Donderdag 24/10/2019

Burgeroorlog

Met het dodelijkste bombardement tot nu toe gaat de burgeroorlog in Libië een gevaarlijker fase in

Beeld EPA

Met een luchtbombardement op een detentiecentrum voor migranten vlak bij de hoofdstad Tripoli is de burgeroorlog in Libië een nieuwe fase ingegaan. Bij de aanval kwamen dinsdagavond minstens 44 gevangenen om het leven. De Verenigde Naties (VN) spreken van een mogelijk oorlogsmisdrijf.

Rondom de Libische hoofdstad Tripoli woedt sinds april een burgeroorlog die internationaal relatief weinig aandacht krijgt en terugvoert op een oude scheidslijn tussen het westen en oosten van het land. Strijders van de zelfbenoemde veldmaarschalk Khalifa Haftar in Benghazi, de alternatieve regeringszetel in het oosten, proberen op te rukken naar Tripoli, de officiële hoofdstad in het westen. Tripoli is in handen van milities die vechten namens de door de VN gesteunde regering van premier Fayez Serraj, die in 2016 met internationale steun aan de macht kwam. Honderden inwoners van Tripoli zijn de afgelopen maanden omgekomen en zeker 90 duizend inwoners gevlucht.

Het bombardement dinsdag op het detentiecentrum voor migranten in Tajoura, ten oosten van Tripoli, is het dodelijkste sinds het begin van de oorlog. Beelden die ter plaatse zijn gemaakt tonen zwaargewonde vluchtelingen en rijen zwarte lijkzakken. In het detentiecentrum zaten dinsdag zeker 600 Afrikaanse migranten opgesloten, die onderweg naar Europa zijn opgepakt door de Libische autoriteiten. Een cel met circa 120 migranten kreeg volgens meerdere berichten een voltreffer. In mei werd hetzelfde detentiecentrum ook al eens geraakt: toen raakten twee migranten gewond.

‘Wij zijn de ochtend voor de luchtaanval nog in het detentiecentrum in Tajoura geweest om medische hulp te verlenen aan de migranten daar’, zegt Prince Alfani, medisch coördinator voor Artsen zonder Grenzen in Libië. ‘Zoals alle detentiecentra voor migranten rondom Tripoli is het een gore faciliteit, een hangar. De migranten kunnen alleen even luchten in de zon als er een hulporganisatie langskomt zoals AzG. Voor de rest zitten ze binnen. Sommige migranten zitten daar al lange tijd, anderen zijn recent onderschept op hun vlucht. Er zitten ook kinderen. Het bombardement trof een cel vol mannen. Woensdag na de luchtaanval zijn we terug geweest: de migranten worden nu in de open lucht vastgehouden. Ze zijn bang voor een nieuwe luchtaanval. Ze moeten wat ons betreft zo snel mogelijk worden geëvacueerd.’

Menselijk schild

De regering van Serraj beschuldigt Haftar van de luchtaanval. De 75-jarige veldmaarschalk ontkent betrokkenheid, maar het bombardement komt slechts twee dagen nadat hij in het kader van de operatie ‘Einde van Bedrog’ nieuwe luchtaanvallen aankondigde op Tripoli. ‘Het is duidelijk dat deze aanval een oorlogsmisdrijf kan zijn’, stelt de VN-gezant voor Libië Hassan Ghalame. In dezelfde verklaring spreekt hij van een ‘bloedbad’. Migranten zijn aan geen van beide zijden van het front in Libië populair. De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR suggereert dat de migranten door strijders zijn gebruikt als menselijk schild. Behalve de loods vol migranten lijkt ook een wapenopslag vlak ernaast getroffen. De medisch coördinator van Artsen zonder Grenzen wil niet ingaan op de specifieke situatie in Tajoura, maar bevestigt dat ‘in het algemeen’ veel detentiecentra vlak bij militaire installaties zijn gevestigd.

