Maandag 23/09/2019

Met miljarden, maar amper zichtbaar op het scherm

Ze zijn met miljarden, maar op tv zijn Aziaten een zeldzame soort. Ook in België. En de weinige keren dat ze op het scherm komen, hangen de personages met haken en stereotypen aan mekaar. En ja, dat is een probleem.

In tijden van diversiteitsquota oogt het Vlaamse scherm kleurrijker dan ooit. Multiculturele talenten banen zich een weg naar de top, en hoewel die evolutie hoopgevend is, blijven Belgen met een Aziatische achtergrond verweesd achter. Wanneer een Aziatische Belg het scherm kleurt, is dat meestal in de vorm van een frietchinees, een over medeklinkers struikelende uitbater van een Chinees restaurant of een Thaise koopvrouw. Niet toevallig enkele van de stereotypen die Miss België Angeline Flor Pua dit weekend naar haar hoofd geslingerd kreeg.

Niet alleen België treft schuld. Ook onze noorderburen zijn niet de beste leerlingen van de klas. In 2013 choqueerde tv-persoonlijkheid Gordon de wereld met racistische opmerkingen aan het adres van een Chinese deelnemer aan Holland's Got Talent. "Wat voor nummer ga je zingen? 39 met rijst?" Het zou overigens niet bij die ene opmerking blijven. Al is het evenzeer positief dat in Nederland jongerenprogramma's als Spangas en De Ludwigs wél een juist beeld van de maatschappij geven - met niet-stereotype rollen voor mensen van Aziatische afkomst.

Non-argument

In Amerika leeft de controverse rond de ondervertegenwoordiging van Aziaten in tv- en filmproducties al langer, en daar is de verbetering nog zichtbaarder. Fresh Off the Boat is een gesmaakte serie die zich afspeelt in een niet-clichébevestigend Aziatisch gezin. En de Indiaas-Amerikaanse acteur Aziz Ansari won voor zijn rol in de Netflix-serie Master of None zopas een Golden Globe, als eerste acteur met Aziatische roots in de geschiedenis.

Aziatische rolmodellen in Vlaanderen daarentegen: geen spoor van te bekennen.

Wanneer we VRT-woordvoerder Hans Van Goethem confronteren met de onzichtbaarheid van Belgische Aziaten in de media en popcultuur, wijst hij erop dat "als we het over Aziaten hebben, zowel Chinezen als Iraniërs in aanmerking komen. Het is geen geconcentreerde groep in onze samenleving, en ze springen er niet echt uit."

Maar zijn Vlaamse acteurs met een Aziatische achtergrond dan echt zo moeilijk te vinden? Of zijn ze er wel, maar missen ze het talent om een (hoofd)rol te dragen?

Volgens Reza Kartosen-Wong, mediawetenschapper aan de Universiteit Amsterdam, ligt de ondervertegenwoordiging en stereotypering van Aziaten in de media hoofdzakelijk aan het feit dat programmamakers de wereld door een witte bril bekijken. "De mensen die het voor het zeggen hebben zijn in het algemeen witte mannen van middelbare leeftijd met achterhaalde denkbeelden. Dat vertaalt zich in de afwezigheid van bepaalde culturen, maar evenzeer in steeds terugkerende clichés."

Hij ziet echter nog een andere oorzaak, naast de oubollige visie van tv-makers en leidinggevenden. "Wanneer ik naar Aziatische Nederlanders kijk, moet ik vaststellen dat er weinigen voor kunstopleidingen kiezen. Ze verkiezen eerder veilige studies. Het zou mij niet verbazen mocht de situatie in België nauwelijks verschillen met die in Nederland. Het aanbod aan acteurs van Aziatische afkomst is dus klein, maar niet onbestaand."

Dat laatste is niet onbelangrijk. Producenten en castingbureaus durven het ontbreken van Aziaten op het scherm doorschuiven naar het gebrek aan beschikbare talenten. "Maar dat is een non-argument", stelt Reza Kartosen-Wong kritisch. "Wanneer ze een stereotype rol uitschrijven, vinden ze die acteurs wél. Raar, toch? Mijn echtgenote, een Nederlandse met Aziatische roots, was een tijd aangesloten bij een castingbureau en kreeg enkel uitnodigingen voor clichérollen. Ze hebben haar nooit gevraagd om, bijvoorbeeld, een vrouwelijke arts te spelen. Aziatische acteurs worden alleen gevraagd wanneer ze nodig zijn."

Rol van verbinder

Het Belgische castingbureau Hakuna Academy streeft naar meer mensen met een andere etnische achtergrond op het Vlaamse scherm. Maar dat is niet altijd makkelijk, zegt talentscout Mathias Sourbron. "Wanneer ik streetcastings organiseer, valt het mij op dat mensen van Aziatische afkomst weigerachtig tegenover figuratie staan." Komt dat door de steeds terugkerende clichés? Willen Aziatische Belgen niet geassocieerd worden met het foutieve beeld van de media? "Daar ben ik van overtuigd", zegt Sourbron. "Vorig jaar was er een enorme Chinese productie (de populaire tv-serie Mr. Right, red.) in Antwerpen, en daar toonde de Chinese gemeenschap wél interesse voor. Ze herkennen zich gewoon niet in de Aziaten in de Vlaamse popcultuur. Daarom kunnen wij ze zo moeilijk overtuigen."

"Onlangs moest ik voor een serie op zoek naar Aziatische paaldanseressen. Dan begrijp ik dat je niet staat te springen om je aan te melden", gaat Sourbron voort. Karikaturale rollen zorgen dus voor een kloof tussen de Vlaamse media en de Aziatische gemeenschap. "Maar stereotypen komen nu eenmaal voor in fictie en humoristische programma's", zegt VRT-woordvoerder Hans Van Goethem. "Daar zijn clichés een vertelmiddel. Die hebben niets te maken met het vertalen van het beeld van de samenleving."

Christina De Witte, alias Chrostin, een illustrator met Thaise roots, kan zich daar niet in vinden. "Die clichés zijn het gevolg van onwetendheid. Als je met stereotypen opgroeit, neem je die mee. Je mag niet vergeten dat populaire cultuur je wereldbeeld beïnvloedt, dus ik hoop dat er snel iets zal veranderen. Ik wil niet dat mijn kinderen later opgroeien in een maatschappij die hen als aliens ziet."

Er is - zeker in Vlaanderen - sprake van model minority, zegt De Witte. "Volgens onze samenleving spelen alle Aziaten viool en zijn we allemaal goed in wiskunde. Ik ben zo niet." Dat zij zich niet herkent in de personages in films en tv-producties is een groot probleem, vindt mediawetenschapper Reza Kartosen-Wong. "Voetbal is een mooi voorbeeld van hoe je een nationale identiteit kunt smeden. Popcultuur zou die rol ook moeten vervullen. En dat is nu niet het geval. In Nederland is Goede tijden, slechte tijden een populaire soap, maar Aziatische Nederlanders kijken er niet naar. Ze kunnen daarom niet meepraten met hun blanke medemens. Popcultuur verbindt geen etnische groepen, en dat is jammer. Ook voor de industrie, want ze missen een potentiële doelgroep."

Is het nu wachten op een Aziatisch rolmodel, zoals filmmakers Adil El Arbi en Bilall Fallah dat zijn voor de Marokkaanse gemeenschap? "Dat zou deuren kunnen openen", zegt Kartosen-Wong. "Dan gaan mensen met Aziatische Belgen zich eindelijk aan iemand kunnen spiegelen. Daar is nood aan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234