Zondag 08/12/2019

Met het oog op meer inzicht

Ook dit jaar kwamen op onze redactie elke dag zowat 10.000 foto's binnen, van overal in de wereld en van dichtbij. De Morgen selecteerde en toonde de ellende van Aleppo, het geluk van Greg Van Avermaet en de dromen van jong talent.

Toen Robert Capa, oorlogsfotograaf en medestichter van Magnum, stierf, schreef auteur John Steinbeck dat Capa de gruwel van een heel volk kon tonen in het gezicht van één kind. 62 jaar later stond Omran Daqneesh op de voorpagina van de krant. In de hele wereld en ook bij ons. De jongen was vijf en zat helemaal alleen in de stoel van een ziekenwagen nadat het huis in Aleppo waarin hij met zijn familie woonde, was gebombardeerd. Hij wreef even over zijn gezicht en keek naar zijn hand. Omran zag zijn eigen bloed en met de foto zag de wereld de gruwel van een heel volk. Steinbeck had gelijk. Of fotografie daarmee de wereld verbetert, is niet de juiste vraag. Maar stel je de oorlog in Syrië voor zonder foto's. Stel je Calais voor. Maalbeek. Daarvoor vond men het woord 'onvoorstelbaar' uit.

De foto van Omran deed denken aan die van Omayra Sanchez, die de Franse fotograaf Frank Fournier op 16 november 1985 maakte. Omringd door camera's klampte het meisje zich vast aan een boomstam terwijl ze vastzat in modder en puin na de uitbarsting van de Nevado del Ruíz-vulkaan in Colombia. Het meisje zou sterven. "All we can offer them is a page in some magazine / Too many cameras and not enough food", had Sting vijf jaar eerder al gezongen in 'Driven to Tears' over honger in Afrika. Fournier won met de foto van Omayra wel de World Press Photo dat jaar.

Veel kans dat de foto van Omran in februari deel zal uitmaken van de selectie van 2016.

Je kunt daar lacherig of smalend over doen of, net als vorig jaar bij de foto van de dode Aylan Kurdi op een Turks strand, de schouders ophalen en suggereren dat die dode peuter niet jouw schuld is. Maar een krant kan dat niet. En De Morgen wil dat niet. Nooit gedaan: in de prachtige Canvas-serie België scherpgesteld vertelden fotografen als Stephan Vanfleteren en Gert Jochems hoe deze krant in de jaren 80 en 90 de persfotografie tot volle wasdom had laten komen. Hoe hoofdredacteurs hen, jong talent, vol vertrouwen de baan op stuurden. De foto was vaak net zo belangrijk als het verhaal. Omdat de krant de wereld wilde tonen. Lezers doen nadenken en van hen ook kijkers maken. Al die woorden versterkend, met het oog op meer inzicht. All we can offer them is a page in some magazine.

Maar er is meer. Voor Vanfleteren was Patrick De Spiegelaere er, samen met Stephan begon Tim Dirven en vandaag hebben onze vaste fotografen (naast Dirven) namen als Sweertvaegher, Temmerman, Lampens, Franssens, Effenberger. En er is die ene lijn: met foto's voeding geven en informatie en - als dat zou kunnen - inspiratie. Vraag een fotograaf wat de vonk was en ze zullen je antwoorden. De foto van het verbrande meisje in Vietnam waarmee Nick Ut de Pulitzer Prize won. Misschien een beeld van Diane Arbus, William Eggleston of Raymond Depardon. Vonkjes, goesting, aantrekking, opwinding, energie, seks desnoods. Inspiratie, toch altijd.

'Iedereen fotografeert' werd zo de naam van een wedstrijd die deze krant organiseerde, omdat inderdaad in tijden van iPhone en GoPro en Instagram iedereen fotografeert. Maar (inspiratie!) wie is dan 'iedereen' en heeft 'iedereen' talent? Maand na maand en telkens met een nieuw thema kwamen ze binnen. De interpretatie bleek rekbaar want élke maand kwamen dieren binnen, jawel, ook bij 'Zelfportret'. Of bloesems. We zagen al eens een borst, veel zonsondergangen ("samen met stranden dé clichés van de fotografie", zei Carl De Keyzer onlangs nog), opa's en oma's, tattoos, kinderen zonder tanden, schaduwen in Zuid-Frankrijk en weer dieren. Bij 'Graduation 2016', waarvoor De Morgen grasduinde in portfolio's van afstudeerprojecten, werd het iets artistieker: misschien zijn Marlies Van Bouwel, Tomas Bachot en Alexey Shlyk namen om te onthouden.

En toch lijkt 2016 het Jaar van het Portret te zijn. Dit was het jaar waarin we Ali, Bowie, Cruijff, Fidel, Toots, Prince, Cohen, Marc Sleen en Gaston-van-Leo verloren. Elke keer zocht iedereen naar hét portret van die iconen. Bijna zou je schrijven 'het iconische portret', maar dat zou een pleonasme zijn en het is een cliché. Maar denk maar na en herinner u de beelden. En ga dan verder. Ook Omran is à la limite een portret. De man met het hoedje in Zaventem. De coupe van Trump. Het blije kopje van Nafi Thiam.

Die doden hadden ook ooit blij gekeken, zeker Toots: altijd die blik van dat Ketje-between-a-smile-and-a-tear. De rimpels van Marc Sleen waren er al lang, ze waren op het einde van zijn leven alleen dieper geworden, maar wat een kop had die. Cohen? Een man zo mooi. En dat dode ABC'tje: Ali-Bowie-Cruijff, het alfabet schoot tekort om hun verdiensten te schetsen, maar hun foto deed wonderen. De kracht van de bokser, de looks van de zanger, de elegantie van de voetballer. Allemaal in beeld.

Omran overleed niet in Aleppo, hij overleefde. En het is bijna zeker dat nu, in deze donkere dagen voor kerst, zijn verhaal opgepikt zal worden. Dit jaar, want straks kantelt 2016 in 2017, dan is dat verhaal voorbij. Want een nieuw jaar. En ongetwijfeld volgend eindejaar nieuwe ellende om op terug te kijken. Dus dit is niet meer interessant. En dan is het alweer goed dat er een foto is. Want de woorden over Omran zullen zachtjes verdwijnen. Zoals niemand nog weet wie Sharbat Gula is. Maar Google haar even en zie dan wat de kracht van de fotografie is. 31 jaar na haar eerste foto was het in 2016 nog haar redding. Omrans foto overleeft.

En, oh ja, soms mogen foto's ook gewoon mooi zijn. Plezier voor de ogen, een goed gevoel, zelfs aanzetten tot dromen. Maar misschien worden ze dan ooit ook herinneringen. Journalist Stijn Tormans beschreef dat nog het best in zijn boek De zomer van 1976. Op zoek naar het meisje op een oude foto, gemaakt door Ed van der Elsken, reisde hij haar achterna naar Positano in Italië, naar een plek in een bos die Il Porto heet. Maar te laat. Vali Myers, dat meisje, was al jaren dood. Alleen haar foto is dat dus niet en zo sloot Tormans dat verhaal af, bij een concert van Patti Smith in Brussel: "Af en toe neemt een van ons een foto. Zo'n morsige nachtfoto, zonder flitslicht. Een waar later verhalen over geschreven worden."

Voor de 'Graduation'-wedstrijd ging De Morgen op zoek naar het strafste talent onder pas afgestudeerde fotografen. Ook onder de noemer 'Iedereen fotografeert' waaiden er dit jaar pareltjes de redactie binnen. Een selectie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234