zeggen dat er meer passie moet zijn. Je hebt dan wel een kassa naast je staan waar het geld binnenrolt.

"We moeten een economische omgeving creëren in een moeilijke markt, waar we rust kunnen krijgen om te investeren in nieuwe dingen. Als je elk jaar moet krabben om rond te komen, loopt iedereen zenuwachtig. Dan kan je niet ondernemen en je passie uitoefenen.

"Er werkt hier vandaag nog 80 man. Om risico's te nemen, moet je een omgeving hebben waarin je je verplichtingen kan nakomen en iedereen kan betalen. Als het een verwijt is dat een manager daarmee bezig is, zal ik dat met veel plezier pikken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234