Zaterdag 10/12/2022

ReportageMosoel

Met heropbouw historische moskee herstelt Mosoel langzaam van de enorme schade die IS heeft aangericht

Gelovigen bidden aan de ruïnes van de ‘gebochelde moskee’, tijdens het Eid al-Adha-feest eerder deze maand. Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Gelovigen bidden aan de ruïnes van de ‘gebochelde moskee’, tijdens het Eid al-Adha-feest eerder deze maand.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

De Iraakse stad Mosoel treurde, toen terreurgroep IS vijf jaar geleden de iconische Al-Nurimoskee opblies. Met internationale hulp en onder nauw toezicht van de lokale bewoners is nu aan de wederopbouw begonnen.

Judit Neurink

Het was een aanslag op de ziel van Mosoel, toen de islamitische terreurgroep IS de Al-Nurimoskee in 2017 opblies. Dit was de plek waar haar leider Abu Bakr Al-Baghdadi in 2014 het kalifaat uitriep. Toen het Iraakse leger op het punt stond het gebedshuis terug te veroveren, wilde IS niet dat de moskee in hun handen zou vallen.

De Iraakse premier Haider al-Abadi kondigde destijds na de herovering van het opgeblazen gebedshuis aan dat de volledige bevrijding van de stad nabij was. Op 20 juli vijf jaar geleden was die herovering een feit. De bevolking van Iraks tweede stad Mosoel treurde het meest over het verlies van de scheefgezakte twaalfde-eeuwse minaret, de ‘Hadba’ of ‘gebochelde’, die vroeger menig ansichtkaart sierde. Wie nu het terrein van de moskee oploopt, waar een team van experts onder leiding van de VN-organisatie Unesco aan het werk is, ziet alleen nog een gestut stompje staan. Dat, en de ook al ondersteunde koepel van de moskee zijn de enige elementen die nog over zijn van Mosoels belangrijkste moskee.

Lange tijd was het terrein voor iedereen toegankelijk, waardoor veel losse oude stenen zijn verdwenen. Tot een spelend kind er op een van de door IS achtergelaten explosieven liep. Een muur van golfplaten onttrekt alle activiteiten daar nu aan het zicht, in afwachting van de herbouw die eind 2023 klaar moet zijn. Mosoelers in een theehuis vlakbij zijn cynisch, want de corruptie in de stad is groot: “Er gebeurt niets! Dat geld is allang in de verkeerde zakken verdwenen!”

Het geld komt van de Verenigde Arabische Emiraten, en er is niets aan de hand, stelt een woordvoerder van Unesco. Het wachten was op een wedstrijd die was uitgeschreven voor een ontwerp voor de herbouw, en in de tussentijd hebben archeologen het voor het zeggen op het terrein. Door die golfplaten zie je dat gegraaf echter niet. Dat heeft al wel opvallend resultaat opgeleverd: onder de grond ontdekten de archeologen de vermoedelijke originele gebedsruimte uit de twaalfde eeuw.

Beveiliging

Vanwege de geruchten over corruptie wil Unesco de voorbijgangers doorkijkjes gaan gunnen in de muur, een informatiecentrum openen en maandelijkse rondleidingen organiseren. De organisatie zit in een spagaat, want ze ziet het project als gevoelig: het was immers wel een doelwit en beveiliging is noodzaak.

Toen een Egyptisch team van architecten de wedstrijd won met hun ontwerp ‘Courtyards Dialogue’, overheerste de kritiek in Mosoel en viel de term ‘culturele zelfmoord’. Omdat het ontwerp alleen de gebedsruimte en de minaret in de oude glorie herstelt, maar ook omdat velen de sfeer associeerden met de Golfstaten. Bij Unesco wijzen ze erop dat de ontwerpers aan het werk zijn gegaan op basis van een onderzoek van de Universiteit van Mosoel naar hoe de Mosoelers hun icoon herbouwd wilden zien. Bovendien waren de overige ruimten niet echt van architectonische waarde. Unesco heeft zich de kritiek wel aangetrokken, en het ontwerp op enkele punten laten aanpassen. Bovendien werkt ze nu nauwer samen met lokale experts. Er zijn onlangs al de eerste bomen geplant, want er komt veel groen en schaduw op het complex.

Dat was het werk van Mosul Eye, een organisatie die is opgericht door historicus Omar Mohammed, die als blogger tijdens de IS-bezetting de wereld op de hoogte hield van wat IS uitspookte in Mosoel. De bomen voor de Al-Nuri zijn onderdeel van zijn Green Mosul-project, waarbij overal in de stad bomen worden geplant, als een teken van hoop en ontwikkeling. De herbouw van de moskee geldt bovendien als een trainings- en werkgelegenheidsproject dat duizend lokale banen oplevert. Met geld van de Europese Unie neemt Unesco ook de omgeving van de moskee onder handen, in totaal zo’n 120 gebouwen en huizen, waaronder enkele eeuwenoude juweeltjes. Je wilt niet dat de iconen straks herbouwd zijn zonder dat er mensen in de buurt wonen, zeggen ze bij Unesco. Tegen de tijd dat de moskee over twee jaar klaar is, zullen de huizen alweer een jaar bewoond zijn.

Verrassend is om er in een conservatieve stad als Mosoel, vrouwen in de bouw aan het werk te zien. Ze vertellen dat ze bouwkunde en architectuur studeren en hier ervaring opdoen. Ook dat is onderdeel van het project, dat moet bijdragen aan verzoening in een stad die langzaam herstelt van de enorme schade die IS heeft aangericht.

Juli 2017: Iraakse veiligheidstroepen lopen juichend, met een omgekeerde IS-vlag, over het puin van de moskee die enkele weken eerder opgeblazen was.  Beeld AFP
Juli 2017: Iraakse veiligheidstroepen lopen juichend, met een omgekeerde IS-vlag, over het puin van de moskee die enkele weken eerder opgeblazen was.Beeld AFP

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234