Zaterdag 21/05/2022

Met paard en wagen naar de sushibar in Warschau

De Europese Unie heeft dus beslist over de toetreding van tien nieuwe landen en de Ieren hebben hun zegen gegeven. Met de deadline van 2004 in zicht groeit vooral in Polen het conflict tussen stad en land en jong en oud. De EU vreest ook voor gezichtsverlies. 'Er is geen scenario voor als de Polen niet willen.' Hoe staat het grootste kandidaat-land ervoor?

Warschau

Van onze correspondent

Tijn Sadée

'De veertigplussers, die zijn hopeloos", zegt Camiel van der Meij in het hoofdkantoor van PriceWaterhouseCoopers in Warschau. "Ze spreken geen talen en hebben het communisme nog in de genen. Geef die groep maar op." Het is precies die generatie, de verloren generatie, die op de barricades stond tijdens het oproer in Gdansk onder leiding van Lech Walesa. Toen was het te vroeg. Nu is het voor hen te laat. Het Polen dat wil opgaan in de Europese Unie, heeft de veertigplussers niet meer nodig. De jongere Polen zijn, nu de besluitvorming over EU-toetreding rond is, op geheel eigen wijze op zoek naar een nieuwe identiteit.

"Wie ben ik?" Die vraag legden de creatievelingen van een Pools reclamebureau zichzelf voor. Het bureau kreeg van de overheid de opdracht een nationaal logo te bedenken waarmee Polen als nieuw 'merk' in Europa kan worden gezet. Zoiets als de Franse haan of de Hollandse tulp. Als het maar frivool is, zo luidde de opdracht. De Pool heeft namelijk al genoeg te stellen met de heersende vooroordelen: Polen, dat is wodka, depressies, slecht weer en trouw aan kerk en paus. Na maanden van zelfonderzoek kwam het reclamebureau op de proppen met Polska, gedrukt in dezelfde brutale typografie als Solidarnosc. Een uitgekookt ontwerp, waarmee de makers de verloren Walesa-generatie ook hopen aan te spreken. Polska prijkt binnenkort op Poolse exportproducten, in de hoop op een herwaardering van de nationale economie die het straks in het grote Europa moet opnemen tegen de concurrentie. Is Polen er straks helemaal klaar voor? "Niet Polen, maar slechts een paar grote Poolse steden zijn klaar voor toetreding", meent Camiel van der Meij. Hij heeft helaas gelijk, zeggen EU-waarnemers in Polen. "De verschillen tussen stad en land zijn erg groot", zegt Irene Grzybowski, directeur van de Europese Bank voor Reconstructie en Ontwikkeling (EBRD) in Polen. "De Poolse overheid moet zich richten op het verbeteren van de situatie van álle Polen."

Grzybowski: "Polen is de afgelopen tien jaar veranderd van een commandosamenleving in een democratisch-kapitalistische samenleving. Maar die snelle hervormingen hebben ook geleid tot veel ontslagen. De 'nieuwe' economie kon jammer genoeg niet iedereen opnemen."

Polen is met 38 miljoen inwoners de grootste kandidaat, en nergens anders zijn de twijfels over de voordelen van Europese integratie zo georganiseerd. In Hongarije is volgens de eurobarometer 72 procent van de bevolking vóór EU-toetreding, in Polen 60 procent en in Tsjechië krap 50 procent. Maar Polen is, ondanks de positieve eurobarometer, het enige land met een sterke politieke invloed van anti-EU-partijen. De onthulling eind augustus over het 'foute' verleden van EU-campagnechef Slawomir Wiatr, die onder het communisme werkte als geheim agent, heeft de publieke opinie over de EU geen goed gedaan.

Het Poolse platteland is ongerust sinds de EU niet voornemens is de subsidies aan Poolse boeren gelijk te stellen aan die in huidige lidstaten. De anti-EU-lobby ziet het schandaal rondom Wiatr als een bevestiging van bange vermoedens: de EU brengt niet veel goeds. Aan die negatieve perceptie moest uitgerekend Wiatr een draai geven.

Armere sociale groepen, zeker in het oosten van Polen, zijn slechter geïnformeerd en daarom ook banger voor de toekomst. Met de toetreding in zicht groeit in Polen de kloof tussen stad en land en jong en oud. In het centrum van Warschau verdringt men zich in de buurt van de uitgaanspromenade Krakowskie Przedmiescie voor de nieuwe sushibar. Stand-up comedians treden op in het tuincafé bij de universiteit, en op het plein bij de opera gaan jongens in een Chevrolet cabrio luid toeterend langs de terrasjes.

Driehonderd kilometer oostwaarts zijn paard en wagen nog een gangbaar vervoersmiddel. Op het onmetelijke platteland wordt door bijna een kwart van de Poolse beroepsbevolking slechts voor 3,8 procent aan het bruto binnenlands product bijgedragen. De lappendeken van ruim twee miljoen kleinschalige, inefficiënte agrarische bedrijfjes moet nodig worden opgeschud. De EU is voornemens om met miljoenen euro de herstructurering van de agrarische sector te steunen, maar stuitte tijdens een onderzoek naar het Poolse agentschap dat met de herstructurering is belast, op onaangename verrassingen. Het agentschap blijkt bemand door 'verkeerde' vriendjes van andere politieke vriendjes.

Met ruim 18 procent werkeloosheid hebben Polen en de EU reden tot zorg. De economische groei bedroeg vorig jaar 1,1 procent, terwijl 5 procent nodig is om werkgelegenheid te creëren. Polen is de jongste tien jaar enorm gaan leunen op het Westen, vooral op de Duitse economie, en is daarnaast voor 90 procent van de gasvoorziening afhankelijk van Russische leveranties. Een kwestbare positie.

Camiel van der Meij kwam zeven jaar geleden naar Warschau. "The sky was the limit. Warschau groeide uit tot een kapitalistisch eiland in een verder conservatief katholiek land. Maar de glans is er af. Internationale bedrijven moesten plots ook hun kosten gaan minimaliseren en jonge Poolse managers, die al gewend waren geraakt aan onze westerse salarissen, moeten inleveren. Er vallen ontslagen."

Alleen al om aan de Europese wetgeving te voldoen wordt jaarlijks 2 miljard euro geïnvesteerd in leefmilieu. Een hoge prijs die moet worden betaald voor 'een vlucht uit de periferie', zoals hoofdredacteur Krzysztof Bobinski van pro-EU-magazine Unia & Polska de toetreding noemt. "Polen is de afgelopen zestig jaar ingeklemd geweest tussen nazi-terreur en communistische terreur. De EU is onze kans om toe te treden tot de beschaving."

'Niet Polen, maar slechts een paar grote Poolse steden zijn klaar voor toetreding'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234