‘Dit is niet het doden van migranten met het doel van het doden van migranten,’ zegt Clingendael-onderzoeker Jalel Harchaoui, die onderzoek doet naar Libië. ‘Rondom Tajoura wemelt het van gewapende groepen die tegen Haftar vechten. Ze zoeken bescherming bij de detentiekampen, waar een grote hoeveelheid onschuldige mensen wordt vastgehouden. Dat gebeurt in elk conflict.’

De afgelopen dagen kreeg de burgeroorlog in Libië een steeds internationaler karakter. In een wapenopslag van Haftar werden vier geavanceerde Amerikaanse Javelin-antitankraketten aangetroffen. Ze blijken eerder door de VS te zijn verkocht aan de Verenigde Arabische Emiraten. Het verkopen van wapens aan Libië is in strijd met een VN-embargo. Ondertussen gijzelden de troepen van Haftar kortstondig zes Turkse burgers, in reactie op het leveren van Turkse drones en andere wapens aan de milities in Tripoli. Vanwege de dreigementen van Haftar om alle vluchten van Turkije naar Libië te verbieden, was het vliegveld van Tripoli eerder deze week gesloten.

Niet zijn fout

‘We krijgen nu een meer gevaarlijke fase in deze oorlog’, zegt Harchaoui. ‘Haftar vertelt met deze aanval in feite de wereld dat hij zich niet langer zal beheersen. Hij gaat achter de vijand aan en als hij daarbij onschuldige burgers doodt, dan ziet hij dat niet als zijn fout, maar als die van zijn tegenstanders. De VS, de VN, de Europese Unie en Frankrijk zeggen dat het heel erg is wat er is gebeurd, maar ze veroordelen niet degene die deze luchtaanval uitvoerde. De afgelopen jaren zijn Europese landen meer pro-Haftar geworden.’

In en rondom Tripoli zitten nog circa 3.300 migranten gevangen. De situatie in de Libische detentiecentra is voor Europa een hoofdpijndossier. Pogingen van hulporganisaties om bootvluchtelingen uit Libië naar Europa te brengen, worden actief verstoord. Dankzij Europese trainingsmissies is de Libische kustwacht tegenwoordig beter in staat om de migranten uit zee te redden en vervolgens te arresteren. Anderzijds zijn de migrantencentra een broeiplaats van geweld en verkrachting. De VN en de Internationale Organisatie voor Migranten IOM riepen dinsdag op tot het vrijlaten van de migranten.

Een Amerikaanse piloot in Libië

De oorlog in Libië kent vreemde kostgangers. Vorige week lieten de troepen van Haftar een Amerikaanse krijgsgevangene vrij, de 31-jarige Jamie Sponaugle. Zes weken eerder werd hij opgepakt toen hij neerstortte buiten Tripoli. De vraag is natuurlijk: wat doet een Amerikaanse piloot in de oorlog in Libië?

Aanvankelijk hadden de autoriteiten van Haftar niet eens door dat ze met een Amerikaan van doen hadden. In een van zijn eerste verhoren, waarvan filmfragmenten zijn verspreid via sociale media, stelt de gevangen piloot zich voor als ‘Jimmy Reiss’ uit Portugal. Zijn doel was volgens eigen zeggen het bombarderen van ‘wegen en bruggen.’ Amerikaanse journalisten puzzelden al gauw bij elkaar dat hij is ingehuurd door milities in Misrata, een havenstad in Libië aan de kant van Serraj, die zich in alle recente Libische oorlogen een militaire kracht van formaat toonde, kan bogen op aanzienlijk kapitaal en niet terugschrikt voor het inhuren van huurlingen. 

Naar verluidt heeft kroonprinses Mohammed Bin Salman van Saudi-Arabië een rol gespeeld bij de bemiddeling om zijn vrijlating. Of het naar Amerikaans recht strafbaar is om als huurling te dienen in Libië, is onduidelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234