Maandag 19/08/2019

Slaaponderzoek

Met het verkeerde been uit bed? Dit is de sleutel

Een onrustige remslaap zorgt ervoor dat negatieve emoties blijven nazinderen. Beeld BELGAIMAGE

Een nare of stresserende ervaring gehad die zelfs na een nachtje slapen een beroerd gevoel oplevert? Volgens onderzoek van het Herseninstituut Nederland is er een duidelijke boosdoener voor het verkeerde been waarmee we een dag na tegenslag uit bed stappen: de remslaap.

Nieuwe dag, nieuw begin? Voor schone slapers misschien, maar voor anderen kondigt het ochtendgloren zich soms aan met een echo van een ruzie of een andere vervelende gebeurtenis een dag eerder. 

Waarom bepaalde slapers de volgende ochtend beroerd wakker worden en rusteloos blijven, bleef tot nu toe giswerk voor slaapwetenschappers, maar onderzoekers van het Herseninstituut Nederland hebben een stukje van de puzzel blootgelegd. Een kwalitatieve remslaap, de late slaapfase met de levendigste dromen, blijkt essentieel om de storm in ons hoofd te bedaren.

De onderzoekers, die deze week hun bevindingen presenteerden in het vakblad Current Biology, vonden de verklaring in de hersenscans van dertig slapers die ze aan een experiment onderwierpen. 

Karaoke

De deelnemers werden voor de slaap met een confronterend geluidsfragment van streek gemaakt – in dit geval een karaokeopname van hun eigen stem – waarbij onder de MRI-scanner te zien was hoe de amygdala, het zenuwcentrum van onze emoties, aansprong. Tegelijkertijd werd een geur aangeboden, die tijdens een slaapsessie herhaaldelijk werd verspreid.

Bij de ‘goede’ slapers leverde een nieuwe luisterbeurt ’s ochtends amper reactie op: de hersencircuits hadden zich aangepast. De ‘slechte’ slapers raakten opnieuw van streek, soms zelfs meer dan de eerste keer. 

Het verschil bleek na analyse van de gegevens in de remslaap (rapid eye movement) te zitten. Bij mensen met een kwalitatieve, rustige remslaap hielp het aanbieden van de geur dus bij de verwerking, bij de rusteloze remslaap was er een averechts effect.

“Het is al langer geweten dat de remslaap een rol speelt bij het verwerken van emoties”, zegt slaapexpert Johan Verbraecken (UZ Antwerpen). Hij wijst erop dat er in het verleden al experimenten waren die negatieve emoties uitlokten om de impact op het ontwaken na de remslaap te meten. “Maar eigenlijk weten we er nog steeds niet veel over. Dat mensen met een betere remslaap emoties beter verwerken, is een toegevoegd stukje aan de puzzel.”

Laat in de nacht

“Slapelozen zijn vaak in een toestand waarbij het net lijkt of ze enorm geschrokken zijn van iets. Ze zijn overdag heel alert, onrustig en hebben een verhoogde hartslag”, zegt hoofdonderzoeker Eus van Someren (Herseninstituut Nederland) over het belang van die kennis in het Nederlandse Algemeen Dagblad

In ons land zijn er geen concrete cijfers, maar onderzoek wijst uit dat ongeveer 15 procent van de bevolking aan slapeloosheid lijdt. In 2016 werden volgens het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid in België 460 miljoen dosissen slaap- en kalmeermiddelen verkocht. 

Behalve slapeloosheid houden ook posttraumatische stressstoornis (PTSS), angststoornissen en depressie verband met een hyperactieve amygdala. “De behandeling van de rusteloze remslaap zou kunnen helpen om de emoties over de nacht heen een betere plek te geven in het brein”, zegt Van Someren.

Nu we weten wat er ‘fout’ loopt in het hoofd van slapelozen, moeten we volgens Van Someren op zoek naar een medicijn dat de remslaap positief beïnvloedt. Aangezien de remslaap vooral laat in de nacht optreedt, na vijf à zes uur slaap, zou zo’n medicijn pas dan in werking moeten treden.

Antidepressiva

Toch bouwt Verbraecken wat voorzichtigheid in. “We weten dat er antidepressiva zijn die een positieve werking hebben, terwijl ze de remslaap onderdrukken. Ze geven dus net minder de gelegenheid om die emoties te onderdrukken”, spreekt hij over een grijze zone binnen het onderzoek. 

Anderzijds verklaart het nieuwe inzicht wel waarom onze pogingen om verdriet met alcohol te verdrinken vaak een averechts effect kennen: de remslaap wordt door alcohol uitgesteld en verstoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden